Deeltijd opleiding | Onderwijspedagogiek A1 - 2025-2026
Groeidocument pedagogisch en didactisch handelen
Inhoud
Opdrachtbeschrijving.......................................................................................................................................................................................1
1 | Tabel voor weergeven groei in pedagogisch-didactisch redeneren..............................................................................................................2
2 | Evaluatie van en reflectie op de mini-lessen die je hebt gegeven..............................................................................................................50
3 | Kwaliteitscriteria Leren en Lesgeven.........................................................................................................................................................52
...........................................................................................................................................................................................................................53
Bijlage............................................................................................................................................................................................................54
Opdrachtbeschrijving
Het ontwikkelen van vakmanschap in het onderwijs is grotendeels gericht op het versterken van je onderwijskundig redeneren, ook wel
didactisch -pedagogisch redeneren genoemd: het redeneren over Waarom je op Welk moment Wat doet en Hoe je dit doet om het leren van
leerlingen te bevorderen. Dit redeneren heb je nodig bij het voorbereiden van lessen, tijdens het uitvoeren van lessen en bij het evalueren van
lessen. Hoe meer kennis over leren je opbouwt en hoe meer ervaring je opdoet in de praktijk, hoe beter onderbouwd en verfijnt je
redenatieproces wordt en hoe groter de kans dat jouw handelingen leiden tot leren bij de leerlingen. Het onderbouwen van je handelen doe je
op basis van je kennis van de theorie, kennis van de context, kennis van de vakinhoud en kennis van leerlingen.
Tijdens de module Onderwijspedagogiek A1 bouw je kennis op over hoe mensen leren. Tegelijk bouw je in andere modules kennis op over
vakdidactiek en doe je ervaring op in de praktijk. Deze kennis en ervaringen zijn de gezamenlijke input die je gebruikt om je onderwijskundig
redeneren steeds verder te verfijnen. De ontwikkeling in je onderwijskundig redeneren maak je zichtbaar in dit groeidocument. Dit
groeidocument geeft aan het eind van de module een beeld van jouw groei als docent in het voorbereiden en uitvoeren, oftewel het ontwerpen,
van onderwijs. Het groeidocument omvat in ieder geval de kennis die je opbouwt in de module Leren en Lesgeven, maar je mag uiteraard ook
andere relevante kennis en ervaringen die je tijdens de opleiding leert toevoegen. In de praktijk baseer je je handelen ook op alle kennis en
inzichten die je hebt.
1
,Deeltijd opleiding | Onderwijspedagogiek A1 - 2025-2026
De precieze vorm die je kiest om je groei aan te tonen staat vrij. Wij geven in dit document een manier aan die je zou kunnen volgen. Overleg
met je docent als je een eigen vorm kiest om er zeker van te zijn dat het aan de doelen voldoet. Belangrijk is dat het document je groei in
didactisch -pedagogisch redeneren zichtbaar maakt. Het groeidocument bestaat uit drie delen:
1. Tabel voor weergeven groei in pedagogisch-didactisch redeneren;
2. Evaluatie mini-lessen;
3. Lijst met kenmerken en uitgangspunten voor goed lesgeven;
1 | Tabel voor weergeven groei in pedagogisch-didactisch redeneren
Gedurende de module krijg je veel informatie over hoe mensen leren. Door deze informatie diepgaand te verwerken zet je deze informatie om
tot kennis in je lange termijn geheugen. Dit groeidocument helpt je bij de verwerking van deze informatie tot kennis. Tijdens de module ga de
tabel hieronder steeds verder aanvullen en informatie die je erin al in hebt staan aanscherpen, verfijnen of her-organiseren. Op basis van nieuwe
informatie ga je kijken hoe je jouw kennis (kennisschema’s en mentale modellen) kan aanscherpen. Je kunt na elke les het document waarin je
werkt onder een nieuw versienummer opslaan, zodat je je eigen ontwikkeling terug kan zien. Het aanvullen van het document volgt een niet-
logische opbouw van de bouwstenen, maar loopt kriskras door elkaar.
