Ontsnappen aan medialogica
Mediaberichtgeving en beeldvorming hebben invloed op het proces van opinie- en besluitvorming.
Scheefgegroeide beeldvorming, bijvoorbeeld doordat een onderwerp steeds van één kant belicht
wordt, kan een onderwerp uit zijn verband halen en daardoor een negatief effect hebben op de
uiteindelijke beleidsontwikkeling.
Een dominant frame rondom de tbs-problematiek is dat van ‘doorpakken ten behoeve van de
maatschappelijke veiligheid’. Zowel politici als – in eerste instantie – burgers plaatsen (nieuws)feiten
rondom het tbs-systeem primair in het kader van (repressieve) controlemaatregelen ter waarborging
van de maatschappelijke veiligheid. Een tweede daarmee samenhangend frame is dat van ‘het
systeem dat faalt’.
De uitdaging is mechanismen te vinden die de negatieve invloeden verminderen en meer balans
brengen op het publieke speelveld waarin burgers, media en overheid zich bevinden.
Het eerste wat de RMO voorstaat, is het produceren van meer objectiviteit: wat zijn de risico’s en de
verschillende opties om met die risico’s om te gaan? Wat werkt en wat niet? Hierover is al veel
bekend, maar dit bereikt door de frames van medialogica niet altijd het publieke debat. Een
vervolgstap is daarom het zoeken naar manieren om objectiviteit in de beeldvorming te brengen en
daarvan gebruik te maken bij de beleidsvorming. Het gaat hier om het ontwikkelen van contra-
incentives die tegenwicht bieden tegen de huidige incentives die de positie van de betrokken actoren
in het medialogische landschap bepalen. Deze contra-incentives kunnen voor de betrokken actoren
verschillend vorm krijgen, afhankelijk van hun professie en positie.
Tbs-ontsnappingen in de media
Verschillende TBS ontsnappingen leidden tot maatschappelijke en politieke commotie. Nieuwe
maatregelen werden geïntroduceerd, waaronder opsporingsberichten. Maar door deze vorm van
media-aandacht werd weer onnodige maatschappelijke onrust gecreëerd. Ten onrechte werd de
indruk gewekt dat ‘gestoorde’ criminelen sneller de fout in zouden gaan dan criminelen zonder
stoornis. Nul kans op recidive, wat sommige politici verlangden, was onhaalbaar.
De beeldvorming in de media staat dus grotendeels in het teken van enerzijds afkeurende politici die
krachtige maatregelen en anderzijds tbs-klinieken die de commotie probeerde te temperen en
wijzen op relatieve successen van het tbs-beleid. Daarnaast benadrukten bepaalde media het
entertainmentaspect van ontsnapte tbs’ers.
Vraagstelling en opzet
Tegelijk is beeldvorming – en ook dat is goed om te beseffen – soms ongrijpbaar en moeilijk te
sturen. Kennis over en inzicht in beeldvorming lijkt dan ook het eerst geboden, niet zozeer om er
controle op te hebben, maar eerder om er op verantwoorde wijze mee om te kunnen gaan. In
hoeverre speelt beeldvorming een rol in maatschappelijk debat en politieke besluitvorming?
Medialogica
De interactie tussen burger, media en overheid en de geheel eigen dynamiek die daarbij onstaat
kunnen we omschrijven als medialogica. Medialogica is het resultaat van structurele
maatschappelijke en technologische ontwikkelingen die burgers, politici en media vasthouden in een
interactie waaruit zij niet meer kunnen ontsnappen. De drie kunnen zich niet aan elkaar onttrekken: :
burgers hebben – grofweg geformuleerd – ‘behoefte’ aan nieuws met attentiewaarde en aan politici
die recht doen aan hun opvattingen en gevoelens; media leveren nieuws dat ‘pakt’ en zijn op zoek
naar politici die inspelen op gevoelens van burgers; politici ‘framen’ hun uitspraken in hun poging de
Mediaberichtgeving en beeldvorming hebben invloed op het proces van opinie- en besluitvorming.
