Hoofdstuk 1: aarde, landschapszones.........................................................................................................3
1.1: Het landschap als dynamisch systeem.............................................................................................3
Bossen in verschillende klimaten........................................................................................................3
1.2: Wisselwerking tussen de geofactoren..............................................................................................4
Bodems onder droge of koude omstandigheden................................................................................4
Landschap beïnvloed door landbouw van mens.................................................................................4
1.3: Landdegradatie................................................................................................................................ 4
1.4: Verwoestijning.................................................................................................................................. 5
De Sahel............................................................................................................................................. 5
1.5: Natuur- en milieurampen.................................................................................................................. 5
Voorbeelden milieurampen................................................................................................................. 5
Hs 3 aarde: Middellandse zeegebied...........................................................................................................6
3.1: Platentektoniek................................................................................................................................. 6
Microplaten en bergen........................................................................................................................ 6
3.2: Een onrustig gebied......................................................................................................................... 6
Aardbevingen..................................................................................................................................... 6
Vulkanisme......................................................................................................................................... 7
3.3: Klimaat en vegetatie......................................................................................................................... 7
3.4: Landbouw......................................................................................................................................... 7
Landbouw in de toekomst................................................................................................................... 8
3.5: Landdegradatie............................................................................................................................... 8
Hoofdstuk 5: Aarde...................................................................................................................................... 9
5.1: Circulatiesystemen........................................................................................................................... 9
Atmosferische circulatie/ mondiale windsystemen..............................................................................9
Oceanische circulatie.......................................................................................................................... 9
5.2: Klimaten........................................................................................................................................... 9
Bijzondere klimaten:......................................................................................................................... 10
5.3: Landschapszones.......................................................................................................................... 10
5.4: Endogene processen..................................................................................................................... 10
3.1: De opbouw van de aarde........................................................................................................... 10
3.2: Platentektoniek.......................................................................................................................... 11
3.3: Vulkanisme................................................................................................................................ 11
3.4: Aardbevingen............................................................................................................................. 12
5.5: Exogene processen........................................................................................................................ 12
3.5: Gesloopt gesteente:................................................................................................................... 12
3.6: Verweringsmateriaal in beweging:.............................................................................................13
3.7: De opbouw van het laagland.....................................................................................................13
3.8: De vorming en afbraak van gebergten.......................................................................................14
3.9: De gesteentekringloop:.............................................................................................................. 14
5.6: Kringlopen...................................................................................................................................... 15
De vorming van gebergten............................................................................................................... 15
Hoofdstuk 6: Zuid-Amerika........................................................................................................................ 16
6.1: Beeldvorming, etnische en culturele diversiteit, bevolkingsspreiding..............................................16
Etnische en culturele diversiteit........................................................................................................ 16
Bevolkingsspreiding en groei............................................................................................................ 16
6.2: Politieke ontwikkelingen................................................................................................................. 16
Elite aan de macht............................................................................................................................ 16
, Luisteren naar het volk..................................................................................................................... 17
Het moeizame proces van democratisering......................................................................................17
Hoofdstuk 4: Zuid-Amerika (hs 6).......................................................................................................... 17
6.3: Klimaat en landschap..................................................................................................................... 17
4.1: Natuur: klimaat en landschap....................................................................................................17
6.4: Natuur: platentektoniek en grondstoffen.........................................................................................18
4.2: Natuur: platentektoniek en grondstoffen....................................................................................18
Hs 7: Leefomgeving................................................................................................................................... 19
7.1: Rivieren: wateroverlast en beleid....................................................................................................19
Ruimte voor de rivier......................................................................................................................... 19
7.2: Kustzone: opbouw en beheer.........................................................................................................20
7.3: Wateroverlast: vraagstuk op regionaal schaalniveau......................................................................21
Oplossingen voor de laaggelegen gebieden.....................................................................................21
Waterproblemen in de stedelijke gebieden + oplossingen................................................................21
7.4: Stedelijke ontwikkelingen en ruimtelijk beleid + 7.5: Wijk en buurt, leefbaarheid en beleid............22
HS 1: Stedelijke gebieden..................................................................................................................... 22
1.1: De randstad............................................................................................................................... 22
1.2: Ruimtelijk beleid en de Randstad...............................................................................................22
1.3: Ontwikkelingen in steden - stad van de toekomst......................................................................23
1.4: De woonomgeving..................................................................................................................... 23
1.5: Buurtprofiel................................................................................................................................ 24
, Ak samenvatting hs 1 + 3, 5 + 6, 7
Hoofdstuk 1: aarde, landschapszones
1.1: Het landschap als dynamisch systeem
1. Fotosynthese: Nieuwe organisch materiaal wordt geproduceerd (water, licht, voeding via wortels)
2. Vorming organisch afval
3. Mineralisatie en humusvorming: Bacteriën, schimmels en wormen breken organisch afval af ->
- Geheel afgebroken (mineralisatie): ontstaan CO2 en ontstaan voedingsstoffen zoals
stikstof, calcium en kalium. Niet gelijk opgenomen door planten -> spoelen uit met het
wegzakkende regenwater.