De tabel bestaat uit drie kolommen:
Kolom1: De kennis-elementen die aan bod komen tijdens de module in de vorm van didactische bouwstenen en inzichten. Deze zijn gegeven.
Kolom2: Voor elk kenniselement geef je een beschrijving van de kennis en inzichten die je hebt opgedaan bij dit element, je legt uit hoe het
werkt. Je geeft hier je kennis weer over dit element in de didactiek: Hoe werkt het? Waarom werkt het? Waar moet je rekening mee houden?
Zijn er valkuilen? Zijn er voorwaardelijkheden? Zijn er factoren die van invloed zijn hierop? Dit ga je steeds verder uitbreiden tijdens de
module.
Kolom 3: Voor elk kenniselement beredeneer je wat de consequenties zijn van deze kennis voor je professioneel didactisch handelen als
docent. Je beschrijft de consequentie en legt deze uit. De consequenties kunnen algemeen (goede relatie opbouwen met leerlingen) of
specifiek zijn (geen vingers laten opsteken bij vraag). Beschrijf daarnaast voor welk onderdeel(en) van de lesvoorbereiding deze kennis
consequenties heeft zie het Saxion format voor lesvoorbereiding, zie afbeelding 2 en zie Brightspace. En tenslotte beschrijf je of en hoe deze
kennis samenhangt met onderdelen van het model voor didactische afstemming, zie afbeelding 1.
2
,Deeltijd opleiding | Onderwijspedagogiek A1 - 2025-2026
Je gaat gedurende deze module een aantal keer een lesvoorbereiding maken. Doordat je steeds meer kennis krijgt en ervaring opdoet zal je
steeds beter in staat zijn de keuzes die maakt in je voorbereiding te onderbouwen op basis van kennis en ervaring.
Beschrijving van je kennis over de elementen Welke consequenties heeft dit
voor je handelen als docent
Hier beschrijf je de belangrijkste elementen die bij de
bouwsteen of kenniselement horen:
Wat is het: beschrijf het leerprincipe. Terug redeneren kan ook:
Wanneer zet je deze in? onderbouw je handelen
Hoe doe je dat: wat zijn de belangrijke criteria of
uitgangspunten?
Hoe hangt dit samen met andere principes van leren?
Waarom zet je deze in? Hoe draagt dit bij aan het leren van
leerlingen?
Kennis Welke voorwaarden er zijn waar je rekening mee moet
elementen houden, en welke valkuilen zijn er?
Hoe onze
hersenen
informatie
verwerken en
hoe ze leren.
Inzicht 1: het Onze cognitieve architectuur/ hoe is ons denken Dit inzicht betekent dat je als docent
werkgeheugen gestructureerd: voortdurend moet sturen op cognitieve
heeft een belasting. In je handelen houdt dit in
beperkte dat je leerstof doseert en expliciet
capaciteit keuzes maakt in wat essentieel is en
wat niet. Je voorkomt dat je te veel
nieuwe informatie tegelijk aanbiedt en
bouwt leerstof stapsgewijs op. Je
ontwerpt lessen met duidelijke fasen
en je gebruikt herhaling en
Onze ervaringen uit de omgeving worden geregistreerd in voorkennisactivatie om het
ons sensorisch of zintuiglijk geheugen. Dit geheugen werkgeheugen te ontlasten. Tijdens
3
, Deeltijd opleiding | Onderwijspedagogiek A1 - 2025-2026
kan de informatie maar heel kort vasthouden. Dit geheugen instructie let je op irrelevante afleiding
selecteert de meest relevante informatie die we zullen zoals overvolle dia’s onduidelijke
verwerken in ons werkgeheugen. Als je aandacht besteed opdrachten of te veel
aan een prikkel, gaat het verder naar het werkgeheugen. contextinformatie. Je checkt regelmatig
Dit is de plaats waar ons denken en bewustzijn plaatsvindt. of leerlingen je kunnen volgen en past
Dit geheugen is helaas redelijk beperkt. Je kan niet aan veel je tempo aan wanneer signalen van
dingen tegelijkertijd denken. Je kan 2 tot 6 nieuwe overbelasting zichtbaar worden.
