Aantekeningen HC filosofie
,HC1 – Inleiding
Deel 1 college
Welke filosofen zeggen wat? (Koppel filosofen en begrippen).
Sociale en politieke filosofie:
- Hoe moeten we met elkaar omgaan?
- Waar ligt de grens van onze vrijheid?
- Etc.
Ethiek:
- Hoe kunnen we goed en kwaad onderscheiden?
De grote vraag is: kunnen we anders denken dan we denken?
Verwonder je over het alledaagse en het vanzelfsprekende (daar gaat filosofie over).
Opleiden is socialiseren
- Student voegen naar bestaande orde en manieren
- Student op een bepaalde manier leren denken
o Stilzwijgende censuur, er zijn ook andere manieren.
Margaret Mead (1901-1978, antropologe): ‘’Children must be taught how to think, not what to think.’’
Filosofie als opening op nieuwe perspectieven
- Het is geen wetenschap die de werkelijkheid wil verklaren
- Stelt heersende manier van denken en de heersende opvattingen in de samenleving ter
discussie.
o Heersende opvattingen sluiten andere perspectieven uit, filosofie is weerwoord.
Verschil tussen filosofie en wetenschap:
- Menswetenschappen zijn empirische wetenschappen (als iets wordt gevonden, wordt er vanuit
gegaan dat dat ‘waar’ is)
o Psychologie, sociologie, antropologie, pedagogiek
- Gaan uit van definities
- Filosofie onderzoekt de definities, stelt fundamentele vragen. (Wat is het? Bestaat het?)
- Filosofie blijft vragen stellen, blijft kijken hoe je er beter uit kunt komen
Westerse en Oosterse filosofie (dit vak focust zich op Westerse filosofie)
- Westerse filosofie gebaseerd op klassieke Griekse filosofie
- Oosterse filosofie vaak ook een religie
o Boeddhistische filosofie
o Confucianisme
o Hindoeïstische filosofie
o Taoïsme
Filosofie van de opvoeding is niet nieuw
- Oudheid (Socrates, Plato, Aristoteles, Augustines, Hippo)
- Middeleeuwen (Thomas van Aquino)
- Humanisme (Erasmus, Melanchton, de Montaigne)
- Verlichting (Comenius, Locke, Rousseau, Kant)
- Hedendaags (Dewey)
Socrates en Plato:
, - Kan deugd aangeleerd worden? Wat is deugd? Wat is kennis? Is de mens aangeboren goed of
slecht? Is het aanleren van kennis mogelijk, zo ja op welke manier? (Deze vragen stellen we
nu nog steeds).
Tot na de middeleeuwen: meer verklaringen dan alleen zintuigelijk bewijs of rede.
Toen: geloof, gevoel, ‘instinct’.
Wat we nu onverklaarbaar vinden, werd vroeger op zo’n manier verklaard.
Kerk en Bijbel
- Verklaarden ook een hoop, vertelden bijvoorbeeld ook hoe je kinderen op moet voeden.
Copernicaanse wending:
- Zei dat de aarde om de zon draaide. Kerk (en anderen) vonden dit niet leuk. Maar uiteindelijk
bleek hij gelijk te hebben.
Andere wetenschappers:
- Galilei (telescoop), Kepler (planeetbewegingen, Wetten van Kepler), Newton (zwaartekracht,
klassieke mechanica)
- Gevolg: mens ontdekt zichzelf als autonoom subject, fundament van werkelijkheid en weten.
(Mens kan zelf nadenken, hoeft daarbij niet afhankelijk te zijn van anderen).
De Verlichting: optimistisch geloof in de menselijke rede (toen we ontdekten wat kon, dachten we ook
gelijk dat het oneindig was).
- Kennis en wetenschap laten mens betere wereld creëren.
- Wantrouwen tegenover religie
- Kant: ‘’Durf te denken!’’ (1724-1804)
Vroege opvoedingshandleidingen
- Vóór de Verlichting voornamelijk gedaan door
o Dichters (romantische ideeën)
o Dokters (onderbouwd theoretisch)
o Verloskundigen (praktisch) (wat ze hadden meegemaakt/gezien)
- De eerste complete opvoedingstheorieën kwamen tijdens Verlichting, van filosofen (die dus
ook eigenlijk pedagogen waren).