- Gedeeltelijk afgebroken (humusvorming): geeft bodem zwarte kleur. Houd voedingstoffen
goed vast en bindt aan water.
4. Verwering: Materiaal van de grond verweert door water, CO2 en bacteriën -> voedingsstoffen vrij.
5. Neerslag en grondwater: Water dat de bodem intrekt kan ook leiden tot het wegspoelen
(uitspoelen) van voedingsstoffen.
Voedingsstoffen zijn opgeslagen in:
1. Levend organisch materiaal
2. Dood organisch materiaal
3. In de zwarte humuslaag
- Bodem: bovenste gedeelte van de grond
- Uitspoeling: Bodemvormend proces waarbij infiltrerend water, voedingsstoffen meeneemt,
waarna het dieper in de grond weer inspoelt. Neerslag en temperatuur (verdamping) hebben hier
invloed op.
Bossen in verschillende klimaten
Dit proces van bossystemen is in zomergroene loofwouden, tropische regenwouden en naaldwouden.
- Tropisch regenwoud: snelle processen, want: hoge temperaturen, hoge vochtigheid, continue
groeiseizoen. Geen humuslaag, want hoge temperaturen -> snelle mineralisering -> snel
opgenomen door vegetatie + door vele neerslag mee naar diepere lagen getransporteerd
(uitspoeling). -> niet vruchtbaar. Voedingsstoffen in levend organisch m. Rode bodem, want
chemische verwering (uiteenvallen gesteente door water, temp, wortels en zuren). (Latosol)
- Naaldwouden in boreale landschapszone: korte groeiseizoen -> lage temperaturen -> processen
deel van het jaar stil -> vorming + afbraak materiaal -> dikke laag organisch afval. Lage
verdamping -> veel uitspoeling -> grijze bodem (podzol). Uitspoeling versterkt door zure bodem
door afbraak naalden.
- Geofactoren: De onderdelen van een landschap die op elkaar inwerken en samen de processen
aan het uiterlijk van het aardoppervlak bepalen.
1.1: Het landschap als dynamisch systeem.............................................................................................3
Bossen in verschillende klimaten........................................................................................................3
1.2: Wisselwerking tussen de geofactoren..............................................................................................4
Bodems onder droge of koude omstandigheden................................................................................4
Landschap beïnvloed door landbouw van mens.................................................................................4
1.3: Landdegradatie................................................................................................................................ 4
1.4: Verwoestijning.................................................................................................................................. 5
De Sahel............................................................................................................................................. 5
1.5: Natuur- en milieurampen.................................................................................................................. 5
Voorbeelden milieurampen................................................................................................................. 5
Hs 3 aarde: Middellandse zeegebied...........................................................................................................6
3.1: Platentektoniek................................................................................................................................. 6
Microplaten en bergen........................................................................................................................ 6
3.2: Een onrustig gebied......................................................................................................................... 6
Aardbevingen..................................................................................................................................... 6
Vulkanisme......................................................................................................................................... 7
3.3: Klimaat en vegetatie......................................................................................................................... 7
3.4: Landbouw......................................................................................................................................... 7
Landbouw in de toekomst................................................................................................................... 8
3.5: Landdegradatie............................................................................................................................... 8
Hoofdstuk 5: Aarde...................................................................................................................................... 9
5.1: Circulatiesystemen........................................................................................................................... 9
Atmosferische circulatie/ mondiale windsystemen..............................................................................9
Oceanische circulatie.......................................................................................................................... 9
5.2: Klimaten........................................................................................................................................... 9
Bijzondere klimaten:......................................................................................................................... 10
5.3: Landschapszones.......................................................................................................................... 10
5.4: Endogene processen..................................................................................................................... 10
3.1: De opbouw van de aarde........................................................................................................... 10
3.2: Platentektoniek.......................................................................................................................... 11
3.3: Vulkanisme................................................................................................................................ 11
3.4: Aardbevingen............................................................................................................................. 12
5.5: Exogene processen........................................................................................................................ 12
3.5: Gesloopt gesteente:................................................................................................................... 12
3.6: Verweringsmateriaal in beweging:.............................................................................................13