elementen verwerken in ons werkgeheugen. Als je hier niks
mee doet, hou je dit minder dan 30 seconden vast. In het
werkgeheugen krijg je informatie uit je sensorische
geheugen en uit je langetermijngeheugen. Hoe meer
informatie er in het langetermijngeheugen paraat staat,
hoe makkelijker ons werkgeheugen daar nieuwe informatie
aan kan verbinden. Het langetermijngeheugen is een soort
opslagtank, met een onbeperkte capaciteit en duur. Het
bestaat uit een verzameling van kennisschema’s. Dat zijn
structuren die kennisdeeltjes met elkaar verbinden en
betekenis creëren. Deze worden steeds verder uitgebouwd.
Wat permanent in je langetermijngeheugen opgeslagen zit,
helpt om de beperking van het werkgeheugen te
overwinnen. Ons menselijk denken wordt sterk begrensd
door ons beperkte werkgeheugen.
Cognitive load theory: je werkgeheugen heeft een
maximale capaciteit. Wordt deze overschreden? Dan stopt
het leren, je werkgeheugen kan te veel informatie niet
verwerken. Deze capaciteit kan worden belast met
intrinsieke en extrinsieke belasting.
Intrinsiek: de complexiteit van de stof. De complexiteit
wordt bepaald door het aantal elementen dat geleerd moet
worden en de samenhang tussen deze elementen. Hoe
meer elementen en hoe meer interactie daartussen, hoe
complexer. Intrinsieke belasting is moeilijk te veranderen.
Leerlingen moeten nou eenmaal soms complexe stof leren.
Een ruimere voorkennis kan wel voor verlaging zorgen.
Extrinsiek: alles wat niet direct met de inhoud van de
4
Groeidocument pedagogisch en didactisch handelen
Inhoud
Opdrachtbeschrijving.......................................................................................................................................................................................1
1 | Tabel voor weergeven groei in pedagogisch-didactisch redeneren..............................................................................................................2
2 | Evaluatie van en reflectie op de mini-lessen die je hebt gegeven..............................................................................................................50
3 | Kwaliteitscriteria Leren en Lesgeven.........................................................................................................................................................52
...........................................................................................................................................................................................................................53
Bijlage............................................................................................................................................................................................................54
Opdrachtbeschrijving
Het ontwikkelen van vakmanschap in het onderwijs is grotendeels gericht op het versterken van je onderwijskundig redeneren, ook wel
didactisch -pedagogisch redeneren genoemd: het redeneren over Waarom je op Welk moment Wat doet en Hoe je dit doet om het leren van
leerlingen te bevorderen. Dit redeneren heb je nodig bij het voorbereiden van lessen, tijdens het uitvoeren van lessen en bij het evalueren van
lessen. Hoe meer kennis over leren je opbouwt en hoe meer ervaring je opdoet in de praktijk, hoe beter onderbouwd en verfijnt je
redenatieproces wordt en hoe groter de kans dat jouw handelingen leiden tot leren bij de leerlingen. Het onderbouwen van je handelen doe je
op basis van je kennis van de theorie, kennis van de context, kennis van de vakinhoud en kennis van leerlingen.
Tijdens de module Onderwijspedagogiek A1 bouw je kennis op over hoe mensen leren. Tegelijk bouw je in andere modules kennis op over
vakdidactiek en doe je ervaring op in de praktijk. Deze kennis en ervaringen zijn de gezamenlijke input die je gebruikt om je onderwijskundig
redeneren steeds verder te verfijnen. De ontwikkeling in je onderwijskundig redeneren maak je zichtbaar in dit groeidocument. Dit
groeidocument geeft aan het eind van de module een beeld van jouw groei als docent in het voorbereiden en uitvoeren, oftewel het ontwerpen,
van onderwijs. Het groeidocument omvat in ieder geval de kennis die je opbouwt in de module Leren en Lesgeven, maar je mag uiteraard ook
andere relevante kennis en ervaringen die je tijdens de opleiding leert toevoegen. In de praktijk baseer je je handelen ook op alle kennis en
inzichten die je hebt.
