Gerechtelijke geneeskunde en criminalistiek
H1: Inleiding ...................................................................................................................................... 4
Forensische wetenschap............................................................................................................................ 4
Forensische geneeskunde .......................................................................................................................... 5
H2: Thanatologie ................................................................................................................................ 6
Vitale functies ............................................................................................................................................ 6
Definities ................................................................................................................................................... 6
Postmortale veranderingen: vroegtijdig ....................................................................................................... 7
Postmortale veranderingen: laattijdig .......................................................................................................... 9
Bijzondere bewaarvormingen ................................................................................................................... 10
H3: vaststellen van overlijden ........................................................................................................... 11
Basisbegrippen ........................................................................................................................................ 11
Wettelijke bepalingen ............................................................................................................................... 12
Vlaamse bepaling .................................................................................................................................... 13
Brusselse bepalingen ............................................................................................................................... 13
Overlijdensformulier ................................................................................................................................ 14
Gerechtelijk geneeskundig bewaar tegen begrafenis of crematie ................................................................ 15
Tekortkoming Belgisch systeem ................................................................................................................ 15
Crematie ................................................................................................................................................. 15
Gevolgen van tekortkoming Belgisch systeem ........................................................................................... 16
H4: het ongewoon sterfgeval ............................................................................................................. 19
Ongevallen .............................................................................................................................................. 19
Zelfdoding ............................................................................................................................................... 19
Bijzondere zelfdodingen ........................................................................................................................... 20
Dodingen ................................................................................................................................................. 21
Bijzondere doding .................................................................................................................................... 21
Het ongewoon sterfgeval .......................................................................................................................... 23
H5: Het forensisch postmortaal onderzoek ........................................................................................ 24
Basisprincipes ......................................................................................................................................... 24
De afstapping (onderzoek ter plaatse) ....................................................................................................... 24
Postmortale diagnostiek ........................................................................................................................... 26
Autopsie .................................................................................................................................................. 26
Histopathologisch onderzoek (altijd) ......................................................................................................... 27
Toxicologisch onderzoek (aanbevolen) ...................................................................................................... 27
Forensische beeldvorming (aanbevolen) ................................................................................................... 28
Biochemisch onderzoek (op indicatie) ...................................................................................................... 29
Microbiologisch onderzoek (op indicatie) .................................................................................................. 29
Cardiogenetisch onderzoek ...................................................................................................................... 29
,H6: Asfyxie ...................................................................................................................................... 30
Inleiding .................................................................................................................................................. 30
Atmosferische verstikking ........................................................................................................................ 31
Mechanische verstikking .......................................................................................................................... 31
Samendrukking van de hals ...................................................................................................................... 32
Onder bedwang houden ........................................................................................................................... 35
Auto-erotische asfyxie ............................................................................................................................. 36
Incaprettamento ...................................................................................................................................... 36
Inwendige verstikking ............................................................................................................................... 36
H7: Het waterlijk en verdrinking ........................................................................................................ 39
Waterlijk .................................................................................................................................................. 39
Primaire verdrinking ................................................................................................................................. 40
Verdrinkingstekens ................................................................................................................................... 41
Oneigenlijke verdrinking (Badetod)............................................................................................................ 41
Forensisch onderzoek .............................................................................................................................. 41
H8: Hitte, brand, explosie, elektrocutie en koude ............................................................................... 43
Verhitting ................................................................................................................................................. 43
