Een nieuwe blik op jongeren
1.2 De rol van leeftijd en de betekenis van jeugd
Kinderen en jongeren zouden in onvoldoende mate over bepaalde capaciteiten beschikken. Daarom
hebben ze bescherming, leiding en toezicht nodig voor hun eigen veiligheid, ontwikkeling en welzijn,
zo luidt de redenering. Ze zijn in de woorden van de bekende pedagoog Langeveld (1905 - 1989) ‘op
opvoeding aangewezen’.
Fysieke en psychische ontwikkeling
Leeftijd functioneert in de maatschappij ook als een belangrijk organisatieprincipe dat aangeeft wat
sociaal gezien mogelijk, toelaatbaar en wenselijk is.
Ouder worden is zichtbaar in groei, in het krijgen van geslachtskenmerken, en later in lichamelijke
aftakeling.
Kritiek op het denken in ontwikkelingsstadia
Stadiatheorieën waren vooral in de tweede helft van de 20 e eeuw toonaangevend. Maar de laatste
decennia is er veel meer kritiek op gekomen. Met name de binding van stadia aan strikte
leeftijdgrenzen moet het ontgelden.
Kinderen op jongere leeftijd waren al tot meer in staat dan waar de stadiumdenkers van uitgingen.
Zo kwam er meer oog voor de diversiteit en de verscheidenheid in het voorkomen van deze stadia.
Differentiatie of passend onderwijs zijn de sleutelwoorden waarmee deze belangstelling en het
streven naar verbetering toto uitdrukking worden gebracht.
Denken in generaties
In de generatietheorie wordt een groot gewicht toegekend aan de leeftijd rond 20 jaar waarop men
veranderingen ondergaat. Tussen de 15 en 25 jaar zouden maatschappelijke gebeurtenissen en
ontwikkelingen een grotere vormende invloed hebben dan in vroegere of latere levensperioden het
geval is, wat leidt tot blijvende generatiekenmerken.
Een gangbaar onderscheid in generaties is het volgende:
De vooroorlogse generatie (1910 - 1940)
Belangrijkste ervaring is de crisis van de jaren dertig, zijn erg sober, spaarzaam en trouw aan
het geloof
De stille generatie (1941 - 1950)
Belangrijkste ervaring is de Tweede wereldoorlog, opofferingsgezind en spaarzaam
De protestgeneratie of babyboomgeneratie (1951 - 1960)
Belangrijkste ervaring is de komst van de consumptiemaatschappij, zelfontplooiing en vrijere
moraal en burgerlijke ongehoorzaamheid werden de nieuwe principes.
De verloren generatie (1961 - 1970)
Belangrijkste ervaring is de massale jeugdwerkloosheid en het gevaar van aids,
no-nonsensementaliteit.
De pragmatische generatie (1971 - 1985)
Zijn babyboomkinderen, praktisch ingesteld en gericht op eigen levensgeluk.
De grenzeloze generatie (na 1985)
De eerste generatie die opgroeit met ICT en met een virtuele verruiming van de wereld. Hun
levenshouding lokt veel discussie uit en is voorwerp van zowel bijval als kritiek.
Het belangrijkste bezwaar tegen het denken in generaties is dat mensen die in een bepaalde periode
zijn geboren over één kam worden geschoren. Een ander bezwaar is dat verschillen tussen generaties
vaak worden verward met verschillen tussen levensfasen.
, Jeugdonderzoek
Een cohort is een groep van leeftijdgelijken die zich door de verschillende levensfasen heen beweegt.
Het is lastig bij cohortverschillen werkelijke veranderingen en levensfase-invloeden uit elkaar te
halen. Daarvoor zijn veel gegevens nodig die meestal ontbreken.
1.3 Beelden van jeugd
Wat Bourdieu heeft duidelijk gemaakt, is dat het gebruik van de term ‘jeugd’ niet vrijblijvend of
belangeloos is.
In westerse samenlevingen zijn traditioneel de volgende 3 hoofbeelden van jongeren te
onderscheiden:
De onbekommerde jongere
De moeilijke jongere
De onbeheerste en ongeremde jongere
Onderzoeksresultaten raken het eerst bekend bij beroepsgroepen en verspreiden zich van daaruit in
de samenleving. Dit proces wordt protoprofessionalisering genoemd.
