Hoorcolleges psychopathologie
Hoorcollege 1 – Inleiding
2 feb. 2026
Basis GGZ: beginnend, niet zo complexe problematiek
Gespecialiseerde GGZ: comorbiditeit, wel complexe problematiek.
DSM classificatie is nodig om behandeling vergoed te krijgen uit basisverzekering.
Oorzaken van toename psychische klachten:
- Wachtlijsten binnen GGZ
- Behandelingen werken maar beperkt
- Maatschappij wordt complexer
- Wereld problematiek
Psychologie is geen exacte wetenschap, maar wel ja/nee diagnose.
Het is van context afhankelijk of gedrag problematisch is. Ook is het een
momentopname.
Belangrijk om te bedenken wie symptomen heeft en waardoor iemand deze
symptomen heeft.
jongeren tijdens COVID voelden zich ook somber, maar waren niet persé depressief.
Ook kan eenzelfde oorzaak verschillende gevolgen hebben.
een traumatische ervaring kan leiden tot sombere stemming, laag zelfbeeld, onrust,
herbelevingen, piekeren slaapproblemen.
Symptomen kunnen ook een uitingsvorm zijn van iets onderliggends.
controledrag kan leiden tot dwangmatig controleren > OCD, of leiden tot bang voor
het onbekende > angststoornis
Instandhouding van gedrag komt door een positieve kant van het onderliggende
probleem.
controledrag > harder werken om fouten te voorkomen
Symptomen = een uitingsvorm van onderliggende problematiek, kan een
(mal)adaptieve aanpassing aan de omgeving zijn.
Orde krijgen in alle symptomen is belangrijk, zodat een individu op een valide manier
geholpen kan worden.
Geschiedenis van de DSM:
, 1880: 7 diagnoses: manie, melancholie, monomanie, paresis, dementie, dipsomanie, en
epilepsie
1911 DSM 1: 106 diagnoses
DSM 2: 182 diagnoses
DSM 3: 265 diagnoses
DSM 4: 374 diagnoses
2013 DSM 5: 491 diagnoses
Criterium A van de DSM = belangrijkste kenmerken. Zonder hieraan te voldoen, geen
DSM-classificatie.
Criterium B en C van de DSM = belangrijke aanvullende kenmerken
En daarna meer exclusie criteria.
leer de prevalentie van stoornissen!
Limitaties van de DSM
- Categorisch denken: wel of niet ziek
- Afbakening is onduidelijk, want veel overlap en heterogeniteit
- Comorbiditeit is geen onderdeel
- Gericht op symptomen en niet onderliggende etiologie (oorzaken)
Alternatieven voor DSM
RDOC: Research Domain Criterium = symptoomclusters linken aan neurobiologie.
o In 2012 bedacht, toen we nog geloofden dat psychiatrische aandoeningen
biologisch te verklaren zouden zijn (wat niet zo is).
Limitaties RDOC
Neurobiologische constructen zijn weinig specifiek, niet één
hersengebied voor bijv. depressie.
Neurobiologische constructen verklaren maar klein deel van
de ziekte.
Meeste klinische praktijken hebben niet de juiste
apparatuur (als het al zou werken).
HiTOP: Hierarchical Taxonomy of Psychopathology spectra, en niet hokjes
o Opgesplitst in internaliserende en externaliserende problematiek.
Limitaties HiTOP
Combinaties niet mogelijk volgens het model (bijv.
eetstoornis en verslaving), maar in werkelijkheid wel.
Niemand weet wat de ‘p-factor’ inhoudt.
Netwerk theorie: samenhang van symptomen onderling = individuele benadering
van symptomen. Kijkt alleen naar samenhang symptomen en niet achterliggend
construct (diagnose, ziekte).
