Samenvatting IVK Basisboek
Inhoud
Hoofdstuk 1....................................................................................................................................2
Hoofdstuk 2....................................................................................................................................7
Hoofdstuk 3....................................................................................................................................7
Hoofdstuk 4..................................................................................................................................11
Hoofdstuk 5..................................................................................................................................14
Hoofdstuk 6..................................................................................................................................18
Hoofdstuk 7..................................................................................................................................22
Hoofdstuk 10................................................................................................................................25
Hoofdstuk 17................................................................................................................................29
Hoofdstuk 18................................................................................................................................34
Hoofdstuk 19................................................................................................................................39
Hoofdstuk 20................................................................................................................................45
Hoofdstuk 21................................................................................................................................49
Hoofdstuk 22................................................................................................................................52
Hoofdstuk 23................................................................................................................................54
Hoofdstuk 24................................................................................................................................57
Hoofdstuk 26................................................................................................................................60
Hoofdstuk 27................................................................................................................................61
Hoofdstuk 28................................................................................................................................64
1
,Samenvatting IVK Basisboek
Hoofdstuk 1
Integraal betekent het geheel van iets, dus vanuit alle mogelijke perspectieven en met alle mogelijke
belanghebbende partijen meegenomen in de analyse.
Het begrip veiligheid, is net als de maatschappij altijd in beweging. Veiligheidsproblemen veranderen
en verschuiven. In 1995 had niemand kunnen denken aan cybercriminaliteit als een veiligheidsissue.
Psycholoog Abraham Maslow stelde in 1943 al dat ieder individu een zekere basis van veiligheid
moet hebben om toe te komen aan vriendschappen, relaties, creativiteit en studeren. Alleen ademen
en voedselvoorziening zouden volgens hem belangrijker zijn.
Steeds meer lokale veiligheidsproblematiek waar burgemeesters betrokken bij worden, bijvoorbeeld
rellen tijdens voetbalwedstrijden, worden gelabeld als lokaal veiligheidsprobleem. Veiligheid in het
algemeen is steeds meer een centrale plek gaan innemen in het denken over onze samenleving.
Tijdens de middeleeuwen betekende veiligheid ongeveer het volgende: Duurzame rust op basis van
trouw, liefde en vriendelijkheid waarbij een onbezorgd en vrij leven met bescherming van lijf en bezit
werd gegarandeerd door een ook zelf begrensde overheid.
- Een duurzame rust: het ging niet om een eenmalig rustpunt creëren maar om deze rust
aanhoudend en vanzelfsprekend te laten zijn.
- Op basis van trouw, liefde en vriendelijkheid: als er geen wetteloosheid was hoefden mensen
niet om alles te strijden met elkaar. Dit kon alleen als mensen zich netter gingen gedragen
tegenover elkaar. In de periode vanaf 1000- 1900 gingen mensen steeds beter gedrag van
elkaar verwachten waardoor er meer rust ontstond.
- Waarbij een onbezorgd en vrij leven: er was een soort sociale orde waar mensen zich aan
hielden en zich binnen deze orde gedroegen naar behoren.
- Met bescherming van lijf en bezit werd gegarandeerd: overheden toen zagen al toe op
bescherming van bijvoorbeeld eigendommen. In de romeinse tijd golden duidelijke regels
voor diefstal, hierdoor werden mensen ontmoedigd om te stelen door de overheid.
- Door een ook zelf begrensde overheid: na de middeleeuwen was er meer aandacht voor de
macht van de overheid, deze werd dan ook begrensd zodat deze niet alles tegenover de
burger kon maken zonder geldige reden. Bijvoorbeeld door Trias Politica van Montesquieu.
Veiligheid betekend dus grofweg: dat mensen effectief beschermd zijn tegen de aantasting van hun
lichamelijke en geestelijke integriteit.
Na de tweede wereldoorlog is de manier waarop overheden met veiligheid omgaat omgesprongen.
Er zijn andere soorten incidenten en crises ontstaan waar op gehandeld moest worden. Er zijn een
aantal categorieën binnen deze groep:
- Rampen en crises in Nederland: onder ramp verstaan we: een zwaar ongeval of gebeurtenis
waarbij het leven, het milieu of materiële belangen zijn geschaad of worden bedreigd en
waarbij een gecoördineerde inzet is vereist om de gevolgen te beperken. Vuurwerkramp
Enschede.