Scheefgegroeide beeldvorming, bijvoorbeeld doordat een onderwerp steeds van één kant belicht
wordt, kan een onderwerp uit zijn verband halen en daardoor een negatief effect hebben op de
uiteindelijke beleidsontwikkeling.
Een dominant frame rondom de tbs-problematiek is dat van ‘doorpakken ten behoeve van de
maatschappelijke veiligheid’. Zowel politici als – in eerste instantie – burgers plaatsen (nieuws)feiten
rondom het tbs-systeem primair in het kader van (repressieve) controlemaatregelen ter waarborging
van de maatschappelijke veiligheid. Een tweede daarmee samenhangend frame is dat van ‘het
systeem dat faalt’.
De uitdaging is mechanismen te vinden die de negatieve invloeden verminderen en meer balans
brengen op het publieke speelveld waarin burgers, media en overheid zich bevinden.
Het eerste wat de RMO voorstaat, is het produceren van meer objectiviteit: wat zijn de risico’s en de
verschillende opties om met die risico’s om te gaan? Wat werkt en wat niet? Hierover is al veel
bekend, maar dit bereikt door de frames van medialogica niet altijd het publieke debat. Een
vervolgstap is daarom het zoeken naar manieren om objectiviteit in de beeldvorming te brengen en
daarvan gebruik te maken bij de beleidsvorming. Het gaat hier om het ontwikkelen van contra-
incentives die tegenwicht bieden tegen de huidige incentives die de positie van de betrokken actoren
in het medialogische landschap bepalen. Deze contra-incentives kunnen voor de betrokken actoren
verschillend vorm krijgen, afhankelijk van hun professie en positie.
Tbs-ontsnappingen in de media
Verschillende TBS ontsnappingen leidden tot maatschappelijke en politieke commotie. Nieuwe
maatregelen werden geïntroduceerd, waaronder opsporingsberichten. Maar door deze vorm van
media-aandacht werd weer onnodige maatschappelijke onrust gecreëerd. Ten onrechte werd de
indruk gewekt dat ‘gestoorde’ criminelen sneller de fout in zouden gaan dan criminelen zonder
stoornis. Nul kans op recidive, wat sommige politici verlangden, was onhaalbaar.
De beeldvorming in de media staat dus grotendeels in het teken van enerzijds afkeurende politici die
krachtige maatregelen en anderzijds tbs-klinieken die de commotie probeerde te temperen en
wijzen op relatieve successen van het tbs-beleid. Daarnaast benadrukten bepaalde media het
entertainmentaspect van ontsnapte tbs’ers.
Vraagstelling en opzet
Tegelijk is beeldvorming – en ook dat is goed om te beseffen – soms ongrijpbaar en moeilijk te
sturen. Kennis over en inzicht in beeldvorming lijkt dan ook het eerst geboden, niet zozeer om er
controle op te hebben, maar eerder om er op verantwoorde wijze mee om te kunnen gaan. In
hoeverre speelt beeldvorming een rol in maatschappelijk debat en politieke besluitvorming?
Medialogica
De interactie tussen burger, media en overheid en de geheel eigen dynamiek die daarbij onstaat
kunnen we omschrijven als medialogica. Medialogica is het resultaat van structurele
maatschappelijke en technologische ontwikkelingen die burgers, politici en media vasthouden in een
interactie waaruit zij niet meer kunnen ontsnappen. De drie kunnen zich niet aan elkaar onttrekken: :
burgers hebben – grofweg geformuleerd – ‘behoefte’ aan nieuws met attentiewaarde en aan politici
die recht doen aan hun opvattingen en gevoelens; media leveren nieuws dat ‘pakt’ en zijn op zoek
naar politici die inspelen op gevoelens van burgers; politici ‘framen’ hun uitspraken in hun poging de