De eerste pedagogen waren filosofen
- John Locke (1632-1704)
- Jean-Jacques Rousseau (1712-1778)
Verlichting zorgde voor natuurwetenschappelijk wereldbeeld
- Kritiek: mechanistisch wereldbeeld
- Mens en omgeving worden beheerst en gerationaliseerd
o Je kon alles bedenken/samenstellen zoals je wilde.
o Mensen draaien mee als geoliede onderdelen in scholen, ziekenhuizen, gevangenissen
etc. (Eigenlijk worden we ‘klaargestoomd’ om in ‘machine’ mee te draaien).
Ted Talk – Scholen doden de creativiteit
Hoe maakt onderwijs creativiteit dood?
Iedereen heeft interesse in onderwijs.
Onderwijs moet ons naar een ongrijpbare toekomst brengen. De onvoorspelbaarheid is bijzonder.
Alle kinderen hebben talenten.
Creativiteit is net zo belangrijk als leren lezen in het onderwijs (volgens hem).
Kinderen nemen risico. Ze zijn niet bang om fouten te maken.
, Als je niet voorbereid bent om het fout te hebben, zal je nooit opkomen met iets origineels. Als
mensen volwassen worden, verliezen ze die capaciteiten.
Hedendaagse onderwijssystemen: fouten zijn de slechtst wat je kan maken. Het resultaat is dat we
mensen uit hun creatieve vermogen onderwijzen.
De kunst is artiest te blijven als we opgroeien. We worden uit creativiteit onderwezen.
Elk onderwijssysteem op aarde heeft dezelfde hiërarchie van onderwerpen. Bovenaan: wiskunde en
talen, dan de geesteswetenschappen en onderaan staan de kunsten.
En ook in bijna elk systeem is een hiërarchie binnen de kunsten. Kunst en muziek krijgen normaal een
hogere status op scholen, dan drama en dans.
Als kinderen opgroeien leren we ze van hun middel af omhoog. Dan richten we ons op hun hoofdenen
lichtjes naar één kant.
Het hele doel van openbare scholing wereldwijd is universitaire professoren produceren. Zij komen er
als toppers uit. (Haha).
Ons onderwijssysteem is gebaseerd op het idee van academisch vermogen. Daar is een reden voor.
Alle onderwijssystemen ontstonden ten behoeve van de industrialisatie. De hiërarchie wortelt in twee
ideeën:
- De meest bruikbare vakken voor werk staan bovenaan. (Bijv. doe geen muziek, je wordt toch
geen muzikant).
- Academische vaardigheid (dat nu echt onze kijk op intelligentie domineert).
Proces van academische inflatie (je hebt steeds meer nodig om een baan te kunnen vervullen).
Intelligentie is dynamisch/interactief. Creativiteit komt door interactie van disciplinaire manieren van
dingen zien.
Intelligentie is onderscheidend.
Onze enige hoop voor de toekomst (volgens hem) is de adoptie van een nieuwe opvatting van
menselijke ecologie. Een waarbij we onze opvatting vernieuwen van de rijkdom van menselijk
vermogen.
Ons opleidingssysteem ‘has mind our minds’.
We moeten voorzichtig zijn dat we wijs met dit geschenk omgaan, en sommige scenario’s voorkomen,
waarover we gesproken hebben. Dat kan alleen als we onze creatieve vermogens zien als de rijkdom
die ze zijn, en onze kinderen zien als de hoop die ze zijn.
Onze taak is om hun hele leven te onderwijzen zodat ze deze toekomst aankunnen. Wij zien deze
toekomst misschien niet, maar zij wel. Het is onze plicht hen te helpen er iets van te maken.
Deel 2 college
Is de mens autonoom? (Typische filosofische vraag)
- Meesters van het wantrouwen:
o Freud: we worden door onbewuste drijfveren beïnvloedt
o Nietzsche: menselijke autonomie is hoogmoed
o Marx: we worden door maatschappelijke houdingen bepaald
- Moderne kritiek:
o Foucault
o Latour, Nussbaum, Sandel
Tijdens de verlichting dachten we: we hebben nu vrije wil en bepalen zelf, in plaats van Gods wil. Nu:
Vrije wil of geen vrije wil?
