Domein C: Verhouding
Verhouding = de wijze waarop mensen zich van elkaar onderscheiden en tot elkaar verhouden en de
manier waarop samenlevingen in sociale zin vorm geven aan deze verschillen. Het verwijst ook naar
onderlinge betrekkingen tussen staten.
Verhoudingen tussen mensen zijn veranderlijk en vaak problematisch door verschil en ongelijkheid.
Sociale ongelijkheid = een situatie waarin verschillen tussen mensen in al dan niet aangeboren
kenmerken, consequenties hebben voor hun maatschappelijke positie en leiden tot een ongelijke
verdeling van schaarse en hooggewaardeerde zaken, van waardering en behandeling.
3 soorten sociale ongelijkheid:
- Ongelijke verdeling van (politieke) macht
- Ongelijke verdeling van bezit
- Ongelijke verdeling van status
Verhoudingen tussen staten zijn ook aan het veranderen door de groeiende wederzijdse
afhankelijkheid, schaalvergroting en globalisering van de economie. Grote landen willen met een
combinatie van militaire en economische macht hun invloed in andere regio’s vergroten.
Realistische theorieën
- Internationale verhoudingen als een machtsstrijd van allen tegen allen.
- Iedere staat behartigt haar eigen belangen.
- Veiligheidsdilemma is onoplosbaar – statensysteem door anarchie.
- Geen supranationale organisatie.
- Een oorlog voorkomen door een situatie waarin geen enkele staat dominant is.
- Staten versterken hun eigen macht – voeren diplomatieke onderhandelingen en vormen
allianties.
- Onderlinge samenwerking van staten wordt alleen maar gezocht en versterkt als het om
nationaal belang gaat.
- Conflictdreiging is de standaardsituatie van internationale betrekkingen.
Marxistische theorieën
- Internationale verhoudingen kunnen goed begrepen worden als een diepere, onderliggende
structuur in de analyse wordt betrokken.
- Onderliggende structuur wordt gevormd door kapitalistische productiewijze gekenmerkt door
machtsongelijkheid.
- Goed draaiende economie is van belang voor internationale machtsverhoudingen.
Liberale theorieën
- Nationaal belang bestaat niet
- Resultaat van interne besluitvormingsprocessen binnen een staat waarin 1 van de actoren
weet te domineren.
- Internationale samenwerking is wenselijk als het bijdraagt aan vooruitgang, vrede en
welvaart.
- Militaire macht, economische, technologische en milieuaspecten van belang voor
internationale verhoudingen.
- De relaties tussen allerlei andere soorten actoren zorgen voor bindingen die de
handelingsruimte van staten inperken.
- Samenwerking is de uitkomst voor relaties tussen staten in plaats van conflict.
Sociaal constructivistische theorieën
- Fysieke en sociale wereld.
, - Fysieke wereld = buiten de mensen, materieel en onderzoek op objectieve manier
- Sociale wereld = ideeën, gedachten, betekenissen van mensen die deel uitmaken van de
sociale wereld. Veranderd door het denken van mensen
- Elk begrip is sociaal geconstrueerd – het is gemaakt door mensen die in hun omgang met
elkaar bepalen wat de betekenis is.
- Machtsverhoudingen veranderen door de hoofden van mensen.
Politiek psychologische ideeën
- Contacten tussen staten verlopen via mensen die individueel of in groepen vormgeven aan
de verhoudingen tussen staten.
- Verhoudingen hangen nauw samen met de psyche van betrokkenen.
Subdomein C2: Macht en gezag
Macht = het vermogen om hulpbronnen in te zetten om bepaalde doelstellingen te bereiken en de
handelingsmogelijkheden van andere te beperken of te vergroten.
- Machtsverschillen op microniveau = tussen personen
- Mesoniveau = groepen, organisaties en instituties
- Macroniveau = in de maatschappij tussen bepaalde belangengroepen en organisaties /
landen en internationale machtsblokken
Formele macht = macht die formeel is afgesproken en vastgelegd
Informele macht = niet vastgelegd en andere redenen waarom macht verkregen wordt (kennis /
traditie bijv.)
Macht kan voortvloeien uit verschillende machtsbronnen: economische (schaarse goederen),
cognitieve (waardevolle kennis), politieke(middelen tot legitiem uitoefenen van dwang), affectieve
bronnen (emotioneel binden).
Politieke macht = vermogen om de politieke besluitvorming te beïnvloeden gebaseerd op formele
macht.
Overheid heeft legitieme macht over geweldsuitoefening. Overheden hebben de taak
machtsverhoudingen in het land te reguleren:
- Polity = politieke gemeenschap met zijn (in)formele structuren
- Politics = politieke processen
- Policy = beleid
Gezag = macht die als legitiem beschouwd wordt.
- Iemand wordt door anderen gerespecteerd
- Vrijwillig accepteren van beslissingen van diegene met gezag
- Persoonlijke kwaliteiten – positie – prestaties
- Door langdurige individuele inspanning verworven met voortdurende handhaving en
verdediging.
Politiek gezag = streven naar meer gezag door meer erkenning van uitoefening van invloed
- De invloed wordt geaccepteerd en mensen gaan handelen in overeenstemming met de
denkbeelden van die politieke actor.
Functionalisme paradigma
- Macht en gezag zijn functioneel = positief voor voortbestaan van maatschappij en
deelsystemen.
- Uitoefening van gezag is nodig voor versterking van de sociale cohesie en versterking van de
sociale cohesie.