Limitatie netwerk theorie
Alleen correlaties, geen causaliteit
Link tussen biologie (RDOC) en symptomen (HiTOP): artikel Michelini et al., 2021
Hoorcollege 1 – Inleiding
2 feb. 2026
Basis GGZ: beginnend, niet zo complexe problematiek
Gespecialiseerde GGZ: comorbiditeit, wel complexe problematiek.
DSM classificatie is nodig om behandeling vergoed te krijgen uit basisverzekering.
Oorzaken van toename psychische klachten:
- Wachtlijsten binnen GGZ
- Behandelingen werken maar beperkt
- Maatschappij wordt complexer
- Wereld problematiek
Psychologie is geen exacte wetenschap, maar wel ja/nee diagnose.
Het is van context afhankelijk of gedrag problematisch is. Ook is het een
momentopname.
Belangrijk om te bedenken wie symptomen heeft en waardoor iemand deze
symptomen heeft.
jongeren tijdens COVID voelden zich ook somber, maar waren niet persé depressief.
Ook kan eenzelfde oorzaak verschillende gevolgen hebben.
een traumatische ervaring kan leiden tot sombere stemming, laag zelfbeeld, onrust,
herbelevingen, piekeren slaapproblemen.
Symptomen kunnen ook een uitingsvorm zijn van iets onderliggends.
controledrag kan leiden tot dwangmatig controleren > OCD, of leiden tot bang voor
het onbekende > angststoornis
Instandhouding van gedrag komt door een positieve kant van het onderliggende
probleem.
controledrag > harder werken om fouten te voorkomen
Symptomen = een uitingsvorm van onderliggende problematiek, kan een
(mal)adaptieve aanpassing aan de omgeving zijn.
Orde krijgen in alle symptomen is belangrijk, zodat een individu op een valide manier
geholpen kan worden.
Geschiedenis van de DSM:
, 1880: 7 diagnoses: manie, melancholie, monomanie, paresis, dementie, dipsomanie, en
epilepsie
1911 DSM 1: 106 diagnoses
DSM 2: 182 diagnoses
DSM 3: 265 diagnoses
DSM 4: 374 diagnoses
2013 DSM 5: 491 diagnoses
Criterium A van de DSM = belangrijkste kenmerken. Zonder hieraan te voldoen, geen
DSM-classificatie.
Criterium B en C van de DSM = belangrijke aanvullende kenmerken
En daarna meer exclusie criteria.
leer de prevalentie van stoornissen!
Limitaties van de DSM
- Categorisch denken: wel of niet ziek
- Afbakening is onduidelijk, want veel overlap en heterogeniteit
- Comorbiditeit is geen onderdeel
- Gericht op symptomen en niet onderliggende etiologie (oorzaken)
Alternatieven voor DSM
RDOC: Research Domain Criterium = symptoomclusters linken aan neurobiologie.
o In 2012 bedacht, toen we nog geloofden dat psychiatrische aandoeningen
biologisch te verklaren zouden zijn (wat niet zo is).
Limitaties RDOC
Neurobiologische constructen zijn weinig specifiek, niet één
hersengebied voor bijv. depressie.
Neurobiologische constructen verklaren maar klein deel van
de ziekte.
Meeste klinische praktijken hebben niet de juiste
apparatuur (als het al zou werken).
HiTOP: Hierarchical Taxonomy of Psychopathology spectra, en niet hokjes
o Opgesplitst in internaliserende en externaliserende problematiek.
Limitaties HiTOP
Combinaties niet mogelijk volgens het model (bijv.
eetstoornis en verslaving), maar in werkelijkheid wel.
Niemand weet wat de ‘p-factor’ inhoudt.
Netwerk theorie: samenhang van symptomen onderling = individuele benadering
van symptomen. Kijkt alleen naar samenhang symptomen en niet achterliggend
construct (diagnose, ziekte).
Limitatie netwerk theorie
Alleen correlaties, geen causaliteit
Link tussen biologie (RDOC) en symptomen (HiTOP): artikel Michelini et al., 2021