- Rampen en crises in het buitenland: de term Crises doelt op een ernstige bedreiging van
basisstructuren of fundamentele waarden en normen van een sociaal systeem. MH17.
- Terrorisme: het plegen van aanslagen of dreigen daarmee met als doel het creëren van
onrust om politieke doeleinden te behalen. Aanslag Charlie Hebdo.
2
,Samenvatting IVK Basisboek
- Openbare ordeverstoringen: hebben betrekking op verstoring van het reguliere verloop van
het leven. Project X.
- Opmerkelijke strafzaken: zaken met een hoge media- aandacht of sterke maatschappelijke
verontwaardiging. Marengo Proces.
Tot aan de jaren zestig hadden veiligheidsrampen vooral betrekking op mijnbouw en vliegrampen. De
watersnoodramp in 1953 heeft Nederland vooral wakker geschud over haar kwetsbare positie ten
opzichte van het water.
Vanaf de jaren zestig veranderd positie van burgers tegenover de overheid, er komt een grotere focus
op het individu en de roep om een verandering van de machtsposities. Dit neemt met zich mee dat
het onrustiger wordt in het land.
De legionella- uitbraak zette in Nederland tevens de eerste relatie tussen Veiligheid en Gezondheid
op de kaart.
Vanaf de jaren tachtig ging de overheid maatregelen nemen om de algemene veiligheid in het land te
verbeteren na een reeks rampen en incidenten. Mede door deze verschillende initiatieven ontstond
er een roep om een integraal veiligheidsbeleid. De eerste Integrale veiligheidsrapportage kwam in
1993.
Na 2000 verandert het wereldtoneel door verschillende nieuwe rampen en aanslagen.
- Aanslag op de Twin Towers en het Pentagon.
- Moord op Pim Fortuyn en Theo van Gogh.
- Aanslag Koninginnedag 2009.
- Vuurwerkramp Enschede.
- Cafébrand Volendam.
- MH17
- Strafzaken tegen Ridouan T. en Willem Holleeder.
Na elk van deze gebeurtenissen zijn ingrijpende maatregelen genomen om een herhaling van
soortgelijke crises te voorkomen. Er wordt dus opnieuw gekeken naar maatregelen en omgang met
verschillende diensten en partners. Hierin heeft ook een grote cultuurverandering plaatsgevonden.
Veiligheidsbeleid is nu meer dan ooit gericht op het voorkomen van incidenten.
In de luchtvaart lag na 2001 steeds meer verantwoordelijkheid bij de piloten zelf in plaats van bij
managers die ver van het vliegtuig afstonden. Zo voelen de piloten een grote prestatiedruk waardoor
incidenten over het algemeen minder voorkomen.
Er bestaan verschillende dimensies van veiligheid:
- Fysieke veiligheid: de mate waarin mensen beschermd zijn en zich beschermd voelen tegen
persoonlijk leed, ongevallen en onheil zonder menselijke intentie. Het is dus niet met
menselijke intentie en dus niet sociaal.
- Sociale veiligheid: de mate waarin mensen beschermd zijn en zich beschermd voelen tegen
persoonlijk leed door misdrijven, overtredingen en overlast die meestal intentioneel wordt
begaan. Het gaat dus om zware misdrijven maar ook om kleinere overtredingen.
3
, Samenvatting IVK Basisboek
figuur 1.1, blz. 32
bovenstaande figuur geeft een aantal voorbeelden van fysieke en sociale veiligheid.
- Aan de linkerkant kun je zien dat fysieke veiligheid vooral bestaat uit het voorkomen en
aanpakken van ongevallen en rampen, de bescherming hiertegen heet safety.
- Aan de rechterkant gaat het over sociale veiligheid, kortweg gaat dit over criminaliteit en
leefbaarheid. De bescherming hiertegen wordt ook wel security genoemd.
Objectieve veiligheid: hoe veilig een situatie op basis van gegevens is.