1
,Deeltijd opleiding | Onderwijspedagogiek A1 - 2025-2026
De precieze vorm die je kiest om je groei aan te tonen staat vrij. Wij geven in dit document een manier aan die je zou kunnen volgen. Overleg
met je docent als je een eigen vorm kiest om er zeker van te zijn dat het aan de doelen voldoet. Belangrijk is dat het document je groei in
didactisch -pedagogisch redeneren zichtbaar maakt. Het groeidocument bestaat uit drie delen:
1. Tabel voor weergeven groei in pedagogisch-didactisch redeneren;
2. Evaluatie mini-lessen;
3. Lijst met kenmerken en uitgangspunten voor goed lesgeven;
1 | Tabel voor weergeven groei in pedagogisch-didactisch redeneren
Gedurende de module krijg je veel informatie over hoe mensen leren. Door deze informatie diepgaand te verwerken zet je deze informatie om
tot kennis in je lange termijn geheugen. Dit groeidocument helpt je bij de verwerking van deze informatie tot kennis. Tijdens de module ga de
tabel hieronder steeds verder aanvullen en informatie die je erin al in hebt staan aanscherpen, verfijnen of her-organiseren. Op basis van nieuwe
informatie ga je kijken hoe je jouw kennis (kennisschema’s en mentale modellen) kan aanscherpen. Je kunt na elke les het document waarin je
werkt onder een nieuw versienummer opslaan, zodat je je eigen ontwikkeling terug kan zien. Het aanvullen van het document volgt een niet-
logische opbouw van de bouwstenen, maar loopt kriskras door elkaar.
De tabel bestaat uit drie kolommen:
Kolom1: De kennis-elementen die aan bod komen tijdens de module in de vorm van didactische bouwstenen en inzichten. Deze zijn gegeven.
Kolom2: Voor elk kenniselement geef je een beschrijving van de kennis en inzichten die je hebt opgedaan bij dit element, je legt uit hoe het
werkt. Je geeft hier je kennis weer over dit element in de didactiek: Hoe werkt het? Waarom werkt het? Waar moet je rekening mee houden?
Zijn er valkuilen? Zijn er voorwaardelijkheden? Zijn er factoren die van invloed zijn hierop? Dit ga je steeds verder uitbreiden tijdens de
module.
Kolom 3: Voor elk kenniselement beredeneer je wat de consequenties zijn van deze kennis voor je professioneel didactisch handelen als
docent. Je beschrijft de consequentie en legt deze uit. De consequenties kunnen algemeen (goede relatie opbouwen met leerlingen) of
specifiek zijn (geen vingers laten opsteken bij vraag). Beschrijf daarnaast voor welk onderdeel(en) van de lesvoorbereiding deze kennis
consequenties heeft zie het Saxion format voor lesvoorbereiding, zie afbeelding 2 en zie Brightspace. En tenslotte beschrijf je of en hoe deze
kennis samenhangt met onderdelen van het model voor didactische afstemming, zie afbeelding 1.
2
,Deeltijd opleiding | Onderwijspedagogiek A1 - 2025-2026
Je gaat gedurende deze module een aantal keer een lesvoorbereiding maken. Doordat je steeds meer kennis krijgt en ervaring opdoet zal je
steeds beter in staat zijn de keuzes die maakt in je voorbereiding te onderbouwen op basis van kennis en ervaring.