,HC1 – Inleiding
Deel 1 college
Welke filosofen zeggen wat? (Koppel filosofen en begrippen).
Sociale en politieke filosofie:
- Hoe moeten we met elkaar omgaan?
- Waar ligt de grens van onze vrijheid?
- Etc.
Ethiek:
- Hoe kunnen we goed en kwaad onderscheiden?
De grote vraag is: kunnen we anders denken dan we denken?
Verwonder je over het alledaagse en het vanzelfsprekende (daar gaat filosofie over).
Opleiden is socialiseren
- Student voegen naar bestaande orde en manieren
- Student op een bepaalde manier leren denken
o Stilzwijgende censuur, er zijn ook andere manieren.
Margaret Mead (1901-1978, antropologe): ‘’Children must be taught how to think, not what to think.’’
Filosofie als opening op nieuwe perspectieven
- Het is geen wetenschap die de werkelijkheid wil verklaren
- Stelt heersende manier van denken en de heersende opvattingen in de samenleving ter
discussie.
o Heersende opvattingen sluiten andere perspectieven uit, filosofie is weerwoord.
Verschil tussen filosofie en wetenschap:
- Menswetenschappen zijn empirische wetenschappen (als iets wordt gevonden, wordt er vanuit
gegaan dat dat ‘waar’ is)
o Psychologie, sociologie, antropologie, pedagogiek
- Gaan uit van definities
- Filosofie onderzoekt de definities, stelt fundamentele vragen. (Wat is het? Bestaat het?)
- Filosofie blijft vragen stellen, blijft kijken hoe je er beter uit kunt komen
Westerse en Oosterse filosofie (dit vak focust zich op Westerse filosofie)
- Westerse filosofie gebaseerd op klassieke Griekse filosofie
- Oosterse filosofie vaak ook een religie
o Boeddhistische filosofie
o Confucianisme
o Hindoeïstische filosofie
o Taoïsme
Filosofie van de opvoeding is niet nieuw
- Oudheid (Socrates, Plato, Aristoteles, Augustines, Hippo)
- Middeleeuwen (Thomas van Aquino)
- Humanisme (Erasmus, Melanchton, de Montaigne)
- Verlichting (Comenius, Locke, Rousseau, Kant)
- Hedendaags (Dewey)
Socrates en Plato:
, - Kan deugd aangeleerd worden? Wat is deugd? Wat is kennis? Is de mens aangeboren goed of
slecht? Is het aanleren van kennis mogelijk, zo ja op welke manier? (Deze vragen stellen we
nu nog steeds).
Tot na de middeleeuwen: meer verklaringen dan alleen zintuigelijk bewijs of rede.
Toen: geloof, gevoel, ‘instinct’.
Wat we nu onverklaarbaar vinden, werd vroeger op zo’n manier verklaard.
Kerk en Bijbel
- Verklaarden ook een hoop, vertelden bijvoorbeeld ook hoe je kinderen op moet voeden.
Copernicaanse wending:
- Zei dat de aarde om de zon draaide. Kerk (en anderen) vonden dit niet leuk. Maar uiteindelijk
bleek hij gelijk te hebben.
Andere wetenschappers:
- Galilei (telescoop), Kepler (planeetbewegingen, Wetten van Kepler), Newton (zwaartekracht,
klassieke mechanica)
- Gevolg: mens ontdekt zichzelf als autonoom subject, fundament van werkelijkheid en weten.
(Mens kan zelf nadenken, hoeft daarbij niet afhankelijk te zijn van anderen).
De Verlichting: optimistisch geloof in de menselijke rede (toen we ontdekten wat kon, dachten we ook
gelijk dat het oneindig was).
- Kennis en wetenschap laten mens betere wereld creëren.
- Wantrouwen tegenover religie
- Kant: ‘’Durf te denken!’’ (1724-1804)
Vroege opvoedingshandleidingen
- Vóór de Verlichting voornamelijk gedaan door
o Dichters (romantische ideeën)
o Dokters (onderbouwd theoretisch)
o Verloskundigen (praktisch) (wat ze hadden meegemaakt/gezien)
- De eerste complete opvoedingstheorieën kwamen tijdens Verlichting, van filosofen (die dus
ook eigenlijk pedagogen waren).