Oververhitting .......................................................................................................................................... 43
Verbranding ............................................................................................................................................. 44
Brandlijk .................................................................................................................................................. 45
Elektrocutie ............................................................................................................................................. 47
Koude ...................................................................................................................................................... 49
Hypothermie............................................................................................................................................ 49
H9: Intoxicatie ................................................................................................................................. 51
Farmacokinetiek ...................................................................................................................................... 51
Absorptie ................................................................................................................................................. 52
Basisbegrippen ........................................................................................................................................ 52
Intoxicatie ................................................................................................................................................ 53
Schade door drugsgebruik ........................................................................................................................ 54
Forensisch onderzoek - Intoxicatie ............................................................................................................ 55
Indeling psychotrope stoffen .................................................................................................................... 57
Alcohol .................................................................................................................................................... 57
Benzodiazepines ...................................................................................................................................... 58
Opiaten & Opioïden .................................................................................................................................. 59
Cannabis ................................................................................................................................................. 59
Amfetamine en afgeleiden ........................................................................................................................ 61
Dissociatieve drugs .................................................................................................................................. 63
H10: Het niet natuurlijk overlijden ..................................................................................................... 65
Plotse dood (Sudden Death, SD) ............................................................................................................... 65
, Plotse dood bij sporters ............................................................................................................................ 66
Excited Delirium Syndrome ...................................................................................................................... 66
SUDI ≠ SIDS ............................................................................................................................................. 66
H11: criminalistiek ........................................................................................................................... 68
Basisprincipes criminalistiek .................................................................................................................... 68
Indruk- en afdruksporen ........................................................................................................................... 70
H12: Traumatologie .......................................................................................................................... 81
Stomp trauma .......................................................................................................................................... 81
Scherp trauma ......................................................................................................................................... 86
Half scherp trauma .................................................................................................................................. 87
Schottrauma............................................................................................................................................ 87
Reanimatieletsels .................................................................................................................................... 90
H12bis: Verkeerstraumatologie ......................................................................................................... 91
Algemene aspecten ................................................................................................................................. 91
Forensisch onderzoek .............................................................................................................................. 91
Inzittende voertuig ................................................................................................................................... 92
Voetganger .............................................................................................................................................. 93
Tweewieler .............................................................................................................................................. 94
Treinlijk .................................................................................................................................................... 95
H13: fysieke agressie........................................................................................................................ 96
Inleiding .................................................................................................................................................. 96
Acuut forensisch klinisch onderzoek ......................................................................................................... 97
Geweld tegen de hals ............................................................................................................................... 98
Kindermishandeling ................................................................................................................................. 98
H14: Seksuele agressie ...................................................................................................................102
Seksueel strafrecht ................................................................................................................................ 102
Forensisch onderzoek ............................................................................................................................ 102
Forensisch onderzoek van seksuele agressie .......................................................................................... 103
Ontstaan Zorgcentra na Seksueel Geweld ............................................................................................... 105
Forensisch onderzoek van seksuele agressie .......................................................................................... 108
1) Amnese ............................................................................................................................................. 108