Beschrijving van je kennis over de elementen Welke consequenties heeft dit
voor je handelen als docent
Hier beschrijf je de belangrijkste elementen die bij de
bouwsteen of kenniselement horen:
Wat is het: beschrijf het leerprincipe. Terug redeneren kan ook:
Wanneer zet je deze in? onderbouw je handelen
Hoe doe je dat: wat zijn de belangrijke criteria of
uitgangspunten?
Hoe hangt dit samen met andere principes van leren?
Waarom zet je deze in? Hoe draagt dit bij aan het leren van
leerlingen?
Kennis Welke voorwaarden er zijn waar je rekening mee moet
elementen houden, en welke valkuilen zijn er?
Hoe onze
hersenen
informatie
verwerken en
hoe ze leren.
Inzicht 1: het Onze cognitieve architectuur/ hoe is ons denken Dit inzicht betekent dat je als docent
werkgeheugen gestructureerd: voortdurend moet sturen op cognitieve
heeft een belasting. In je handelen houdt dit in
beperkte dat je leerstof doseert en expliciet
capaciteit keuzes maakt in wat essentieel is en
wat niet. Je voorkomt dat je te veel
nieuwe informatie tegelijk aanbiedt en
bouwt leerstof stapsgewijs op. Je
ontwerpt lessen met duidelijke fasen
en je gebruikt herhaling en
Onze ervaringen uit de omgeving worden geregistreerd in voorkennisactivatie om het
ons sensorisch of zintuiglijk geheugen. Dit geheugen werkgeheugen te ontlasten. Tijdens
3
, Deeltijd opleiding | Onderwijspedagogiek A1 - 2025-2026
kan de informatie maar heel kort vasthouden. Dit geheugen instructie let je op irrelevante afleiding
selecteert de meest relevante informatie die we zullen zoals overvolle dia’s onduidelijke
verwerken in ons werkgeheugen. Als je aandacht besteed opdrachten of te veel
aan een prikkel, gaat het verder naar het werkgeheugen. contextinformatie. Je checkt regelmatig
Dit is de plaats waar ons denken en bewustzijn plaatsvindt. of leerlingen je kunnen volgen en past
Dit geheugen is helaas redelijk beperkt. Je kan niet aan veel je tempo aan wanneer signalen van
dingen tegelijkertijd denken. Je kan 2 tot 6 nieuwe overbelasting zichtbaar worden.
elementen verwerken in ons werkgeheugen. Als je hier niks
mee doet, hou je dit minder dan 30 seconden vast. In het
werkgeheugen krijg je informatie uit je sensorische
geheugen en uit je langetermijngeheugen. Hoe meer
informatie er in het langetermijngeheugen paraat staat,
hoe makkelijker ons werkgeheugen daar nieuwe informatie
aan kan verbinden. Het langetermijngeheugen is een soort
opslagtank, met een onbeperkte capaciteit en duur. Het
bestaat uit een verzameling van kennisschema’s. Dat zijn
structuren die kennisdeeltjes met elkaar verbinden en
betekenis creëren. Deze worden steeds verder uitgebouwd.
Wat permanent in je langetermijngeheugen opgeslagen zit,
helpt om de beperking van het werkgeheugen te
overwinnen. Ons menselijk denken wordt sterk begrensd
door ons beperkte werkgeheugen.
Cognitive load theory: je werkgeheugen heeft een
maximale capaciteit. Wordt deze overschreden? Dan stopt
het leren, je werkgeheugen kan te veel informatie niet
verwerken. Deze capaciteit kan worden belast met
intrinsieke en extrinsieke belasting.
Intrinsiek: de complexiteit van de stof. De complexiteit
wordt bepaald door het aantal elementen dat geleerd moet
worden en de samenhang tussen deze elementen. Hoe
meer elementen en hoe meer interactie daartussen, hoe
complexer. Intrinsieke belasting is moeilijk te veranderen.
Leerlingen moeten nou eenmaal soms complexe stof leren.
Een ruimere voorkennis kan wel voor verlaging zorgen.
Extrinsiek: alles wat niet direct met de inhoud van de
4
