Samenvatting Europese Rechtsgeschiedenis week 1; Codificatie en natuurrecht

Week 1: Codificatie en het Natuurrecht

Belang rechtsgeschiedenis
- Actuele recht is sterk historisch bepaald
- Rechtsgeschiedenis draagt bij aan wetenschappelijke reflectie op
het recht
- Rechtsgeschiedenis helpt bij de interpretatie van actuele
rechtsregels

Codificatie
- “Codificatie is geschreven recht, waaraan de overheid een aan haar
gezag ontleende, uitsluitende gelding toekent: deze exclusiviteit
maakt de rechtsoptekening tot een volledige” – Bentham (1748-
1832)
- Voorwaarden codificatie
o Door de overheid afgekondigd
 Codificatie is niet denkbaar in een samenleving die (nog)
geen overheid kent
 Overheid: kan een wereldlijke instantie zijn, maar ook
een kerkelijke overheid is mogelijk
o Geschreven
 Ongeschreven codificatie is niet mogelijk
 Op schrift gestelde regeling omvat of het gehele recht of
een bepaald rechtsgebied
 “Codificatie” wordt in de literatuur gehanteerd voor een
bepaald afgerond rechtsgebied
o Exclusieve gelding / volledigheid
 Slechts die optekening van rechts is een codificatie, die
volledig is, dat wil zeggen buiten welke op haar gebied
geen ander recht geldt
 Slechts de overheid verleent aan het recht volledigheid
en dit maakt haar tot een codificatie

Codificatie
- Ius ex scripto vs. ius ex non scripto
o Ius ex scripto: geschreven recht
 Rechtszekerheid bieden door het op schrift stellen
 “The great utility of a code of laws is to cause both the
debates of lawyers and the bad laws of former times to
be forgotten” – Bentham
o Ius ex non scripto: het ongeschreven recht
- Bentham is de eerste gebruiker van het begrip codificatie
o “Whatever is not in the code of laws, ought not to be law”
- Moderne codificatie
o Product van verlichting en natuurrecht: rede en
systematisering

Historische achtergronden codificatie
- 18e eeuw: verlichting

, o Streven naar rechtszekerheid: wetten moeten zo duidelijk en
volledig zijn, dat rechterlijke interpretatie overbodig wordt
- Montesquieu
o “De rechters van de natie zijn, zoals gezegd, slechts de mond
die de woorden van de wet uitspreekt: onbezielde wezens die
noch de kracht noch de strengheid kunnen matigen”
- Achtergrond
o Theorie van machtenscheiding: voorkomen
machtsconcentraties die bedreiging vormen voor vrijheid

Functies codificatie
- Rechtseenheid: uniforme uitkomsten voor dezelfde gevallen
- Rechtsgelijkheid: allen zijn voor de wet gelijk
- Rechtszekerheid: garantie dat je krijgt waar je recht op hebt
- Economisch doel: grensoverschrijdend handels- en betalingsverkeer
vraagt om een eenvormige regeling
- Politiek doel: recht kan een belangrijk middel zijn om een nationale
eenheid te creëren of verstevigen

Volledigheid codificatie
- Codificatie claimt volledigheid, maar toch nooit helemaal volledig
o Want: onvoorziene omstandigheden
- Oplossing: leemten opvullen met interpretatiemethoden
o Grammaticaal: taalkundige uitlegging
o Wetshistorisch: wat de wetgever destijds met de tekst heeft
bedoeld
o Rechtshistorisch: herkomst regel
o Systematisch: hoe past een regel in het stelsel van de wet en
hoe verhoudt het zich tot andere regels?
 Analoog: regel wordt toegepast op een bepaald geval
omdat deze op elkaar lijken (let op: dit is een
uitzondering)
o Teleologisch: doel van de regel is bepalend, uitlegging maakt
men ondergeschikt aan het doel
- Voordelen interpretatiemethoden
o Toch toepassing van gecodificeerd recht
o Aanvulling leemten en onduidelijkheden
o Codificatie gaat “met de tijd mee”
- Nadelen interpretatiemethoden
o Rechter kan het recht invullen naar eigen (politieke) voorkeur

Natuurrecht en codificatie
- Pleitbezorgers codificatie (‘codificatiebeweging’) in de 18e eeuw
sterk beïnvloedt door de traditie van het natuurrecht
- Natuurrecht: “Recht wat voortvloeit uit de menselijke natuur”
- Voorwaarden natuurrecht:
o Universele gelding: geldt altijd en overal, ongeacht tijd of
plaats