Verhouding = de wijze waarop mensen zich van elkaar onderscheiden en tot elkaar verhouden en de
manier waarop samenlevingen in sociale zin vorm geven aan deze verschillen. Het verwijst ook naar
onderlinge betrekkingen tussen staten.
Verhoudingen tussen mensen zijn veranderlijk en vaak problematisch door verschil en ongelijkheid.
Sociale ongelijkheid = een situatie waarin verschillen tussen mensen in al dan niet aangeboren
kenmerken, consequenties hebben voor hun maatschappelijke positie en leiden tot een ongelijke
verdeling van schaarse en hooggewaardeerde zaken, van waardering en behandeling.
3 soorten sociale ongelijkheid:
- Ongelijke verdeling van (politieke) macht
- Ongelijke verdeling van bezit
- Ongelijke verdeling van status
Verhoudingen tussen staten zijn ook aan het veranderen door de groeiende wederzijdse
afhankelijkheid, schaalvergroting en globalisering van de economie. Grote landen willen met een
combinatie van militaire en economische macht hun invloed in andere regio’s vergroten.
Realistische theorieën
- Internationale verhoudingen als een machtsstrijd van allen tegen allen.
- Iedere staat behartigt haar eigen belangen.
- Veiligheidsdilemma is onoplosbaar – statensysteem door anarchie.
- Geen supranationale organisatie.
- Een oorlog voorkomen door een situatie waarin geen enkele staat dominant is.
- Staten versterken hun eigen macht – voeren diplomatieke onderhandelingen en vormen
allianties.
- Onderlinge samenwerking van staten wordt alleen maar gezocht en versterkt als het om
nationaal belang gaat.
- Conflictdreiging is de standaardsituatie van internationale betrekkingen.
Marxistische theorieën
- Internationale verhoudingen kunnen goed begrepen worden als een diepere, onderliggende
structuur in de analyse wordt betrokken.
- Onderliggende structuur wordt gevormd door kapitalistische productiewijze gekenmerkt door
machtsongelijkheid.
- Goed draaiende economie is van belang voor internationale machtsverhoudingen.
Liberale theorieën
- Nationaal belang bestaat niet
- Resultaat van interne besluitvormingsprocessen binnen een staat waarin 1 van de actoren
weet te domineren.
- Internationale samenwerking is wenselijk als het bijdraagt aan vooruitgang, vrede en
welvaart.
- Militaire macht, economische, technologische en milieuaspecten van belang voor
internationale verhoudingen.
- De relaties tussen allerlei andere soorten actoren zorgen voor bindingen die de
handelingsruimte van staten inperken.
- Samenwerking is de uitkomst voor relaties tussen staten in plaats van conflict.
Sociaal constructivistische theorieën
- Fysieke en sociale wereld.
, - Fysieke wereld = buiten de mensen, materieel en onderzoek op objectieve manier
- Sociale wereld = ideeën, gedachten, betekenissen van mensen die deel uitmaken van de
sociale wereld. Veranderd door het denken van mensen
- Elk begrip is sociaal geconstrueerd – het is gemaakt door mensen die in hun omgang met
elkaar bepalen wat de betekenis is.
- Machtsverhoudingen veranderen door de hoofden van mensen.
Politiek psychologische ideeën
- Contacten tussen staten verlopen via mensen die individueel of in groepen vormgeven aan
de verhoudingen tussen staten.
- Verhoudingen hangen nauw samen met de psyche van betrokkenen.
Subdomein C2: Macht en gezag
Macht = het vermogen om hulpbronnen in te zetten om bepaalde doelstellingen te bereiken en de
handelingsmogelijkheden van andere te beperken of te vergroten.
- Machtsverschillen op microniveau = tussen personen
- Mesoniveau = groepen, organisaties en instituties
- Macroniveau = in de maatschappij tussen bepaalde belangengroepen en organisaties /
landen en internationale machtsblokken
Formele macht = macht die formeel is afgesproken en vastgelegd
Informele macht = niet vastgelegd en andere redenen waarom macht verkregen wordt (kennis /
traditie bijv.)
Macht kan voortvloeien uit verschillende machtsbronnen: economische (schaarse goederen),
cognitieve (waardevolle kennis), politieke(middelen tot legitiem uitoefenen van dwang), affectieve
bronnen (emotioneel binden).
Politieke macht = vermogen om de politieke besluitvorming te beïnvloeden gebaseerd op formele
macht.
Overheid heeft legitieme macht over geweldsuitoefening. Overheden hebben de taak
machtsverhoudingen in het land te reguleren:
- Polity = politieke gemeenschap met zijn (in)formele structuren
- Politics = politieke processen
- Policy = beleid
Gezag = macht die als legitiem beschouwd wordt.
- Iemand wordt door anderen gerespecteerd
- Vrijwillig accepteren van beslissingen van diegene met gezag
- Persoonlijke kwaliteiten – positie – prestaties
- Door langdurige individuele inspanning verworven met voortdurende handhaving en
verdediging.
Politiek gezag = streven naar meer gezag door meer erkenning van uitoefening van invloed
- De invloed wordt geaccepteerd en mensen gaan handelen in overeenstemming met de
denkbeelden van die politieke actor.
Functionalisme paradigma
- Macht en gezag zijn functioneel = positief voor voortbestaan van maatschappij en
deelsystemen.
- Uitoefening van gezag is nodig voor versterking van de sociale cohesie en versterking van de
sociale cohesie.