1bis) Amnese bij Kinderen ...................................................................................................................... 110
2) Verzamelen van bewijsmateriaal = Letselbilan + sporenonderzoek ....................................................... 111
,H1: Inleiding
Forensische wetenschap
Objectieve waarvinding = rechtsvragen gaan ophelderen
• Bewijzen dat ze zo gebeurd zijn
• Unieke factoren op een duidelijke manier uitleggen: Wat, Waar, Waarmee, Wanneer, Wie
Materiele bewijsvoering = Uitwisselingsprincipe van Locard
• Eerst gerechtelijke labo om mensen te linken aan
bepaalde feiten
• Elk contact laat sporen na = speeksels, bloed, zweet,
… → Sporenoverdracht van dader naar slachtoffer en
omgekeerd
• Crime scene = plaats waar de feiten zich afspelen
Vb. neergestoken gevangen in de wachtruimte door een glasscherf: bloedsporen in de wachtruimte,
vingerafdrukken op het daadwapen
Kenmerken forensische wetenschappen
• Niet voorspellend (fysica kan het resultaat voorspellen)
• Retrodictief = op basis van inzichten het verleden proberen voorspellen
Criminalistiek = sporenonderzoek
• tak van de forensische wetenschappen die zich specifiek richt op het identificeren, verzamelen,
analyseren en interpreteren van fysiek bewijs
• Individualisatie
o Principe van sporentransfer: elke interactie laat sporen na
o Principe van de deelbaarheid van materie vb. een blad papier dat gescheurd wordt past bij
elkaar en heeft dezelfde eigenschappen
o Individualisatieprincipe = geen twee objecten zijn exact hetzelfde
o Principe van probabiliteit vb. wat is de kans dat het ene stuk uit het nadere stuk papier komt
Specifieke kennis en kunde = verschillende forensische onderzoeksgebieden
• Haaronderzoek = komt een haar van een dier of mens
• Brandonderzoek = wat is de oorzaak van een brand, tijdstip, …
• Dactyloscopie = vingerafdrukken
• Odontologie = tandarts om lijken te identificeren, niet mogelijk als je geen idee hebt wie het slachtoffer
• Ballistiek = wetenschap van de vuurwapens, welke munitie is gebruikt
• Botanie = onderzoek van plantenresten
• Entomologie = insectenleer, lijkenfauna, voedingsbron voor insecten
• Accountancy = boekhoudingen
• Antropoloog = skelettenleer, is het een mens, hoe lang is het geleden
• Archeologen = omstandigheden, hoe begraven
• Beeldanalyse = opwaarderen van beelden, deep fake
• Biometrie = alles wat ja kan opmeten van levende wezens
• Bloedspatpatroonanalyse
• Digitale forensica = hoe is een foto genomen, wanneer heeft een gsm connectie opgenomen
• Documentanalyse
, • Glas en verfonderzoek vb. fiets heeft verfsporen van aanrijdende auto
• Grafologie = schriftonderzoek
• Psychiatrie = ontoerekeningsvatbaarheid inschatten
• Toxicoloog = drugs, medicatie, alcohol
• Verkeer en transport
Forensische geneeskunde
Antistius = arts van Caesar die onderzocht dat hij 23 keer was neergestoken waarvan maar 1 dodelijk was
Forum = recht gesproken op het marktplein
Gerechtelijke geneeskunde
• De studie van alle problemen die zich bij de rechtspleging kunnen voordoen, en slechts met deskundige
hulp van een arts kunnen opgelost worden
• Het medisch specialisme waar specifieke medische kennis en kunde wordt
aangewend voor waarheidsvinding
• Openbaarheid = tijdens een proces wordt alles uitgelegd terwijl de meeste geneeskunde privé is en
belang heeft aan de arts-patiënt relatie
Uitoefening
• Nederland = twee aparte artsen
o forensische patholoog = in ziekenhuis onderzoek/autopsie doen
o forensische arts = ter plaatste onderzoek doen
o Nadeel = kennis gaat verlopen
o Voordeel = geen context bias of tunnelvisie
• België = een dezelfde arts
Taakomschrijving
• Forensische pathologie
• Forensische kliniek = onderzoek van levende slachtoffers en daders
• Medische expertises = studie van een medische dossier (kindermishandeling),
reconstructies/wedersamenstellingen
Professionalisering door institutionalisering = erkenning van officiële organisaties
• Georganiseerde 24/7 wachtregeling ; samenwerkingsprotocol met 1 of meerdere Parketten
• Kwaliteitssysteem met BELAC-accreditatie voor forensische autopsies
• Beschikken over de geschikte infrastructuur voor uitvoering autopsies (incl. bewaring biologische
stalen) en waardig afscheid nemen
• Gestructureerde samenwerking met radiologie en labo’s voor forensische toxicologie, postmortale
biochemie en microbiologie
• Erkende stagedienst voor opleiding art-assistenten in de gerechtelijke geneeskunde
• Structureel betrokken bij slachtofferbejegening
• Samenwerken met andere in de zaak aangestelde deskundigen
• Opleiden via lessen van artsen en andere zorgverleners, slachtofferbejegenaars, politie en magistraten
• Jaarlijks uitvoeren van minstens 250 uitwendige lijkschouwingen en 75 autopsies
Voorwaarden verbonden zijn aan een universitair ziekenhuis = goedkoper waardoor er met meer up to date
apparatuur gebruik kan gemaakt worden
,H2: Thanatologie
Thanatologie = wetenschappelijke studie van de dood en het sterven
Vitale functies
Belangrijkste levensbron is zuurstof
1) Ademhaling = longen
2) Bloedsomloop = hart
3) Sturing/bewustzijn = hersenen
Zuurstofgebrek = hersenen zijn het gevoeligste en sterven af zonder zuurstof → hersenstam
Definities
Somatische dood = lichamelijke dood, verlies van de functie van het organisme als een geheel → elke
onomkeerbare stilstand van ademhaling en circulatie met onherstelbaar verlies van de hersenfunctie
Celluraire dood = afsterven van individuele weefselcellen, de snelheid is afhankelijk van het type weefsel
Klinische dood = toestand zonder ademhaling en circulatie → potentieel omkeerbaar door reanimatie
Supra vitale fase = fase tussen somatische en celluraire dood → helpt om het tijdstip van overlijden te bepalen
Overlijden = tijdstip waarop de hersenstam op een onherstelbare wijze wordt uitgeschakeld
Desintegratie = proces van ‘uit elkaar vallen’
Verloop stervensproces
• afhankelijk van het veroorzakende agens en de resterende reactievermogens van de stervende
• heeft invloed op de postmortale veranderingen
• kan door extern (medisch) handelen worden vertraagd of versneld vb. morfine
Soorten processen
• Non-existing agonie = fractie van een seconde vb. explosie
• Korte agonie = enkele minuten vb. verdrinking, verstikking
• Lange agonie = meerdere uren
Doodscriteria
• Lijkverschijnselen
• Cardiorespiratoire criteria
1) Ademhalingsstilstand
2) Circulatiestilstand
3) Uitval zenuwstelsel = pupil reactie
• Destructief trauma niet met leven compatibel
Schijndood: vergiftiging, verkoeling, intoxicatie, …
Hersendood
Wet betreffende het wegnemen en transplanteren van organen
Vastelling overlijden
• Door 3 onafhankelijke artsen → onafhankelijk van het orgaanprogramma
• Volgens de stand van de wetenschap
• Opstelling van een PV met uur van overlijden
,Verdacht en gewelddadig overlijden
• Gewelddadig overlijden = verslag van procureur des Konings
• Verdacht overlijden = enkel na toestemming procureur des Konings
Lazarusteken = ook als is de patiënt hersendood is gaan er nadien nog steeds reflexen plaatsvinden door de
ruggenwervel
Lazarus-syndroom = autoreanimatie, is een zeldzaam medisch fenomeen waarbij het hart spontaan weer
begint te kloppen kort nadat een reanimatiepoging is gestopt
Archie B. – blackout challenge
• Na 40 minuten reanimatie is er terug hartritme
• Postanoxische hersenschade = onomkeerbare hersenschade na zuurstofgebrek
• Uiteindelijk hersendood vastgesteld en levensondersteuning stopgezet
Postmortale veranderingen: vroegtijdig
Lijkvlekken
= uitzakken van het bloed volgens zwaartekracht door circulatiestilstand (roos, paarse vlekken)
• Autolyse = zelf oplossen van cellen
• Hemolyse = rode bloedcellen barsten open en laten hemoglobine los
• Vibices = puntbloedingen
Info over:
• Lichaamshouding bij en na overlijden
• Overlijdensduur
• Doodsoorzaak: intensiteit en kleur
Vb. lijk dat lang op de rug heeft gelegen heeft geen lijkvlekken op de drukplekken
Vb. lijkplekken op voor en achterkant: lichaam is omgedraaid binnen 6 en 12u
Afwezigheid van lijkvlekken
• Recent overlijden
• Bij verbloeding
• Bij bloedarmoede vb. neergestoken
Kleur
• Standaard: paarsrozerood
• CO: kersrood
• Cyanide: baksteenrood.