1.4 Betekenisverschuiving van het begrip ‘jeugd’
Voorheen gingen jongeren na school aan het werk, verwierven financiële zelfstandigheid om daarna
de tap naar huwelijk en gezin te maken.
Deze zogeheten standaardbiografie gold voor een groot deel van de jongeren en werd ingegeven
door dominante opvattingen en normen ten aanzien van de vraag hoe het leven moest worden
geleid. De standaardbiografie is verdwenen.
Door de gestegen welvaart, toegenomen consumptiemogelijkheden, technologische ontwikkelingen
en culturele verscheidenheid zijn er meer keuze- en handelingsmogelijkheden binnen het bereik
gekomen van mensen in westerse samenlevingen.
Socialisatie
Socialisatie wordt gebruik om aan te geven dat jongeren de maatschappelijke invloeden zodanig
ondergaan en verwerken dat ze zich de gangbare waarden en normen eigen maken.
Jongeren dienen zelf actief en optimaal gebruik te maken van de mogelijkheden die bij hen passen.
De laatste 10 jaar neemt de aandacht voor het perspectief van jongeren toe. Steeds meer wordt
onderzocht hoe jongeren zelf te midden van alle veranderingen zin geven aan hun jongzijn, hoe ze
vanuit eigen betekenissen handelen en hoe ze hun directe omgeving waarnemen en beïnvloeden.
1.5 Het begrip ‘leefwereld’
Met ‘leefwereld’ wordt het alledaagse doen en laten bedoeld dat voor het overgrote deel van de
jongeren bestaat uit bezigheden thuis, op school en in hun vrije tijd.
De leefwereld kan opgevat worden als een aaneenschakeling van gedragingen, gedachten,
gevoelens, waarderingen en belangstellingen.
De leefwereld van jongeren wordt beïnvloed door maatschappelijke voorwaarden en ontwikkelingen.
De keuze- en ervaringsmogelijkheden die jongeren hebben, zijn dan ook sterk afhankelijk van het
sociale milieu en de omgeving waarin ze opgroeien.
1.2 De rol van leeftijd en de betekenis van jeugd
Kinderen en jongeren zouden in onvoldoende mate over bepaalde capaciteiten beschikken. Daarom
hebben ze bescherming, leiding en toezicht nodig voor hun eigen veiligheid, ontwikkeling en welzijn,
zo luidt de redenering. Ze zijn in de woorden van de bekende pedagoog Langeveld (1905 - 1989) ‘op
opvoeding aangewezen’.
Fysieke en psychische ontwikkeling
Leeftijd functioneert in de maatschappij ook als een belangrijk organisatieprincipe dat aangeeft wat
sociaal gezien mogelijk, toelaatbaar en wenselijk is.
Ouder worden is zichtbaar in groei, in het krijgen van geslachtskenmerken, en later in lichamelijke
aftakeling.
Kritiek op het denken in ontwikkelingsstadia
Stadiatheorieën waren vooral in de tweede helft van de 20 e eeuw toonaangevend. Maar de laatste
decennia is er veel meer kritiek op gekomen. Met name de binding van stadia aan strikte
leeftijdgrenzen moet het ontgelden.
Kinderen op jongere leeftijd waren al tot meer in staat dan waar de stadiumdenkers van uitgingen.
Zo kwam er meer oog voor de diversiteit en de verscheidenheid in het voorkomen van deze stadia.
Differentiatie of passend onderwijs zijn de sleutelwoorden waarmee deze belangstelling en het
streven naar verbetering toto uitdrukking worden gebracht.
Denken in generaties
In de generatietheorie wordt een groot gewicht toegekend aan de leeftijd rond 20 jaar waarop men
veranderingen ondergaat. Tussen de 15 en 25 jaar zouden maatschappelijke gebeurtenissen en
ontwikkelingen een grotere vormende invloed hebben dan in vroegere of latere levensperioden het
geval is, wat leidt tot blijvende generatiekenmerken.
