Monetaire zaken
H1. Geld
1.1 Geld als ruilmiddel en rekenmiddel
Er zijn twee soorten geld:
• Chartaal geld: een wettig betaalmiddel waarmee iedereen kan betalen, bijv. bankbiljetten of
munten.
• Giraal geld: bijv. pinpas, een app, creditcard of internetbankieren.
- betaalrekening/rekening-courant: rekeningen waarmee je giraal kunt betalen.
Functies van geld:
• ruilmiddel: bij de koop van producten wordt geld gebruikt als ruilmiddel.
• rekenmiddel: de waarde van de producten wordt in geld uitgedrukt, hierdoor is het
gemakkelijker om de waarde van verschillende producten te vergelijken.
• spaarmiddel: zie 1.3
1.2 Betalen is ruilen
Substitutie: het omzetten van de ene geldsoort in een andere geldsoort (bijv. bankbiljetten
opnemen bij een geldautomaat).
1.3 Sparen
Sparen: niet-besteden van inkomen, het geld heeft dan de functie van spaarmiddel.
Manieren om te sparen:
• oppotten: het geld is dan meteen beschikbaar als je het nodig hebt, maar het levert niets op
(bijv. chartaal geld thuis bewaren of giraal geld op je betaalrekening laten staan).
- ontpotten: het opgepotte geld wordt naderhand besteed.
• beleggen: tijdelijk afstand van je geld doen zodat iemand anders het kan gebruiken, hiervoor
krijg je een beloning in de vorm van rente, dividend of koerswinst (bijv. je geld op een
spaarrekening zetten op beleggen in aandelen of onroerend goed).
De hoogt van de rente is afhankelijk van:
• het risico dat degenen aan wie jij geld hebt geleend het niet terug betaald.
• de verandering van de koopkracht van het geld door in atie of de atie
• jouw tijdsvoorkeur: als je een hoge tijdsvoorkeur hebt het je veel waarde aan nu consumeren en
zul je een hogere vergoeding vragen voor het niet zelf kunnen gebruiken van je geld (zowel
persoonlijk als cultureel bepaald).
Vermogen (voorraadgrootheid): de waarde van iemands bezittingen verminderd met zijn schulden
op een bepaald moment. Vermogen ontstaat door te sparen.
Investeren: het aanscha en van kapitaalgoederen door bedrijven.
1.4 Lenen
De vermogensmarkt bestaat uit het geheel van vraag naar en aanbod van vermogen. Bij leningen
tot twee jaar spreken we van de geldmarkt, de vermogensmarkt voor langere termijn noemen we
de kapitaalmarkt.
ff fl fl
, H2. Het ontstaan van geld en banken
Arbeidsdeling: mensen gingen zich toeleggen op de productie van die dingen waar zij het beste in
zijn of het meest mee kunnen verdienen. Bij een directe ruil zijn de transactiekosten hoger dan bij
een indirecte ruil. Een ruilmiddel moet deelbaar, hanteerbaar, houdbaar, waardevast, niet-
reproduceerbaar en algemeen geaccepteerd zijn.
2.1 Munten
Intrinsieke-/materiaalwaarde: hoeveel het materiaal van een munt waard is (hoe hoog het
metaalgehalte is).
Extrinsieke-/nominale waarde: de waarde die op de munt vermeld staat.
Een aanzienlijk verschil tussen de intrinsieke- en de extrinsieke waarde leidt tot omsmelten,
mensen hebben minder vertrouwen in de munten met een lager metaalgehalte en geven deze ook
sneller uit.
2.2 Bankbiljetten
Kooplieden krijgen een ontvangstbewijs als ze hun munten in bewaring gaven bij een goudsmid.
Al snel begonnen mensen met deze ontvangstbewijzen te betalen. De goudsmid merkt dat er
minder goud wordt opgevraagd en begint meer ontvangstbewijzen uit te geven dan geld dat hij in
de kluis heeft.
Op een balans:
• Activa: alle eigendommen van de goudsmid (bijv. goud, woning en andere spullen)
• Passiva: de middelen die geldschieters hebben verschaft om de bezittingen te kunnen kopen.