• Vergiftigingen met chloraten en nitraten (methemoglobine): bruine lijkvlekken
• Sepsis clostridium perfringens: bronzen kleur
Lijkstijfheid
= opspannen van spieren kost meer energie dan het ontspannen
ATP-hypothese
• ATP (= spierverslapper) + zenuwprikkel → verslapping
• ATP-verbruik → spierverstijving
• Autolyse → spierverslapping
,Beïnvloedende factoren
• Spiermassa
• Lichaamsinspanning
• Temperatuur
Maximale spierslapte: gevolgen
• Afwezigheid spierspanning
• Relaxatie sfincters
o Midpositie pupillen tenzij bij drugs
o Afvloei van urine, stoelgang, zaadvocht
o Openstaande anus
• Relaxatie gladde spieren
o Regurgitale maaginhoud en luchtwegen
Info over:
• Overlijdensduur
o vanaf ± 3 u.
o volledig na ± 6 - 8 u.
o heroptredend tot 8 u.
o maximaal na ± 12 - 24 u.
o verdwijnen vanaf ± 2 - 3 d.
• Lichaamshouding en postmortale manipulaties
• (Omstandigheden voorafgaand aan overlijden: vb. kadaverspasme)
Staging of the crime scene
= Elke opzettelijke poging van een verdachte om een plaats delict te veranderen voordat de politie arriveert, met
als doel iets anders te laten uitschijnen dan wat er gebeurd is
Vb. lijk met mes in de hand en steek in de buik, dit betekent dat iemand het mes in zijn hand heeft gestoken
Lijkafkoeling
wegvallen van thermoregulatie = omdat de hersenen niet meer werken gaat het lijk de omgevingstemperatuur
aannemen
Kerntemperatuur = verschil tussen uitwendige en inwendige tempreratuur (meten in rectum)
Supravitaliteit (postmortale reacties)
Mechanische spierreactie (IMW)
• = Zsako-fenomeen
o Bij mechanische prikkeling (bv. tikken of snijden) kan een spier lokaal samentrekken
o Tijdsduur: tot ca. 8–10 uur post mortem
o Forensisch belang:
• ➝ helpt om de slag- of impactplaats aan te duiden
• ➝ toont dat het weefsel nog supravitaal reageert
Elektrische spierprikkelbaarheid
• Spieren reageren nog op elektrische stimulatie
• Reactiviteit neemt geleidelijk af
• Gelaatsspieren reageren het langst
• Tijdsduur: tot ca. 13,5 uur post mortem
,Chemische pupilreactie (irismusculatuur)
• De pupil kan nog reageren op:
o Mioticum (vernauwing)
o Mydriaticum (verwijding)
• Tijdsduur:
o Meestal tot 20 uur
o Uitzonderlijk tot 40 uur post mortem
Uitdroging = bruine verkleuring over oogbol door blootstelling aan lucht
Bloedstolling = postmortale capaciteit tot vorming van bloedklonters
Postmortale veranderingen: laattijdig
Ontbinding
Autolyse = zelf oplossing
Rotting = gevolg van bacteriële activiteit
• Rottingsvocht
• Rottingsgas: opzwelling
• Weefselverkleuring: groen, bruin, zwart
• Verweking
Kenmerken ontbinding
• Groene buikvlek : blind darm
• Marbering
• Epidermolyse : loskomen van de huid
• Rottingsblaring
Beïnvloedende factoren:
• Omgeving: regel van Casper: 1 week lucht = 2 weken water = 8 weken onder aarde
• Temperatuur:
o Sterke afname bacteriegroei bij < 10 °C
o Hyperthermie geeft versnelde ontbinding.
• Bacteriedodende factoren:
o Antibiotica
o Bepaalde intoxicaties (kwik, arsenicum, cyanide…)
• Infectieziekten
• Madeninfestatie
Postmortale mutilatie door aaseters
Entomologie = bestudeerd de insecten
• Seizoen: Warmer dan 13°C
• Cyclus = meestal 10 tal dagen
• Schatting voor postmortaal geval
Toxicoloog = als de persoon gestorven is door intoxicatie (alcohol of drugs) hebben de vliegen hier ook last van
want ze voeden op het lichaam
Andere voorbeelden: vliegen, mieren, kakkerlakken, ratten, vossen, honden, …
, Casus: ontklede vrouw met een hoofdwonde, bloed op de grond en blauwe plekken op de binnen armen
• verdacht overlijden: blauwe plekken zijn ontstaan toen er nog bloedcirculatie was
• oor is afwezig dus een dier heeft dit opgegeten
Skelettering
Blootgesteld aan de lucht: 1m tot 1j
Begraven: 3 tot 6 jaar
Ligduur
• minder dan 30j: glibberig, vochtig, zwaar, geur, zachte weefsels
• meer dan 30j: droog, licht, geurloos, lege mergholte, broos
vb. na 13 jaar opgraving een ribfractuur ontdekken waardoor mishandeling was indekt
Bijzondere bewaarvormingen
Mummificatie
= extreme vorm van uitdroging
• huid wordt een soort leder
• warme, droge omgeving
Bewaarvorm
• uitwendige contouren
• verwondingen
vb. lichaam dat voor vier maanden bij 16°C bleef
Adipocire
= verzeping wordt vetverharding → vetzuren door ANAEROBE (afwezigheid van zuurstof) bacteriën omgezet
worden in gestolde verzadigde vetzuren
Vochtige en luchtdichte omgeving
• waterlijn
• lijk in platzak
• pasgeborenen (geen darmflora)
vb. lichaam in kofferbak van auto dat gedumpt is in een rivier
Tijdstip overlijden
= geen exacte wetenschap maar combinatie van postmortale veranderingen, temperatuur methode en meer
H1: Inleiding ...................................................................................................................................... 4
Forensische wetenschap............................................................................................................................ 4
Forensische geneeskunde .......................................................................................................................... 5
H2: Thanatologie ................................................................................................................................ 6
Vitale functies ............................................................................................................................................ 6
Definities ................................................................................................................................................... 6
Postmortale veranderingen: vroegtijdig ....................................................................................................... 7
Postmortale veranderingen: laattijdig .......................................................................................................... 9
Bijzondere bewaarvormingen ................................................................................................................... 10
H3: vaststellen van overlijden ........................................................................................................... 11
Basisbegrippen ........................................................................................................................................ 11
Wettelijke bepalingen ............................................................................................................................... 12
Vlaamse bepaling .................................................................................................................................... 13
Brusselse bepalingen ............................................................................................................................... 13
Overlijdensformulier ................................................................................................................................ 14
Gerechtelijk geneeskundig bewaar tegen begrafenis of crematie ................................................................ 15
Tekortkoming Belgisch systeem ................................................................................................................ 15
Crematie ................................................................................................................................................. 15
