Samenvatting Europese Rechtsgeschiedenis week 3; Italie

Week 3: Codificatie in Italië en de middeleeuwse
rechtswetenschap

Italië 476-1000 Rechtsbronnen
- 554: Invoering Justiniaanse codificatie
o Codex Florentius: oudste handschrift Digesten
o De aanwezigheid van dit complete manuscript zou de West-
Euroepese juridische traditie bepalen: zijn herontdekking door
de Bolognese geleerde Irnerius vormde het begin van de
zegetocht van het Romeinse recht door Europa
- 565: Na dood Justinianus vallen de Langobarden (Germaanse stam)
Italië binnen
o Maakten de veroveringen van Justinianius voor een groot deel
ongedaan
o Deze inval en daarmee samenhangende splitsing van Italië in
een Germaans (Langobardisch) deel en een Romeins
(Byzantijns) deel markeert een gewichtig tijdstip in de
Italiaanse geschiedenis
 Beginpunt van een proces van staatkundige
desintegratie (uiteenvallen) dat Italië in talloze staten en
ministaatjes deed uiteenvallen

Van Romeins recht naar Germaans gewoonterecht
- Langobarden
o Hanteerden het personaliteitsbeginsel: krachtens hetwelk
iedere inwoner van een bepaald gebied wordt beheerst door
het recht van zijn afstamming
o Edictum Rothari (643): langobardische recht neergelegd in
codificaties door koningen
 Edict was weliswaar exclusief, maar het
personaliteitsbeginsel bracht met zich mee dat het
slechts gold voor de Langobardische onderdanen
 Romeinen bleven leven naar hun eigen recht:
Justinianus’ codificatie, van wat daar nog bekend
van was
o Consequenties personaliteitsbeginsel
 Hoe meer bevolkingsgroepen binnen 1 territoir wonen,
des te meer ‘rechten’ er naast elkaar bestaan
 Karel de Grote voegde extra elementen toe die
voor extra verwarring zorgde op juridisch terrein
 Franken  Frankisch recht (Lex Salica) en zelfs
andersoortig Romeins recht naar Italië
 Romeinse onderdanen in Frankische Rijk leefden
niet naar Justinianus’ codificatie, maar naar de Lex
Romana Visigothorum (Breviarium Alarici)
 Gallische Romeinen leefden naar eigen Romeinse
recht

,  Grote verwarring, want: Italiaanse Romeinen, Gallo-
Romeinen, Franken, Gothen en Langobarden leefden in 1
gemeenschap binnen muren Italiaanse steden
o Professiones iuris
 Plechtige verklaringen, voorafgaande aan een
overeenkomst of testament, die inhielden naar welk
recht men in geval van een rechtsstrijd wensten te
worden beoordeeld
- Karolinger (714-843)
o Personaliteitsbeginsel naar territorialiteitsbeginsel

Ontstaan plaatselijke gewoonterecht
Romeinen in Italië Langobardische Frankische invasie
invasie
Corpus iuris civilis Edictum Rothari Franken:
- Codex - Langobardische Lex Salica
Florentinus gewoonte
Gallo-Romeinen
Lex Romana
Visigothorum

Gewoonterecht en rechtersrecht
- Germaanse rechtsstelsels waren niet volledig
o Uit welke bron moet het onvolledige dan worden aangevuld?
o  Veel Langobardische juristen waren van mening dat men
het ontbrekende recht zou kunnen aanvullen. Dit verduidelijkt
2 belangrijke gegevens:
 Ius commune: het feit dat men het Romeins recht al voor
de tijd van Irnerius ging beschouwen als ‘gemeen recht’
(gemeenschappelijk recht, van toepassing voor de
meeste inwoners van Europa)
 Verschijnsel dat de verschillende volksrechten elkaar
gingen naderen: aanvullende werking
o Proces heeft ertoe geleid dat er een territorialisering van het
recht plaatsvond: iedere streek had zijn eigen juridisch
‘dialect’
 Het recht was niet meer aan de persoon gebonden,
maar plaatsgebonden
- Gewoonterecht
o Volk leefde aan de hand van verschillend recht wat zich steeds
meer naar elkaar ging vormen. Personaliteit werd
territorialiteit. Er ontstond een lokaal gewoonterecht
o Kenmerken:
 Ongeschreven en onzeker (beoordeling door rechter)
o Voorwaarden:
 Een bepaalde rechtsgedraging moet langdurig in acht
zijn genomen
 Algemene acceptatie: men moet van mening zijn dat die
gedraging zo hoort