Een deel komt van de goudsmid zelf (eigen vermogen) en de rest komt van de eigenaren van de
ontvangstbewijzen (vreemd vermogen).
- eigen vermogen = bezittingen - schulden
Door de wildgroei in de uitgifte van bankbiljetten en het grote aantal bankfaillisementen, wezen
overheden in de negentiende eeuw in verschillende landen een centrale bank aan die het
monopolie kreeg op de uitgifte van bankbiljetten. Bankbiljetten worden een wettig betaalmiddel:
ze moeten voor de betaling van schulden tot elk bedrag geaccepteerd worden.
Sinds de invoering van de euro is de Europese Centrale Bank (ECB) verantwoordelijk voor de
uitgifte van bankbiljetten en verricht de DNB uitvoerend werk voor de ECB.
Liquide: een bank die aan haar direct opeisbare verplichtingen kan voldoen.
Fiduciair geld: geld dat zijn waarde ontleent aan vertrouwen.
2.3 Giraal geld
Net zoals bij munten en ontvangstbewijzen, ontdekken banken dat slechts een deel van het girale
geld wordt opgevraagd en dat het niet nodig is het girale geld volledig te dekken met chartaal
geld.
Om overmatige kredietverlening tegen te gaan, heeft de centrale bank girale kredieten aan regels
onderworpen. Een bank moet tegenover haar rekening-couranttegoeden voldoende liquide
middelen en eigen hebben staan, oftewel liquide en solvabel zijn.
Als het gerucht gaat dat een bank in de problemen zit, zal een run op die bank ontstaan. Om het
vertrouwen in banken te versterken is er in Europa een depositogarantiestelsel: de gezamenlijke
banken garanderen het geld dat klanten aan de banken toevertrouwen tot een bedrag van
€100.000. Banken zijn verplicht een rekening-couranttegoed te hebben bij de DNB, zodat ze in
noodgevallen extra liquiditeiten kunnen krijgen.
H1. Geld
1.1 Geld als ruilmiddel en rekenmiddel
Er zijn twee soorten geld:
• Chartaal geld: een wettig betaalmiddel waarmee iedereen kan betalen, bijv. bankbiljetten of
munten.
• Giraal geld: bijv. pinpas, een app, creditcard of internetbankieren.
- betaalrekening/rekening-courant: rekeningen waarmee je giraal kunt betalen.
Functies van geld:
• ruilmiddel: bij de koop van producten wordt geld gebruikt als ruilmiddel.
• rekenmiddel: de waarde van de producten wordt in geld uitgedrukt, hierdoor is het
gemakkelijker om de waarde van verschillende producten te vergelijken.
• spaarmiddel: zie 1.3
1.2 Betalen is ruilen
Substitutie: het omzetten van de ene geldsoort in een andere geldsoort (bijv. bankbiljetten
opnemen bij een geldautomaat).
1.3 Sparen
Sparen: niet-besteden van inkomen, het geld heeft dan de functie van spaarmiddel.
Manieren om te sparen:
• oppotten: het geld is dan meteen beschikbaar als je het nodig hebt, maar het levert niets op
(bijv. chartaal geld thuis bewaren of giraal geld op je betaalrekening laten staan).
- ontpotten: het opgepotte geld wordt naderhand besteed.
• beleggen: tijdelijk afstand van je geld doen zodat iemand anders het kan gebruiken, hiervoor
krijg je een beloning in de vorm van rente, dividend of koerswinst (bijv. je geld op een
spaarrekening zetten op beleggen in aandelen of onroerend goed).
De hoogt van de rente is afhankelijk van:
• het risico dat degenen aan wie jij geld hebt geleend het niet terug betaald.
• de verandering van de koopkracht van het geld door in atie of de atie
• jouw tijdsvoorkeur: als je een hoge tijdsvoorkeur hebt het je veel waarde aan nu consumeren en
zul je een hogere vergoeding vragen voor het niet zelf kunnen gebruiken van je geld (zowel
persoonlijk als cultureel bepaald).