Gevolgen van tekortkoming Belgisch systeem ........................................................................................... 16
H4: het ongewoon sterfgeval ............................................................................................................. 19
Ongevallen .............................................................................................................................................. 19
Zelfdoding ............................................................................................................................................... 19
Bijzondere zelfdodingen ........................................................................................................................... 20
Dodingen ................................................................................................................................................. 21
Bijzondere doding .................................................................................................................................... 21
Het ongewoon sterfgeval .......................................................................................................................... 23
H5: Het forensisch postmortaal onderzoek ........................................................................................ 24
Basisprincipes ......................................................................................................................................... 24
De afstapping (onderzoek ter plaatse) ....................................................................................................... 24
Postmortale diagnostiek ........................................................................................................................... 26
Autopsie .................................................................................................................................................. 26
Histopathologisch onderzoek (altijd) ......................................................................................................... 27
Toxicologisch onderzoek (aanbevolen) ...................................................................................................... 27
Forensische beeldvorming (aanbevolen) ................................................................................................... 28
Biochemisch onderzoek (op indicatie) ...................................................................................................... 29
Microbiologisch onderzoek (op indicatie) .................................................................................................. 29
Cardiogenetisch onderzoek ...................................................................................................................... 29
,H6: Asfyxie ...................................................................................................................................... 30
Inleiding .................................................................................................................................................. 30
Atmosferische verstikking ........................................................................................................................ 31
Mechanische verstikking .......................................................................................................................... 31
Samendrukking van de hals ...................................................................................................................... 32
Onder bedwang houden ........................................................................................................................... 35
Auto-erotische asfyxie ............................................................................................................................. 36
Incaprettamento ...................................................................................................................................... 36
Inwendige verstikking ............................................................................................................................... 36
H7: Het waterlijk en verdrinking ........................................................................................................ 39
Waterlijk .................................................................................................................................................. 39
Primaire verdrinking ................................................................................................................................. 40
Verdrinkingstekens ................................................................................................................................... 41
Oneigenlijke verdrinking (Badetod)............................................................................................................ 41
Forensisch onderzoek .............................................................................................................................. 41
H8: Hitte, brand, explosie, elektrocutie en koude ............................................................................... 43
Verhitting ................................................................................................................................................. 43
Oververhitting .......................................................................................................................................... 43
Verbranding ............................................................................................................................................. 44
Brandlijk .................................................................................................................................................. 45
Elektrocutie ............................................................................................................................................. 47
Koude ...................................................................................................................................................... 49
Hypothermie............................................................................................................................................ 49
H9: Intoxicatie ................................................................................................................................. 51
Farmacokinetiek ...................................................................................................................................... 51
Absorptie ................................................................................................................................................. 52
Basisbegrippen ........................................................................................................................................ 52
Intoxicatie ................................................................................................................................................ 53