De eerste pedagogen waren filosofen
- John Locke (1632-1704)
- Jean-Jacques Rousseau (1712-1778)
Verlichting zorgde voor natuurwetenschappelijk wereldbeeld
- Kritiek: mechanistisch wereldbeeld
- Mens en omgeving worden beheerst en gerationaliseerd
o Je kon alles bedenken/samenstellen zoals je wilde.
o Mensen draaien mee als geoliede onderdelen in scholen, ziekenhuizen, gevangenissen
etc. (Eigenlijk worden we ‘klaargestoomd’ om in ‘machine’ mee te draaien).
Ted Talk – Scholen doden de creativiteit
Hoe maakt onderwijs creativiteit dood?
Iedereen heeft interesse in onderwijs.
Onderwijs moet ons naar een ongrijpbare toekomst brengen. De onvoorspelbaarheid is bijzonder.
Alle kinderen hebben talenten.
Creativiteit is net zo belangrijk als leren lezen in het onderwijs (volgens hem).
Kinderen nemen risico. Ze zijn niet bang om fouten te maken.
, Als je niet voorbereid bent om het fout te hebben, zal je nooit opkomen met iets origineels. Als
mensen volwassen worden, verliezen ze die capaciteiten.
Hedendaagse onderwijssystemen: fouten zijn de slechtst wat je kan maken. Het resultaat is dat we
mensen uit hun creatieve vermogen onderwijzen.
De kunst is artiest te blijven als we opgroeien. We worden uit creativiteit onderwezen.
Elk onderwijssysteem op aarde heeft dezelfde hiërarchie van onderwerpen. Bovenaan: wiskunde en
talen, dan de geesteswetenschappen en onderaan staan de kunsten.
En ook in bijna elk systeem is een hiërarchie binnen de kunsten. Kunst en muziek krijgen normaal een
hogere status op scholen, dan drama en dans.
Als kinderen opgroeien leren we ze van hun middel af omhoog. Dan richten we ons op hun hoofdenen
lichtjes naar één kant.
Het hele doel van openbare scholing wereldwijd is universitaire professoren produceren. Zij komen er
als toppers uit. (Haha).
Ons onderwijssysteem is gebaseerd op het idee van academisch vermogen. Daar is een reden voor.
Alle onderwijssystemen ontstonden ten behoeve van de industrialisatie. De hiërarchie wortelt in twee
ideeën:
- De meest bruikbare vakken voor werk staan bovenaan. (Bijv. doe geen muziek, je wordt toch
geen muzikant).
- Academische vaardigheid (dat nu echt onze kijk op intelligentie domineert).
Proces van academische inflatie (je hebt steeds meer nodig om een baan te kunnen vervullen).
Intelligentie is dynamisch/interactief. Creativiteit komt door interactie van disciplinaire manieren van
dingen zien.
Intelligentie is onderscheidend.
Onze enige hoop voor de toekomst (volgens hem) is de adoptie van een nieuwe opvatting van
menselijke ecologie. Een waarbij we onze opvatting vernieuwen van de rijkdom van menselijk
vermogen.
Ons opleidingssysteem ‘has mind our minds’.
We moeten voorzichtig zijn dat we wijs met dit geschenk omgaan, en sommige scenario’s voorkomen,
waarover we gesproken hebben. Dat kan alleen als we onze creatieve vermogens zien als de rijkdom
die ze zijn, en onze kinderen zien als de hoop die ze zijn.
Onze taak is om hun hele leven te onderwijzen zodat ze deze toekomst aankunnen. Wij zien deze
toekomst misschien niet, maar zij wel. Het is onze plicht hen te helpen er iets van te maken.
Deel 2 college
Is de mens autonoom? (Typische filosofische vraag)
- Meesters van het wantrouwen:
o Freud: we worden door onbewuste drijfveren beïnvloedt
o Nietzsche: menselijke autonomie is hoogmoed
o Marx: we worden door maatschappelijke houdingen bepaald
- Moderne kritiek:
o Foucault
o Latour, Nussbaum, Sandel
Tijdens de verlichting dachten we: we hebben nu vrije wil en bepalen zelf, in plaats van Gods wil. Nu:
Vrije wil of geen vrije wil?