Subjectieve veiligheid: hoe veilig mensen zich voelen
4
Inhoud
Hoofdstuk 1....................................................................................................................................2
Hoofdstuk 2....................................................................................................................................7
Hoofdstuk 3....................................................................................................................................7
Hoofdstuk 4..................................................................................................................................11
Hoofdstuk 5..................................................................................................................................14
Hoofdstuk 6..................................................................................................................................18
Hoofdstuk 7..................................................................................................................................22
Hoofdstuk 10................................................................................................................................25
Hoofdstuk 17................................................................................................................................29
Hoofdstuk 18................................................................................................................................34
Hoofdstuk 19................................................................................................................................39
Hoofdstuk 20................................................................................................................................45
Hoofdstuk 21................................................................................................................................49
Hoofdstuk 22................................................................................................................................52
Hoofdstuk 23................................................................................................................................54
Hoofdstuk 24................................................................................................................................57
Hoofdstuk 26................................................................................................................................60
Hoofdstuk 27................................................................................................................................61
Hoofdstuk 28................................................................................................................................64
1
,Samenvatting IVK Basisboek
Hoofdstuk 1
Integraal betekent het geheel van iets, dus vanuit alle mogelijke perspectieven en met alle mogelijke
belanghebbende partijen meegenomen in de analyse.
Het begrip veiligheid, is net als de maatschappij altijd in beweging. Veiligheidsproblemen veranderen
en verschuiven. In 1995 had niemand kunnen denken aan cybercriminaliteit als een veiligheidsissue.
Psycholoog Abraham Maslow stelde in 1943 al dat ieder individu een zekere basis van veiligheid
moet hebben om toe te komen aan vriendschappen, relaties, creativiteit en studeren. Alleen ademen
en voedselvoorziening zouden volgens hem belangrijker zijn.
Steeds meer lokale veiligheidsproblematiek waar burgemeesters betrokken bij worden, bijvoorbeeld
rellen tijdens voetbalwedstrijden, worden gelabeld als lokaal veiligheidsprobleem. Veiligheid in het
algemeen is steeds meer een centrale plek gaan innemen in het denken over onze samenleving.
Tijdens de middeleeuwen betekende veiligheid ongeveer het volgende: Duurzame rust op basis van
trouw, liefde en vriendelijkheid waarbij een onbezorgd en vrij leven met bescherming van lijf en bezit
werd gegarandeerd door een ook zelf begrensde overheid.
- Een duurzame rust: het ging niet om een eenmalig rustpunt creëren maar om deze rust
aanhoudend en vanzelfsprekend te laten zijn.
- Op basis van trouw, liefde en vriendelijkheid: als er geen wetteloosheid was hoefden mensen
niet om alles te strijden met elkaar. Dit kon alleen als mensen zich netter gingen gedragen
tegenover elkaar. In de periode vanaf 1000- 1900 gingen mensen steeds beter gedrag van
elkaar verwachten waardoor er meer rust ontstond.
- Waarbij een onbezorgd en vrij leven: er was een soort sociale orde waar mensen zich aan
hielden en zich binnen deze orde gedroegen naar behoren.
- Met bescherming van lijf en bezit werd gegarandeerd: overheden toen zagen al toe op
bescherming van bijvoorbeeld eigendommen. In de romeinse tijd golden duidelijke regels
voor diefstal, hierdoor werden mensen ontmoedigd om te stelen door de overheid.
- Door een ook zelf begrensde overheid: na de middeleeuwen was er meer aandacht voor de
macht van de overheid, deze werd dan ook begrensd zodat deze niet alles tegenover de
burger kon maken zonder geldige reden. Bijvoorbeeld door Trias Politica van Montesquieu.
Veiligheid betekend dus grofweg: dat mensen effectief beschermd zijn tegen de aantasting van hun
lichamelijke en geestelijke integriteit.
Na de tweede wereldoorlog is de manier waarop overheden met veiligheid omgaat omgesprongen.
Er zijn andere soorten incidenten en crises ontstaan waar op gehandeld moest worden. Er zijn een
aantal categorieën binnen deze groep:
- Rampen en crises in Nederland: onder ramp verstaan we: een zwaar ongeval of gebeurtenis
waarbij het leven, het milieu of materiële belangen zijn geschaad of worden bedreigd en
waarbij een gecoördineerde inzet is vereist om de gevolgen te beperken. Vuurwerkramp
Enschede.