3.7: De opbouw van het laagland.....................................................................................................13
3.8: De vorming en afbraak van gebergten.......................................................................................14
3.9: De gesteentekringloop:.............................................................................................................. 14
5.6: Kringlopen...................................................................................................................................... 15
De vorming van gebergten............................................................................................................... 15
Hoofdstuk 6: Zuid-Amerika........................................................................................................................ 16
6.1: Beeldvorming, etnische en culturele diversiteit, bevolkingsspreiding..............................................16
Etnische en culturele diversiteit........................................................................................................ 16
Bevolkingsspreiding en groei............................................................................................................ 16
6.2: Politieke ontwikkelingen................................................................................................................. 16
Elite aan de macht............................................................................................................................ 16
, Luisteren naar het volk..................................................................................................................... 17
Het moeizame proces van democratisering......................................................................................17
Hoofdstuk 4: Zuid-Amerika (hs 6).......................................................................................................... 17
6.3: Klimaat en landschap..................................................................................................................... 17
4.1: Natuur: klimaat en landschap....................................................................................................17
6.4: Natuur: platentektoniek en grondstoffen.........................................................................................18
4.2: Natuur: platentektoniek en grondstoffen....................................................................................18
Hs 7: Leefomgeving................................................................................................................................... 19
7.1: Rivieren: wateroverlast en beleid....................................................................................................19
Ruimte voor de rivier......................................................................................................................... 19
7.2: Kustzone: opbouw en beheer.........................................................................................................20
7.3: Wateroverlast: vraagstuk op regionaal schaalniveau......................................................................21
Oplossingen voor de laaggelegen gebieden.....................................................................................21
Waterproblemen in de stedelijke gebieden + oplossingen................................................................21
7.4: Stedelijke ontwikkelingen en ruimtelijk beleid + 7.5: Wijk en buurt, leefbaarheid en beleid............22
HS 1: Stedelijke gebieden..................................................................................................................... 22
1.1: De randstad............................................................................................................................... 22
1.2: Ruimtelijk beleid en de Randstad...............................................................................................22
1.3: Ontwikkelingen in steden - stad van de toekomst......................................................................23
1.4: De woonomgeving..................................................................................................................... 23
1.5: Buurtprofiel................................................................................................................................ 24
, Ak samenvatting hs 1 + 3, 5 + 6, 7
Hoofdstuk 1: aarde, landschapszones
1.1: Het landschap als dynamisch systeem
1. Fotosynthese: Nieuwe organisch materiaal wordt geproduceerd (water, licht, voeding via wortels)
2. Vorming organisch afval
3. Mineralisatie en humusvorming: Bacteriën, schimmels en wormen breken organisch afval af ->
- Geheel afgebroken (mineralisatie): ontstaan CO2 en ontstaan voedingsstoffen zoals
stikstof, calcium en kalium. Niet gelijk opgenomen door planten -> spoelen uit met het
wegzakkende regenwater.
- Gedeeltelijk afgebroken (humusvorming): geeft bodem zwarte kleur. Houd voedingstoffen
goed vast en bindt aan water.
4. Verwering: Materiaal van de grond verweert door water, CO2 en bacteriën -> voedingsstoffen vrij.
5. Neerslag en grondwater: Water dat de bodem intrekt kan ook leiden tot het wegspoelen
(uitspoelen) van voedingsstoffen.
Voedingsstoffen zijn opgeslagen in:
1. Levend organisch materiaal
2. Dood organisch materiaal
3. In de zwarte humuslaag
- Bodem: bovenste gedeelte van de grond
- Uitspoeling: Bodemvormend proces waarbij infiltrerend water, voedingsstoffen meeneemt,
waarna het dieper in de grond weer inspoelt. Neerslag en temperatuur (verdamping) hebben hier
invloed op.
Bossen in verschillende klimaten
Dit proces van bossystemen is in zomergroene loofwouden, tropische regenwouden en naaldwouden.
- Tropisch regenwoud: snelle processen, want: hoge temperaturen, hoge vochtigheid, continue
groeiseizoen. Geen humuslaag, want hoge temperaturen -> snelle mineralisering -> snel
opgenomen door vegetatie + door vele neerslag mee naar diepere lagen getransporteerd
(uitspoeling). -> niet vruchtbaar. Voedingsstoffen in levend organisch m. Rode bodem, want
chemische verwering (uiteenvallen gesteente door water, temp, wortels en zuren). (Latosol)
- Naaldwouden in boreale landschapszone: korte groeiseizoen -> lage temperaturen -> processen
deel van het jaar stil -> vorming + afbraak materiaal -> dikke laag organisch afval. Lage
verdamping -> veel uitspoeling -> grijze bodem (podzol). Uitspoeling versterkt door zure bodem
door afbraak naalden.
- Geofactoren: De onderdelen van een landschap die op elkaar inwerken en samen de processen
aan het uiterlijk van het aardoppervlak bepalen.
