Pedagogiek
Hoorcollege 1: Inleiding in de Gezinspedagogiek
Wat is gezinspedagogiek?
• ‘Normale’ ontwikkeling van kinderen in verschillende, specifieke opvoedingscontexten
(binnen en buiten gezin). Dat kunnen alle gezinscontexten zijn, of bijvoorbeeld een
kinderopvang context, of een gastouder context. Dus niet alleen kijken binnen het gezin
maar ook daarbuiten.
• Wat is ‘normaal’?
-Verschilt per cultuur, verschillende variaties wat cultuur is
-Verandert door de tijd heen
→ Normaal is een brede variatie
Veranderingen door te tijd heen
Vroeger had je veel traditionele gezinnen, als je nu kijkt naar de samenleving zijn er veel
meer variaties in gezinsvormen. Zoals eenoudergezinnen, samengestelde gezinnen,
gezinnen met twee ouders van hetzelfde geslacht, pleeggezinnen, adoptiegezinnen, etc etc.
Gezinssamenstelling= Hoe ziet een gezin er typisch uit?
Op social media kom je veel opvoed trends tegen.
zoals tradwives (vrouwen die thuis blijven om voor de kinderen te zorgen), gentle parenting,
attachment parenting, curling ouderschap.
- grote rol op social media!
Er zijn veel verschillende soorten ouderschappen op social media te zien, waardoor je veel
informatie binnen krijgt. Waardoor je niet weet hoe je het ouderschap moet invullen.
Kun je het nog wel goed doen als ouder?
Gezinspedagogiek: enorm divers!
Culturele verschillen
• Opvoeding kent culturele verschillen
− Voorbeeld: een geïsoleerde gemeenschap in Congo. → jager-verzamelaargemeenschap,
voeden een andere manier op als wat wij in Nederland doen. Ze zorgen ervoor dat er veel
mensen om zich heen zijn om voor hun baby te kunnen zorgen. Baby’s hebben wel 14
verschillende verzorgers!
-Nikih Chaudary (University of Cambrigde)
Door te kijken naar verschillende culturen, dat geeft ons de kans om te heroverwegen wat
wij als normaal beschouwen.
,De impact van opvoeding kent culturele verschillen
Voorbeeld: onderzoek Lansford et al. (2004)
- Fysiek disciplineren (de pedagogische tik), in Europees-Amerikaanse gezinnen méér
externaliserende problemen kind, bij Afro-Amerikaanse gezinnen juist niet.
→ Dat was een verrassing, ze dachten dat het universeel een slecht effect is.
- Effect van fysiek disciplineren lijkt vooral door context te komen. De manier
waarop fysiek disciplineren was erg verschillend.
Europees-Amerikaans: als wanhoop de pedagogische tik inzetten, niet doelbewust
Afro-Amerikaans: gebruikelijk als opvoedmiddel inzetten, doelbewust
het was hier normaler om de pedagogische tik in te zetten.
→ Dus dezelfde manier van opvoeden kan een verschillend effect op het kind
hebben.
Gezinspedagogiek: zoveel vragen…
Nederland: superdiverse samenleving (blok 2)
-Wat is de invloed van al die gezins- en opvoedingsvormen voor de ontwikkeling van
een kind? Is het een beter dan het ander?
-Wat is normaal? Wanneer is het niet meer normaal?
-Hoe kunnen we ouders zo goed mogelijk ondersteunen? En wanneer is dat dan
nodig? Wat voor advies moeten we ze dan geven?
Gezinspedagogiek: relevantie voor jou
• Opvoedstress begint hoger te worden
o Individualistische(re) samenleving → Als ouder kom je minder makkelijk bij je
buren terecht, om bv te klagen over je kind.
o Social media diagnoses nemen toe→ je scrolt op instagram en je denkt dat je
een diagnose hebt omdat je een aantal kenmerken van adhd hebt.
• Lange wachtlijsten, hoge werkdruk jeugdhulp
• Superdiverse samenleving: grotere variatie
• Normaliseren vs problematiseren: onderscheiden wanneer er hulp nodig is (een
probleem) en wanneer er een variatie is op het normale (normaliseren).
Dus: Als pedagoog heb je gedegen kennis nodig van gezinspedagogiek!
Ontwikkeling van het gezin: het begin…
• Eerste 1000 dagen: vanaf 10 maanden voor geboorte tot 2 jaar → voorbereiding
op de moederschap is erg belangrijk (10 maanden).
• Kansenongelijkheid begint al in de baarmoeder (voor de geboorte kunnen er al
dingen gebeuren die impact kunnen hebben op het kind)
− Armoede → vroeggeboorte, laag geboortegewicht→ oorzaken zijn: stress bij de
moeder, slecht voedingspatroon, kleine bandbreedte (op korte termijn denken).
, - Hoe slechter de basis, hoe groter de kans op latere problemen…..