Schade door drugsgebruik ........................................................................................................................ 54
Forensisch onderzoek - Intoxicatie ............................................................................................................ 55
Indeling psychotrope stoffen .................................................................................................................... 57
Alcohol .................................................................................................................................................... 57
Benzodiazepines ...................................................................................................................................... 58
Opiaten & Opioïden .................................................................................................................................. 59
Cannabis ................................................................................................................................................. 59
Amfetamine en afgeleiden ........................................................................................................................ 61
Dissociatieve drugs .................................................................................................................................. 63
H10: Het niet natuurlijk overlijden ..................................................................................................... 65
Plotse dood (Sudden Death, SD) ............................................................................................................... 65
, Plotse dood bij sporters ............................................................................................................................ 66
Excited Delirium Syndrome ...................................................................................................................... 66
SUDI ≠ SIDS ............................................................................................................................................. 66
H11: criminalistiek ........................................................................................................................... 68
Basisprincipes criminalistiek .................................................................................................................... 68
Indruk- en afdruksporen ........................................................................................................................... 70
H12: Traumatologie .......................................................................................................................... 81
Stomp trauma .......................................................................................................................................... 81
Scherp trauma ......................................................................................................................................... 86
Half scherp trauma .................................................................................................................................. 87
Schottrauma............................................................................................................................................ 87
Reanimatieletsels .................................................................................................................................... 90
H12bis: Verkeerstraumatologie ......................................................................................................... 91
Algemene aspecten ................................................................................................................................. 91
Forensisch onderzoek .............................................................................................................................. 91
Inzittende voertuig ................................................................................................................................... 92
Voetganger .............................................................................................................................................. 93
Tweewieler .............................................................................................................................................. 94
Treinlijk .................................................................................................................................................... 95
H13: fysieke agressie........................................................................................................................ 96
Inleiding .................................................................................................................................................. 96
Acuut forensisch klinisch onderzoek ......................................................................................................... 97
Geweld tegen de hals ............................................................................................................................... 98
Kindermishandeling ................................................................................................................................. 98
H14: Seksuele agressie ...................................................................................................................102
Seksueel strafrecht ................................................................................................................................ 102
Forensisch onderzoek ............................................................................................................................ 102
Forensisch onderzoek van seksuele agressie .......................................................................................... 103
Ontstaan Zorgcentra na Seksueel Geweld ............................................................................................... 105
Forensisch onderzoek van seksuele agressie .......................................................................................... 108
1) Amnese ............................................................................................................................................. 108
1bis) Amnese bij Kinderen ...................................................................................................................... 110
2) Verzamelen van bewijsmateriaal = Letselbilan + sporenonderzoek ....................................................... 111
,H1: Inleiding
Forensische wetenschap
Objectieve waarvinding = rechtsvragen gaan ophelderen
• Bewijzen dat ze zo gebeurd zijn
• Unieke factoren op een duidelijke manier uitleggen: Wat, Waar, Waarmee, Wanneer, Wie
Materiele bewijsvoering = Uitwisselingsprincipe van Locard
• Eerst gerechtelijke labo om mensen te linken aan
bepaalde feiten
• Elk contact laat sporen na = speeksels, bloed, zweet,
… → Sporenoverdracht van dader naar slachtoffer en
omgekeerd
• Crime scene = plaats waar de feiten zich afspelen
Vb. neergestoken gevangen in de wachtruimte door een glasscherf: bloedsporen in de wachtruimte,
vingerafdrukken op het daadwapen
Kenmerken forensische wetenschappen