- Rampen en crises in het buitenland: de term Crises doelt op een ernstige bedreiging van
basisstructuren of fundamentele waarden en normen van een sociaal systeem. MH17.
- Terrorisme: het plegen van aanslagen of dreigen daarmee met als doel het creëren van
onrust om politieke doeleinden te behalen. Aanslag Charlie Hebdo.
2
,Samenvatting IVK Basisboek
- Openbare ordeverstoringen: hebben betrekking op verstoring van het reguliere verloop van
het leven. Project X.
- Opmerkelijke strafzaken: zaken met een hoge media- aandacht of sterke maatschappelijke
verontwaardiging. Marengo Proces.
Tot aan de jaren zestig hadden veiligheidsrampen vooral betrekking op mijnbouw en vliegrampen. De
watersnoodramp in 1953 heeft Nederland vooral wakker geschud over haar kwetsbare positie ten
opzichte van het water.
Vanaf de jaren zestig veranderd positie van burgers tegenover de overheid, er komt een grotere focus
op het individu en de roep om een verandering van de machtsposities. Dit neemt met zich mee dat
het onrustiger wordt in het land.
De legionella- uitbraak zette in Nederland tevens de eerste relatie tussen Veiligheid en Gezondheid
op de kaart.
Vanaf de jaren tachtig ging de overheid maatregelen nemen om de algemene veiligheid in het land te
verbeteren na een reeks rampen en incidenten. Mede door deze verschillende initiatieven ontstond
er een roep om een integraal veiligheidsbeleid. De eerste Integrale veiligheidsrapportage kwam in
1993.
Na 2000 verandert het wereldtoneel door verschillende nieuwe rampen en aanslagen.
- Aanslag op de Twin Towers en het Pentagon.
- Moord op Pim Fortuyn en Theo van Gogh.
- Aanslag Koninginnedag 2009.
- Vuurwerkramp Enschede.
- Cafébrand Volendam.
- MH17
- Strafzaken tegen Ridouan T. en Willem Holleeder.
Na elk van deze gebeurtenissen zijn ingrijpende maatregelen genomen om een herhaling van
soortgelijke crises te voorkomen. Er wordt dus opnieuw gekeken naar maatregelen en omgang met
verschillende diensten en partners. Hierin heeft ook een grote cultuurverandering plaatsgevonden.
Veiligheidsbeleid is nu meer dan ooit gericht op het voorkomen van incidenten.
In de luchtvaart lag na 2001 steeds meer verantwoordelijkheid bij de piloten zelf in plaats van bij
managers die ver van het vliegtuig afstonden. Zo voelen de piloten een grote prestatiedruk waardoor
incidenten over het algemeen minder voorkomen.
Er bestaan verschillende dimensies van veiligheid:
- Fysieke veiligheid: de mate waarin mensen beschermd zijn en zich beschermd voelen tegen
persoonlijk leed, ongevallen en onheil zonder menselijke intentie. Het is dus niet met
menselijke intentie en dus niet sociaal.
- Sociale veiligheid: de mate waarin mensen beschermd zijn en zich beschermd voelen tegen
persoonlijk leed door misdrijven, overtredingen en overlast die meestal intentioneel wordt
begaan. Het gaat dus om zware misdrijven maar ook om kleinere overtredingen.
3
, Samenvatting IVK Basisboek
figuur 1.1, blz. 32
bovenstaande figuur geeft een aantal voorbeelden van fysieke en sociale veiligheid.
- Aan de linkerkant kun je zien dat fysieke veiligheid vooral bestaat uit het voorkomen en
aanpakken van ongevallen en rampen, de bescherming hiertegen heet safety.
- Aan de rechterkant gaat het over sociale veiligheid, kortweg gaat dit over criminaliteit en
leefbaarheid. De bescherming hiertegen wordt ook wel security genoemd.
Objectieve veiligheid: hoe veilig een situatie op basis van gegevens is.
Subjectieve veiligheid: hoe veilig mensen zich voelen
4