- Hoe beter de basis is, hoe groter de kans op een gezond leven!
- Kritieke periode: de tijdsperiode waarin deze ontwikkelingen moeten plaatsvinden.
Dit laat zien dat de eerste duizend dagen erg belangrijk zijn voor de ontwikkeling van
het kind.
4 belangrijke gebieden:
1. brein
2. regulatie
3. relaties
4. stress
Brein
Brein: “Hoe beter de basis is, hoe groter de kans op een gezond leven.” Kansrijke Start
2022-2025
Baby’s leggen miljoenen hersenverbindingen aan per seconde. Dit vormt de basis voor jouw
latere hersenen.
-Ontstaat hierna een proces: use it or lose it.
voorbeeld: er is geen onderscheid tussen de letters l en r, bij Chinese baby’s. Onderzoek
zegt dat Chinese baby's nog het verschil kunnen maken tussen de klanken l en r, maar het
wordt niet gebruikt in hun taal, dus de weggetjes gaan weg. Als je het weggetje niet gebruikt,
wordt het weggetje verwijderd.
- Hersenen van baby’s vereisen stabiele, zorgzame, interactie relaties= veilige
gehechtrelaties.
, De jongere kindertijd is erg belangrijk voor de input.
Belangrijk voor overheidsbeleid: licht rode lijn→ hoeveel moeite kost het om die
veranderingen aan te brengen?
Het is veel makkelijker en goedkoper, om op jonge leeftijd sterke hersenverbindingen
aan te maken, dan op latere leeftijd.
Regulatie= het ervaren, herkennen en doseren van sensaties, belevingen en
affecten (gevoelservaringen) van de ander en jezelf. → je emoties kunnen
herkennen, voelen en weten hoe je ermee om moet gaan (doseren).
− Meer over emotionele ontwikkeling in HC4 Psychologie.
− Co-regulatie→ je hebt de ander nodig om samen te reguleren, dan leer je om je
eigen emoties te reguleren – vb. Spiegelen, toon aanpassen, nabijheid afstemmen
bv: je toon aanpassen om te praten tegen een baby, bv een hoog stemmetje.
− Balans tussen ontwikkelen en verwerken
− Herhaling emotie schema's
• Veilige gehechtheidsrelatie (HC2 Pedagogiek)
Wat gebeurt er als je niet beschikbaar bent als ouder..?
Still Face Experiment (Edward Tronick):
1. Normale interactie
2. Moeder stopt communicatie
3. Hervatting normale interactie
Hoorcollege 1: Inleiding in de Gezinspedagogiek
Wat is gezinspedagogiek?
• ‘Normale’ ontwikkeling van kinderen in verschillende, specifieke opvoedingscontexten
(binnen en buiten gezin). Dat kunnen alle gezinscontexten zijn, of bijvoorbeeld een
kinderopvang context, of een gastouder context. Dus niet alleen kijken binnen het gezin
maar ook daarbuiten.
• Wat is ‘normaal’?
-Verschilt per cultuur, verschillende variaties wat cultuur is
-Verandert door de tijd heen
→ Normaal is een brede variatie
Veranderingen door te tijd heen
Vroeger had je veel traditionele gezinnen, als je nu kijkt naar de samenleving zijn er veel
meer variaties in gezinsvormen. Zoals eenoudergezinnen, samengestelde gezinnen,
gezinnen met twee ouders van hetzelfde geslacht, pleeggezinnen, adoptiegezinnen, etc etc.
Gezinssamenstelling= Hoe ziet een gezin er typisch uit?
Op social media kom je veel opvoed trends tegen.
zoals tradwives (vrouwen die thuis blijven om voor de kinderen te zorgen), gentle parenting,
attachment parenting, curling ouderschap.
- grote rol op social media!
Er zijn veel verschillende soorten ouderschappen op social media te zien, waardoor je veel
informatie binnen krijgt. Waardoor je niet weet hoe je het ouderschap moet invullen.
Kun je het nog wel goed doen als ouder?
Gezinspedagogiek: enorm divers!
Culturele verschillen
• Opvoeding kent culturele verschillen
− Voorbeeld: een geïsoleerde gemeenschap in Congo. → jager-verzamelaargemeenschap,
voeden een andere manier op als wat wij in Nederland doen. Ze zorgen ervoor dat er veel
mensen om zich heen zijn om voor hun baby te kunnen zorgen. Baby’s hebben wel 14
verschillende verzorgers!
-Nikih Chaudary (University of Cambrigde)
Door te kijken naar verschillende culturen, dat geeft ons de kans om te heroverwegen wat
wij als normaal beschouwen.
,De impact van opvoeding kent culturele verschillen
Voorbeeld: onderzoek Lansford et al. (2004)
- Fysiek disciplineren (de pedagogische tik), in Europees-Amerikaanse gezinnen méér
externaliserende problemen kind, bij Afro-Amerikaanse gezinnen juist niet.