• Niet voorspellend (fysica kan het resultaat voorspellen)
• Retrodictief = op basis van inzichten het verleden proberen voorspellen
Criminalistiek = sporenonderzoek
• tak van de forensische wetenschappen die zich specifiek richt op het identificeren, verzamelen,
analyseren en interpreteren van fysiek bewijs
• Individualisatie
o Principe van sporentransfer: elke interactie laat sporen na
o Principe van de deelbaarheid van materie vb. een blad papier dat gescheurd wordt past bij
elkaar en heeft dezelfde eigenschappen
o Individualisatieprincipe = geen twee objecten zijn exact hetzelfde
o Principe van probabiliteit vb. wat is de kans dat het ene stuk uit het nadere stuk papier komt
Specifieke kennis en kunde = verschillende forensische onderzoeksgebieden
• Haaronderzoek = komt een haar van een dier of mens
• Brandonderzoek = wat is de oorzaak van een brand, tijdstip, …
• Dactyloscopie = vingerafdrukken
• Odontologie = tandarts om lijken te identificeren, niet mogelijk als je geen idee hebt wie het slachtoffer
• Ballistiek = wetenschap van de vuurwapens, welke munitie is gebruikt
• Botanie = onderzoek van plantenresten
• Entomologie = insectenleer, lijkenfauna, voedingsbron voor insecten
• Accountancy = boekhoudingen
• Antropoloog = skelettenleer, is het een mens, hoe lang is het geleden
• Archeologen = omstandigheden, hoe begraven
• Beeldanalyse = opwaarderen van beelden, deep fake
• Biometrie = alles wat ja kan opmeten van levende wezens
• Bloedspatpatroonanalyse
• Digitale forensica = hoe is een foto genomen, wanneer heeft een gsm connectie opgenomen
• Documentanalyse
, • Glas en verfonderzoek vb. fiets heeft verfsporen van aanrijdende auto
• Grafologie = schriftonderzoek
• Psychiatrie = ontoerekeningsvatbaarheid inschatten
• Toxicoloog = drugs, medicatie, alcohol
• Verkeer en transport
Forensische geneeskunde
Antistius = arts van Caesar die onderzocht dat hij 23 keer was neergestoken waarvan maar 1 dodelijk was
Forum = recht gesproken op het marktplein
Gerechtelijke geneeskunde
• De studie van alle problemen die zich bij de rechtspleging kunnen voordoen, en slechts met deskundige
hulp van een arts kunnen opgelost worden
• Het medisch specialisme waar specifieke medische kennis en kunde wordt
aangewend voor waarheidsvinding
• Openbaarheid = tijdens een proces wordt alles uitgelegd terwijl de meeste geneeskunde privé is en
belang heeft aan de arts-patiënt relatie
Uitoefening
• Nederland = twee aparte artsen
o forensische patholoog = in ziekenhuis onderzoek/autopsie doen
o forensische arts = ter plaatste onderzoek doen
o Nadeel = kennis gaat verlopen
o Voordeel = geen context bias of tunnelvisie
• België = een dezelfde arts
Taakomschrijving
• Forensische pathologie
• Forensische kliniek = onderzoek van levende slachtoffers en daders
• Medische expertises = studie van een medische dossier (kindermishandeling),
reconstructies/wedersamenstellingen
Professionalisering door institutionalisering = erkenning van officiële organisaties
• Georganiseerde 24/7 wachtregeling ; samenwerkingsprotocol met 1 of meerdere Parketten
• Kwaliteitssysteem met BELAC-accreditatie voor forensische autopsies
• Beschikken over de geschikte infrastructuur voor uitvoering autopsies (incl. bewaring biologische
stalen) en waardig afscheid nemen
• Gestructureerde samenwerking met radiologie en labo’s voor forensische toxicologie, postmortale
biochemie en microbiologie
• Erkende stagedienst voor opleiding art-assistenten in de gerechtelijke geneeskunde
• Structureel betrokken bij slachtofferbejegening
• Samenwerken met andere in de zaak aangestelde deskundigen
• Opleiden via lessen van artsen en andere zorgverleners, slachtofferbejegenaars, politie en magistraten
• Jaarlijks uitvoeren van minstens 250 uitwendige lijkschouwingen en 75 autopsies
Voorwaarden verbonden zijn aan een universitair ziekenhuis = goedkoper waardoor er met meer up to date
apparatuur gebruik kan gemaakt worden
,H2: Thanatologie
Thanatologie = wetenschappelijke studie van de dood en het sterven
Vitale functies
Belangrijkste levensbron is zuurstof
1) Ademhaling = longen
2) Bloedsomloop = hart
3) Sturing/bewustzijn = hersenen
Zuurstofgebrek = hersenen zijn het gevoeligste en sterven af zonder zuurstof → hersenstam
Definities
Somatische dood = lichamelijke dood, verlies van de functie van het organisme als een geheel → elke
onomkeerbare stilstand van ademhaling en circulatie met onherstelbaar verlies van de hersenfunctie
Celluraire dood = afsterven van individuele weefselcellen, de snelheid is afhankelijk van het type weefsel
Klinische dood = toestand zonder ademhaling en circulatie → potentieel omkeerbaar door reanimatie
Supra vitale fase = fase tussen somatische en celluraire dood → helpt om het tijdstip van overlijden te bepalen
Overlijden = tijdstip waarop de hersenstam op een onherstelbare wijze wordt uitgeschakeld
Desintegratie = proces van ‘uit elkaar vallen’
Verloop stervensproces
• afhankelijk van het veroorzakende agens en de resterende reactievermogens van de stervende
• heeft invloed op de postmortale veranderingen
• kan door extern (medisch) handelen worden vertraagd of versneld vb. morfine
Soorten processen
• Non-existing agonie = fractie van een seconde vb. explosie
• Korte agonie = enkele minuten vb. verdrinking, verstikking
• Lange agonie = meerdere uren
Doodscriteria
• Lijkverschijnselen
• Cardiorespiratoire criteria
1) Ademhalingsstilstand
2) Circulatiestilstand
3) Uitval zenuwstelsel = pupil reactie
• Destructief trauma niet met leven compatibel
Schijndood: vergiftiging, verkoeling, intoxicatie, …
Hersendood
Wet betreffende het wegnemen en transplanteren van organen
Vastelling overlijden
• Door 3 onafhankelijke artsen → onafhankelijk van het orgaanprogramma
• Volgens de stand van de wetenschap
• Opstelling van een PV met uur van overlijden
,Verdacht en gewelddadig overlijden
• Gewelddadig overlijden = verslag van procureur des Konings
• Verdacht overlijden = enkel na toestemming procureur des Konings
Lazarusteken = ook als is de patiënt hersendood is gaan er nadien nog steeds reflexen plaatsvinden door de
ruggenwervel
Lazarus-syndroom = autoreanimatie, is een zeldzaam medisch fenomeen waarbij het hart spontaan weer
begint te kloppen kort nadat een reanimatiepoging is gestopt
Archie B. – blackout challenge
• Na 40 minuten reanimatie is er terug hartritme
• Postanoxische hersenschade = onomkeerbare hersenschade na zuurstofgebrek
• Uiteindelijk hersendood vastgesteld en levensondersteuning stopgezet
Postmortale veranderingen: vroegtijdig
Lijkvlekken
= uitzakken van het bloed volgens zwaartekracht door circulatiestilstand (roos, paarse vlekken)
• Autolyse = zelf oplossen van cellen
• Hemolyse = rode bloedcellen barsten open en laten hemoglobine los
• Vibices = puntbloedingen
Info over:
• Lichaamshouding bij en na overlijden
• Overlijdensduur
• Doodsoorzaak: intensiteit en kleur
Vb. lijk dat lang op de rug heeft gelegen heeft geen lijkvlekken op de drukplekken
Vb. lijkplekken op voor en achterkant: lichaam is omgedraaid binnen 6 en 12u
Afwezigheid van lijkvlekken
• Recent overlijden
• Bij verbloeding
• Bij bloedarmoede vb. neergestoken
Kleur
• Standaard: paarsrozerood
• CO: kersrood
• Cyanide: baksteenrood.
