Ontwikkelingsleer
Hoorcollege 1
Impact van transities
Normatief vs. non-normatief
Normatieve transities: dit zijn ‘normale’ veranderingen die plaatsvinden zoals de overgang naar de
middelbare school, met pensioen gaan en kinderen krijgen.
Non-normatieve transities: dit zijn ‘abnormale’ veranderingen die plaatsvinden zoals het meemaken
van een scheiding, het overlijden van een kind of het verliezen van werk.
Ontwikkelingsfases en cohorten
Cohort: mensen van dezelfde generatie/mensen die in dezelfde generatie opgroeien.
Millenials = Generatie Y = Generatie ME (egoïstisch)
Quarter life crisis: deze kan optreden tussen de 25-35 jaar. In deze fase ontstaan er twijfels over de
toekomst, het maken van levensbepalende beslissingen en gaan zij op zoek naar zingeving. Mogelijk
factoren die hierbij een rol spelen zijn de vrijheid om te kiezen wat je wil, sociale media en de
economische crisis waarbij er weinig banen waren, hogere studieschulden en een meer flexibele
arbeidsmarkt.
Individuele verschillen in de levensloop
Factoren die een rol spelen bij het ontwikkelen van individuele verschillen:
- Beschermende factoren: intelligentie, veilige stimulerende omgeving en goede vrienden.
- Risicofactoren: moeilijk temperament, mishandeling, drugsgebruik en scheiding.
Bronfenbrenner: ecologisch model
Een kind ontwikkelt zich in interactie met de omgeving, waarbij het kind als ‘systeem’ gezien wordt.
- Microsysteem: directe omgeving van het kind
- Mesosysteem: interactie tussen microsystemen zoals gezin en klas
- Exosysteem: familie, schoolsysteem, gemeente en de media
- Macrosysteem: cultuur, politiek en religie
1
,Hoorcollege 2 Prenatale ontwikkeling
Binnen de ontwikkelingspsychologie is de prenatale ontwikkeling belangrijk, omdat het de basis is
voor verdere ontwikkeling en omdat tijdens deze periode de snelste groei van lichaam en brein
plaatsvindt.
Verschillende fases
Germinale fase (0-2 weken)
De zygote deelt zich en verplaatst naar de baarmoeder, waar de blastocyste ontstaat, wat een
gelaagde celmassa met een holte is. Hierna vindt de nesteling in de baarmoederwand plaats.
Bij de innesteling wordt de buitenste laag van de blastocyste verwijdert.
Gastrulatie: vorming van drie cellagen.
Embryonale fase (3-8 weken)
Embryo (week 3-4): organen zoals het hart worden gevormd en de neurale buis ontstaat
(= neurulatie).
Er worden 3 cellagen ontwikkelt:
1. Ectoderm (ecto = buiten): basis voor de buitenlaag zoals de huid en het CZ
2. Mesoderm (meso = midden): basis voor skelet en spieren
3. Endoderm (endo = binnen): basis voor interne organen
Neurale plaat -> neurale groeve -> neurale buis (sluiting rond dag 28/4 weken). Bij het onvolledig
sluiten van de neurale buis is er sprake van een open ruggetje (= spina bifida). Dit kan voorkomen
worden door het slikken van foliumzuur.
Er zijn 3 principes in de ontwikkeling van een embryo:
1. Proximodistale volgorde: van binnen naar buiten
2. Cephalocaudale volgorde: van boven naar onder
3. Massa naar specifiek: van grof naar gedetailleerd
Foetale fase (9 weken-geboorte)
In deze periode worden de hersenen verder ontwikkelt en ontstaan de hersenkronkels. Een foetus is
rond 22-23 weken levensvatbaar.
2
, Bedreigingen van buitenaf
Ondervoeding van de moeder
In deze situatie vallen vrouwen af tijdens de zwangerschap, waardoor de kinderen later meer kans
hadden op overgewicht, hart- en vaatziekten, psychische problemen (zoals depressie en schizofrenie)
en suikerziekte. De foetus raakt in dit geval ingesteld of ‘geprogrammeerd’ op weinig voeding.
De beste ontwikkeling vindt plaats wanneer de prenatale en postnatale omgeving hetzelfde zijn.
Teratogenen
Dit zijn schadelijke invloeden op het ongeboren kind zoals alcohol, nicotine, medicijnen en drugs.
Deze stoffen zijn het meest schadelijk in de embryonale fase. Dit komt doordat in deze fase de
meeste zaken tot ontwikkeling komen. Ook zijn er individuele verschillen te onderscheiden in het
effect van deze teratogenen.
- Softenon
Softenon werd rond 1960 gebruikt als medicijn tegen ochtendmisselijkheid. Het gevolg van
dit middel was dat kinderen ontbrekende of onderontwikkelde ledematen kregen.
- Sigaretten
Het gevolg tijdens de zwangerschap is minder zuurstof voor het kind. Ook is er een vergroot
risico op een miskraam en het te vroeg of te klein geboren worden. Latere potentiele
gevolgen zijn luchtwegproblemen, cognitieve problemen en externaliserende
gedragsproblemen.
- Alcoholgebruik
Het gevolg tijdens de zwangerschap is een negatieve invloed op de neuronale ontwikkeling
en later kan het leiden tot het Fetal Alcohol Spectrum Disorder of het Fetal Alcohol
Syndrome (FAS). Alcohol gaat door de placenta, maar kan nog niet worden afgebroken in de
lever van het kind.
- Zika-virus Brazilië
Het gevolg van dit virus is microcephalie (= klein hoofd), waardoor er ook kans is op
onderontwikkelde hersenen.