→ Dat was een verrassing, ze dachten dat het universeel een slecht effect is.
- Effect van fysiek disciplineren lijkt vooral door context te komen. De manier
waarop fysiek disciplineren was erg verschillend.
Europees-Amerikaans: als wanhoop de pedagogische tik inzetten, niet doelbewust
Afro-Amerikaans: gebruikelijk als opvoedmiddel inzetten, doelbewust
het was hier normaler om de pedagogische tik in te zetten.
→ Dus dezelfde manier van opvoeden kan een verschillend effect op het kind
hebben.
Gezinspedagogiek: zoveel vragen…
Nederland: superdiverse samenleving (blok 2)
-Wat is de invloed van al die gezins- en opvoedingsvormen voor de ontwikkeling van
een kind? Is het een beter dan het ander?
-Wat is normaal? Wanneer is het niet meer normaal?
-Hoe kunnen we ouders zo goed mogelijk ondersteunen? En wanneer is dat dan
nodig? Wat voor advies moeten we ze dan geven?
Gezinspedagogiek: relevantie voor jou
• Opvoedstress begint hoger te worden
o Individualistische(re) samenleving → Als ouder kom je minder makkelijk bij je
buren terecht, om bv te klagen over je kind.
o Social media diagnoses nemen toe→ je scrolt op instagram en je denkt dat je
een diagnose hebt omdat je een aantal kenmerken van adhd hebt.
• Lange wachtlijsten, hoge werkdruk jeugdhulp
• Superdiverse samenleving: grotere variatie
• Normaliseren vs problematiseren: onderscheiden wanneer er hulp nodig is (een
probleem) en wanneer er een variatie is op het normale (normaliseren).
Dus: Als pedagoog heb je gedegen kennis nodig van gezinspedagogiek!
Ontwikkeling van het gezin: het begin…
• Eerste 1000 dagen: vanaf 10 maanden voor geboorte tot 2 jaar → voorbereiding
op de moederschap is erg belangrijk (10 maanden).
• Kansenongelijkheid begint al in de baarmoeder (voor de geboorte kunnen er al
dingen gebeuren die impact kunnen hebben op het kind)
− Armoede → vroeggeboorte, laag geboortegewicht→ oorzaken zijn: stress bij de
moeder, slecht voedingspatroon, kleine bandbreedte (op korte termijn denken).
, - Hoe slechter de basis, hoe groter de kans op latere problemen…..
- Hoe beter de basis is, hoe groter de kans op een gezond leven!
- Kritieke periode: de tijdsperiode waarin deze ontwikkelingen moeten plaatsvinden.
Dit laat zien dat de eerste duizend dagen erg belangrijk zijn voor de ontwikkeling van
het kind.
4 belangrijke gebieden:
1. brein
2. regulatie
3. relaties
4. stress
Brein
Brein: “Hoe beter de basis is, hoe groter de kans op een gezond leven.” Kansrijke Start
2022-2025
Baby’s leggen miljoenen hersenverbindingen aan per seconde. Dit vormt de basis voor jouw
latere hersenen.
-Ontstaat hierna een proces: use it or lose it.
voorbeeld: er is geen onderscheid tussen de letters l en r, bij Chinese baby’s. Onderzoek
zegt dat Chinese baby's nog het verschil kunnen maken tussen de klanken l en r, maar het
wordt niet gebruikt in hun taal, dus de weggetjes gaan weg. Als je het weggetje niet gebruikt,
wordt het weggetje verwijderd.
- Hersenen van baby’s vereisen stabiele, zorgzame, interactie relaties= veilige
gehechtrelaties.
, De jongere kindertijd is erg belangrijk voor de input.
Belangrijk voor overheidsbeleid: licht rode lijn→ hoeveel moeite kost het om die
veranderingen aan te brengen?
Het is veel makkelijker en goedkoper, om op jonge leeftijd sterke hersenverbindingen
aan te maken, dan op latere leeftijd.
Regulatie= het ervaren, herkennen en doseren van sensaties, belevingen en
affecten (gevoelservaringen) van de ander en jezelf. → je emoties kunnen
herkennen, voelen en weten hoe je ermee om moet gaan (doseren).
− Meer over emotionele ontwikkeling in HC4 Psychologie.
− Co-regulatie→ je hebt de ander nodig om samen te reguleren, dan leer je om je
eigen emoties te reguleren – vb. Spiegelen, toon aanpassen, nabijheid afstemmen
bv: je toon aanpassen om te praten tegen een baby, bv een hoog stemmetje.
− Balans tussen ontwikkelen en verwerken
− Herhaling emotie schema's
• Veilige gehechtheidsrelatie (HC2 Pedagogiek)
Wat gebeurt er als je niet beschikbaar bent als ouder..?
Still Face Experiment (Edward Tronick):
1. Normale interactie
2. Moeder stopt communicatie
3. Hervatting normale interactie