Een gangbaar onderscheid in generaties is het volgende:
De vooroorlogse generatie (1910 - 1940)
Belangrijkste ervaring is de crisis van de jaren dertig, zijn erg sober, spaarzaam en trouw aan
het geloof
De stille generatie (1941 - 1950)
Belangrijkste ervaring is de Tweede wereldoorlog, opofferingsgezind en spaarzaam
De protestgeneratie of babyboomgeneratie (1951 - 1960)
Belangrijkste ervaring is de komst van de consumptiemaatschappij, zelfontplooiing en vrijere
moraal en burgerlijke ongehoorzaamheid werden de nieuwe principes.
De verloren generatie (1961 - 1970)
Belangrijkste ervaring is de massale jeugdwerkloosheid en het gevaar van aids,
no-nonsensementaliteit.
De pragmatische generatie (1971 - 1985)
Zijn babyboomkinderen, praktisch ingesteld en gericht op eigen levensgeluk.
De grenzeloze generatie (na 1985)
De eerste generatie die opgroeit met ICT en met een virtuele verruiming van de wereld. Hun
levenshouding lokt veel discussie uit en is voorwerp van zowel bijval als kritiek.
Het belangrijkste bezwaar tegen het denken in generaties is dat mensen die in een bepaalde periode
zijn geboren over één kam worden geschoren. Een ander bezwaar is dat verschillen tussen generaties
vaak worden verward met verschillen tussen levensfasen.
, Jeugdonderzoek
Een cohort is een groep van leeftijdgelijken die zich door de verschillende levensfasen heen beweegt.
Het is lastig bij cohortverschillen werkelijke veranderingen en levensfase-invloeden uit elkaar te
halen. Daarvoor zijn veel gegevens nodig die meestal ontbreken.
1.3 Beelden van jeugd
Wat Bourdieu heeft duidelijk gemaakt, is dat het gebruik van de term ‘jeugd’ niet vrijblijvend of
belangeloos is.
In westerse samenlevingen zijn traditioneel de volgende 3 hoofbeelden van jongeren te
onderscheiden:
De onbekommerde jongere
De moeilijke jongere
De onbeheerste en ongeremde jongere
Onderzoeksresultaten raken het eerst bekend bij beroepsgroepen en verspreiden zich van daaruit in
de samenleving. Dit proces wordt protoprofessionalisering genoemd.
1.4 Betekenisverschuiving van het begrip ‘jeugd’
Voorheen gingen jongeren na school aan het werk, verwierven financiële zelfstandigheid om daarna
de tap naar huwelijk en gezin te maken.
Deze zogeheten standaardbiografie gold voor een groot deel van de jongeren en werd ingegeven
door dominante opvattingen en normen ten aanzien van de vraag hoe het leven moest worden
geleid. De standaardbiografie is verdwenen.
Door de gestegen welvaart, toegenomen consumptiemogelijkheden, technologische ontwikkelingen
en culturele verscheidenheid zijn er meer keuze- en handelingsmogelijkheden binnen het bereik
gekomen van mensen in westerse samenlevingen.
Socialisatie
Socialisatie wordt gebruik om aan te geven dat jongeren de maatschappelijke invloeden zodanig
ondergaan en verwerken dat ze zich de gangbare waarden en normen eigen maken.
Jongeren dienen zelf actief en optimaal gebruik te maken van de mogelijkheden die bij hen passen.
De laatste 10 jaar neemt de aandacht voor het perspectief van jongeren toe. Steeds meer wordt
onderzocht hoe jongeren zelf te midden van alle veranderingen zin geven aan hun jongzijn, hoe ze
vanuit eigen betekenissen handelen en hoe ze hun directe omgeving waarnemen en beïnvloeden.
1.5 Het begrip ‘leefwereld’
Met ‘leefwereld’ wordt het alledaagse doen en laten bedoeld dat voor het overgrote deel van de
jongeren bestaat uit bezigheden thuis, op school en in hun vrije tijd.
De leefwereld kan opgevat worden als een aaneenschakeling van gedragingen, gedachten,
gevoelens, waarderingen en belangstellingen.
De leefwereld van jongeren wordt beïnvloed door maatschappelijke voorwaarden en ontwikkelingen.
De keuze- en ervaringsmogelijkheden die jongeren hebben, zijn dan ook sterk afhankelijk van het
sociale milieu en de omgeving waarin ze opgroeien.