Vermogen (voorraadgrootheid): de waarde van iemands bezittingen verminderd met zijn schulden
op een bepaald moment. Vermogen ontstaat door te sparen.
Investeren: het aanscha en van kapitaalgoederen door bedrijven.
1.4 Lenen
De vermogensmarkt bestaat uit het geheel van vraag naar en aanbod van vermogen. Bij leningen
tot twee jaar spreken we van de geldmarkt, de vermogensmarkt voor langere termijn noemen we
de kapitaalmarkt.
ff fl fl
, H2. Het ontstaan van geld en banken
Arbeidsdeling: mensen gingen zich toeleggen op de productie van die dingen waar zij het beste in
zijn of het meest mee kunnen verdienen. Bij een directe ruil zijn de transactiekosten hoger dan bij
een indirecte ruil. Een ruilmiddel moet deelbaar, hanteerbaar, houdbaar, waardevast, niet-
reproduceerbaar en algemeen geaccepteerd zijn.
2.1 Munten
Intrinsieke-/materiaalwaarde: hoeveel het materiaal van een munt waard is (hoe hoog het
metaalgehalte is).
Extrinsieke-/nominale waarde: de waarde die op de munt vermeld staat.
Een aanzienlijk verschil tussen de intrinsieke- en de extrinsieke waarde leidt tot omsmelten,
mensen hebben minder vertrouwen in de munten met een lager metaalgehalte en geven deze ook
sneller uit.
2.2 Bankbiljetten
Kooplieden krijgen een ontvangstbewijs als ze hun munten in bewaring gaven bij een goudsmid.
Al snel begonnen mensen met deze ontvangstbewijzen te betalen. De goudsmid merkt dat er
minder goud wordt opgevraagd en begint meer ontvangstbewijzen uit te geven dan geld dat hij in
de kluis heeft.
Op een balans:
• Activa: alle eigendommen van de goudsmid (bijv. goud, woning en andere spullen)
• Passiva: de middelen die geldschieters hebben verschaft om de bezittingen te kunnen kopen.
Een deel komt van de goudsmid zelf (eigen vermogen) en de rest komt van de eigenaren van de
ontvangstbewijzen (vreemd vermogen).
- eigen vermogen = bezittingen - schulden
Door de wildgroei in de uitgifte van bankbiljetten en het grote aantal bankfaillisementen, wezen
overheden in de negentiende eeuw in verschillende landen een centrale bank aan die het
monopolie kreeg op de uitgifte van bankbiljetten. Bankbiljetten worden een wettig betaalmiddel:
ze moeten voor de betaling van schulden tot elk bedrag geaccepteerd worden.
Sinds de invoering van de euro is de Europese Centrale Bank (ECB) verantwoordelijk voor de
uitgifte van bankbiljetten en verricht de DNB uitvoerend werk voor de ECB.
Liquide: een bank die aan haar direct opeisbare verplichtingen kan voldoen.
Fiduciair geld: geld dat zijn waarde ontleent aan vertrouwen.
2.3 Giraal geld
Net zoals bij munten en ontvangstbewijzen, ontdekken banken dat slechts een deel van het girale
geld wordt opgevraagd en dat het niet nodig is het girale geld volledig te dekken met chartaal
geld.
Om overmatige kredietverlening tegen te gaan, heeft de centrale bank girale kredieten aan regels
onderworpen. Een bank moet tegenover haar rekening-couranttegoeden voldoende liquide
middelen en eigen hebben staan, oftewel liquide en solvabel zijn.
Als het gerucht gaat dat een bank in de problemen zit, zal een run op die bank ontstaan. Om het
vertrouwen in banken te versterken is er in Europa een depositogarantiestelsel: de gezamenlijke
banken garanderen het geld dat klanten aan de banken toevertrouwen tot een bedrag van
€100.000. Banken zijn verplicht een rekening-couranttegoed te hebben bij de DNB, zodat ze in
noodgevallen extra liquiditeiten kunnen krijgen.