• Vergiftigingen met chloraten en nitraten (methemoglobine): bruine lijkvlekken
• Sepsis clostridium perfringens: bronzen kleur
Lijkstijfheid
= opspannen van spieren kost meer energie dan het ontspannen
ATP-hypothese
• ATP (= spierverslapper) + zenuwprikkel → verslapping
• ATP-verbruik → spierverstijving
• Autolyse → spierverslapping
,Beïnvloedende factoren
• Spiermassa
• Lichaamsinspanning
• Temperatuur
Maximale spierslapte: gevolgen
• Afwezigheid spierspanning
• Relaxatie sfincters
o Midpositie pupillen tenzij bij drugs
o Afvloei van urine, stoelgang, zaadvocht
o Openstaande anus
• Relaxatie gladde spieren
o Regurgitale maaginhoud en luchtwegen
Info over:
• Overlijdensduur
o vanaf ± 3 u.
o volledig na ± 6 - 8 u.
o heroptredend tot 8 u.
o maximaal na ± 12 - 24 u.
o verdwijnen vanaf ± 2 - 3 d.
• Lichaamshouding en postmortale manipulaties
• (Omstandigheden voorafgaand aan overlijden: vb. kadaverspasme)
Staging of the crime scene
= Elke opzettelijke poging van een verdachte om een plaats delict te veranderen voordat de politie arriveert, met
als doel iets anders te laten uitschijnen dan wat er gebeurd is
Vb. lijk met mes in de hand en steek in de buik, dit betekent dat iemand het mes in zijn hand heeft gestoken
Lijkafkoeling
wegvallen van thermoregulatie = omdat de hersenen niet meer werken gaat het lijk de omgevingstemperatuur
aannemen
Kerntemperatuur = verschil tussen uitwendige en inwendige tempreratuur (meten in rectum)
Supravitaliteit (postmortale reacties)
Mechanische spierreactie (IMW)
• = Zsako-fenomeen
o Bij mechanische prikkeling (bv. tikken of snijden) kan een spier lokaal samentrekken
o Tijdsduur: tot ca. 8–10 uur post mortem
o Forensisch belang:
• ➝ helpt om de slag- of impactplaats aan te duiden
• ➝ toont dat het weefsel nog supravitaal reageert
Elektrische spierprikkelbaarheid
• Spieren reageren nog op elektrische stimulatie
• Reactiviteit neemt geleidelijk af
• Gelaatsspieren reageren het langst
• Tijdsduur: tot ca. 13,5 uur post mortem
,Chemische pupilreactie (irismusculatuur)
• De pupil kan nog reageren op:
o Mioticum (vernauwing)
o Mydriaticum (verwijding)
• Tijdsduur:
o Meestal tot 20 uur
o Uitzonderlijk tot 40 uur post mortem
Uitdroging = bruine verkleuring over oogbol door blootstelling aan lucht
Bloedstolling = postmortale capaciteit tot vorming van bloedklonters
Postmortale veranderingen: laattijdig
Ontbinding
Autolyse = zelf oplossing
Rotting = gevolg van bacteriële activiteit
• Rottingsvocht
• Rottingsgas: opzwelling
• Weefselverkleuring: groen, bruin, zwart
• Verweking
Kenmerken ontbinding
• Groene buikvlek : blind darm
• Marbering
• Epidermolyse : loskomen van de huid
• Rottingsblaring
Beïnvloedende factoren:
• Omgeving: regel van Casper: 1 week lucht = 2 weken water = 8 weken onder aarde
• Temperatuur:
o Sterke afname bacteriegroei bij < 10 °C
o Hyperthermie geeft versnelde ontbinding.
• Bacteriedodende factoren:
o Antibiotica
o Bepaalde intoxicaties (kwik, arsenicum, cyanide…)
• Infectieziekten
• Madeninfestatie
Postmortale mutilatie door aaseters
Entomologie = bestudeerd de insecten
• Seizoen: Warmer dan 13°C
• Cyclus = meestal 10 tal dagen
• Schatting voor postmortaal geval
Toxicoloog = als de persoon gestorven is door intoxicatie (alcohol of drugs) hebben de vliegen hier ook last van
want ze voeden op het lichaam
Andere voorbeelden: vliegen, mieren, kakkerlakken, ratten, vossen, honden, …
, Casus: ontklede vrouw met een hoofdwonde, bloed op de grond en blauwe plekken op de binnen armen
• verdacht overlijden: blauwe plekken zijn ontstaan toen er nog bloedcirculatie was
• oor is afwezig dus een dier heeft dit opgegeten
Skelettering
Blootgesteld aan de lucht: 1m tot 1j
Begraven: 3 tot 6 jaar
Ligduur
• minder dan 30j: glibberig, vochtig, zwaar, geur, zachte weefsels
• meer dan 30j: droog, licht, geurloos, lege mergholte, broos
vb. na 13 jaar opgraving een ribfractuur ontdekken waardoor mishandeling was indekt
Bijzondere bewaarvormingen
Mummificatie
= extreme vorm van uitdroging
• huid wordt een soort leder
• warme, droge omgeving
Bewaarvorm
• uitwendige contouren
• verwondingen
vb. lichaam dat voor vier maanden bij 16°C bleef
Adipocire
= verzeping wordt vetverharding → vetzuren door ANAEROBE (afwezigheid van zuurstof) bacteriën omgezet
worden in gestolde verzadigde vetzuren
Vochtige en luchtdichte omgeving
• waterlijn
• lijk in platzak
• pasgeborenen (geen darmflora)
vb. lichaam in kofferbak van auto dat gedumpt is in een rivier
Tijdstip overlijden
= geen exacte wetenschap maar combinatie van postmortale veranderingen, temperatuur methode en meer