3
Hoorcollege 1
Impact van transities
Normatief vs. non-normatief
Normatieve transities: dit zijn ‘normale’ veranderingen die plaatsvinden zoals de overgang naar de
middelbare school, met pensioen gaan en kinderen krijgen.
Non-normatieve transities: dit zijn ‘abnormale’ veranderingen die plaatsvinden zoals het meemaken
van een scheiding, het overlijden van een kind of het verliezen van werk.
Ontwikkelingsfases en cohorten
Cohort: mensen van dezelfde generatie/mensen die in dezelfde generatie opgroeien.
Millenials = Generatie Y = Generatie ME (egoïstisch)
Quarter life crisis: deze kan optreden tussen de 25-35 jaar. In deze fase ontstaan er twijfels over de
toekomst, het maken van levensbepalende beslissingen en gaan zij op zoek naar zingeving. Mogelijk
factoren die hierbij een rol spelen zijn de vrijheid om te kiezen wat je wil, sociale media en de
economische crisis waarbij er weinig banen waren, hogere studieschulden en een meer flexibele
arbeidsmarkt.
Individuele verschillen in de levensloop
Factoren die een rol spelen bij het ontwikkelen van individuele verschillen:
- Beschermende factoren: intelligentie, veilige stimulerende omgeving en goede vrienden.
- Risicofactoren: moeilijk temperament, mishandeling, drugsgebruik en scheiding.
Bronfenbrenner: ecologisch model
Een kind ontwikkelt zich in interactie met de omgeving, waarbij het kind als ‘systeem’ gezien wordt.
- Microsysteem: directe omgeving van het kind
- Mesosysteem: interactie tussen microsystemen zoals gezin en klas
- Exosysteem: familie, schoolsysteem, gemeente en de media
- Macrosysteem: cultuur, politiek en religie
1
,Hoorcollege 2 Prenatale ontwikkeling
Binnen de ontwikkelingspsychologie is de prenatale ontwikkeling belangrijk, omdat het de basis is
voor verdere ontwikkeling en omdat tijdens deze periode de snelste groei van lichaam en brein
plaatsvindt.
Verschillende fases
Germinale fase (0-2 weken)
De zygote deelt zich en verplaatst naar de baarmoeder, waar de blastocyste ontstaat, wat een
gelaagde celmassa met een holte is. Hierna vindt de nesteling in de baarmoederwand plaats.
Bij de innesteling wordt de buitenste laag van de blastocyste verwijdert.
Gastrulatie: vorming van drie cellagen.
Embryonale fase (3-8 weken)
Embryo (week 3-4): organen zoals het hart worden gevormd en de neurale buis ontstaat
(= neurulatie).
Er worden 3 cellagen ontwikkelt:
1. Ectoderm (ecto = buiten): basis voor de buitenlaag zoals de huid en het CZ
2. Mesoderm (meso = midden): basis voor skelet en spieren
3. Endoderm (endo = binnen): basis voor interne organen
Neurale plaat -> neurale groeve -> neurale buis (sluiting rond dag 28/4 weken). Bij het onvolledig
sluiten van de neurale buis is er sprake van een open ruggetje (= spina bifida). Dit kan voorkomen
worden door het slikken van foliumzuur.
Er zijn 3 principes in de ontwikkeling van een embryo:
1. Proximodistale volgorde: van binnen naar buiten
2. Cephalocaudale volgorde: van boven naar onder
3. Massa naar specifiek: van grof naar gedetailleerd
Foetale fase (9 weken-geboorte)
In deze periode worden de hersenen verder ontwikkelt en ontstaan de hersenkronkels. Een foetus is
rond 22-23 weken levensvatbaar.
2
, Bedreigingen van buitenaf
Ondervoeding van de moeder
In deze situatie vallen vrouwen af tijdens de zwangerschap, waardoor de kinderen later meer kans
hadden op overgewicht, hart- en vaatziekten, psychische problemen (zoals depressie en schizofrenie)
en suikerziekte. De foetus raakt in dit geval ingesteld of ‘geprogrammeerd’ op weinig voeding.
De beste ontwikkeling vindt plaats wanneer de prenatale en postnatale omgeving hetzelfde zijn.
Teratogenen
Dit zijn schadelijke invloeden op het ongeboren kind zoals alcohol, nicotine, medicijnen en drugs.
Deze stoffen zijn het meest schadelijk in de embryonale fase. Dit komt doordat in deze fase de
meeste zaken tot ontwikkeling komen. Ook zijn er individuele verschillen te onderscheiden in het
effect van deze teratogenen.
- Softenon
Softenon werd rond 1960 gebruikt als medicijn tegen ochtendmisselijkheid. Het gevolg van
dit middel was dat kinderen ontbrekende of onderontwikkelde ledematen kregen.
- Sigaretten
Het gevolg tijdens de zwangerschap is minder zuurstof voor het kind. Ook is er een vergroot
risico op een miskraam en het te vroeg of te klein geboren worden. Latere potentiele
gevolgen zijn luchtwegproblemen, cognitieve problemen en externaliserende
gedragsproblemen.
- Alcoholgebruik
Het gevolg tijdens de zwangerschap is een negatieve invloed op de neuronale ontwikkeling
en later kan het leiden tot het Fetal Alcohol Spectrum Disorder of het Fetal Alcohol
Syndrome (FAS). Alcohol gaat door de placenta, maar kan nog niet worden afgebroken in de
lever van het kind.
- Zika-virus Brazilië
Het gevolg van dit virus is microcephalie (= klein hoofd), waardoor er ook kans is op
onderontwikkelde hersenen.
3
