PSYCHOLOGIE, EEN INLEIDING
Zimbardo, Johnson & McCann
8e editie: Tweede druk, juli 2018
H14 | Stress, gezondheid en welzijn
Centrale vraag: welke factoren verklaren individuele verschillen in lichamelijke
en psychologische reacties op stress?
Stress blijft niet beperkt tot grote drama’s, trauma’s en rampen. Ieder heeft een andere stressreactie
(manier van reageren en grote van ergernis).
Er zijn verschillende invalshoeken nodig om onze reacties op stress te kunnen begrijpen.
Kernvraag 14.1 Wat veroorzaakt stress?
In de volksmond wordt ‘stress’ gebruikt om te verwijzen naar zoel een externe dreiging als naar onze fysieke en
mentale prospons op blootstelling hieraan.
Stressor: stressvolle stimulus of situatie
Stress: een lichamelijke en psychische respons op een uitdaging of een bedreigende situatie.
Distress: een belastende emotionele, cognitieve en/of gedragsmatige reactie, die veroorzaakt wordt door een
externe stressor, en die onderdeel kan zijn van stress.
Positieve stress, die leidt tot groei >> eustress
Negatieve stress, stress die negatieve gevolgen heeft >> distress
Een belangrijk onderdeel van onze emotionele reactie op een situatie bestaat uit de wijze waarop we die situatie
interpreteren.
- Cognitieve beoordeling: onze interpretatie van een stimulus en onze middelen die helpen om te gaan met
deze interpretatie.
Traumatische stressor: een situatie die iemands geestelijke of lichamelijke veiligheid bedreigt en daardoor gevoelens
van angst, afschuw of hulpeloosheid oproept.
Catastrofale gebeurtenis: een plotselinge, gewelddadige ramp – hetzij ontstaan ten gevolge van een natuurlijk
fenomeen, hetzij door mens aangericht – die een trauma veroorzaakt.
Door de mens aangerichte rampen hebben een extra dimensie van bedreiging, omdat ze op elk moment opzettelijk
door andere mensen kunnen worden veroorzaakt.
- Terrorisme: een type geweld of dreiging dat het werk is van mensen die de maatschappij willen ontwrichten
door angst en gevaar te veroorzaken.
Vijf fasen van psychologische reactie op rampen:
1. Onmiddellijk na de gebeurtenis ervaren de slachtoffers psychische gevoelloosheid, psychische shock en
verwardheid; voor een tijdje niet kunnen begrijpen wat er gebeurd.
2. Slachtoffers handelen op de automatische piloot: weinig bewust van eigen ervaringen en later kunnen ze
zich details van wat er is gebeurd moeizaam herinneren.
3. Gezamenlijke inspanning: hulpmiddelen en bronnen bundelen. Trots op wat ze tot dan toe hebben verwerkt
en gerealiseerd, maar ook vermoeid en zich bewust van de eindigheid van hun energie.
4. Slachtoffers ervaren een inzinking: ze zijn uitgeput en de emotionele gevolgen van de tragedie beginnen
eindelijk tot hen door te dringen. De belangstelling van het publiek en de aandacht van de media nemen af,
overlevende voelen zich in de steek gelaten.
5. Er breekt een langdurige periode van herstel aan: slachtoffers schikken zich in veranderingen die het gevolg
zijn van de ramp.
Levensverhalen (self-narratives): het ‘verhaal’ dat iemand over zichzelf vertelt. Levensverhalen geven iemand een
gevoel van continuïteit en samenhang in de loop van de tijd.
, Het opnieuw beleven van een ramp veroorzaakt op zichzelf stress. Dit geldt ook voor mensen die niet betrokken
waren bij de ramp zelf.
- Secundaire traumatisering: hevige stress die wordt veroorzaakt door blootstelling aan traumatische beelden
of aan verhalen die tot gevolg hebben dat de waarnemer zich met de oorzaak van de stress gaat
bezighouden.
De mens is een sociaal wezen: we zijn voor onze overleving van elkaar afhankelijk.
Rouw: de emotionele reactie op verlies, die onder meer bestaat uit verdriet, woede, machteloosheid, schuldgevoel
en wanhoop.
- Proces van aanpassing aan een grote verandering in het leven waar geen ‘juiste’ methode of ‘normale’
tijdsduur voor vast te stellen is.
Integratie (in het rouwproces): de laatste fase van rouw waarin het verlies in het zelf wordt opgenomen.
Stadia die wij doorlopen bij een persoonlijk verlies,
om deze ervaring te kunnen integreren in ons
leven.
Miskende rouw: de emotie rond een verlies die
niet door anderen wordt ondersteund, gedeeld of
begrepen.
Stressoren die te maken hebben met vernedering of sociale afwijzing veroorzaken vaker klinische depressie fan
andere stressoren en blijken depressie ook sneller tot stand te brengen.
Posttraumatische stressstoornis (PTSS): een angststoornis waarbij de stressreactie volgend op situaties waarbij er
sprake is van levensbedreiging, ernstig lichamelijk letsel of een bedreiging van de fysieke integriteit, aanhoudt en het
functioneren verstoort. Kenmerkend hierbij is de herbeleving van de emotionele, cognitieve en gedragsmatige
aspecten van een trauma dat eerder is ondergaan, terwijl geprobeerd wordt prikkels die deze herbeleving kunnen
veroorzaken te vermijden.
Symptomen PTSS:
Snel afgeleid en chaotisch
Problemen met geheugen
Emotioneel gevoelloos en vervreemd zijn van anderen
Minder plezier beleven aan positieve ervaringen
Slaapproblemen
Schuldgevoelens t.o.v. degene die de ramp niet hebben overleefd
Overdreven schrikrespons bij (mogelijk) gevaar
Chronische stressor: toestand van stressvolle arousal die langere tijd aanhoudt.
Drie verschillende chronische stressoren:
1. Maatschappelijke stressor: stressvolle omstandigheid die haar oorsprong vindt in onze sociale, culturele en
economische omgeving.
- Hebben vaak te maken met problemen die in de loop van de tijd steeds terugkeren of die altijd
voortdurend, problemen die zich thuis, op het werk of op school voordoen.
Zimbardo, Johnson & McCann
8e editie: Tweede druk, juli 2018
H14 | Stress, gezondheid en welzijn
Centrale vraag: welke factoren verklaren individuele verschillen in lichamelijke
en psychologische reacties op stress?
Stress blijft niet beperkt tot grote drama’s, trauma’s en rampen. Ieder heeft een andere stressreactie
(manier van reageren en grote van ergernis).
Er zijn verschillende invalshoeken nodig om onze reacties op stress te kunnen begrijpen.
Kernvraag 14.1 Wat veroorzaakt stress?
In de volksmond wordt ‘stress’ gebruikt om te verwijzen naar zoel een externe dreiging als naar onze fysieke en
mentale prospons op blootstelling hieraan.
Stressor: stressvolle stimulus of situatie
Stress: een lichamelijke en psychische respons op een uitdaging of een bedreigende situatie.
Distress: een belastende emotionele, cognitieve en/of gedragsmatige reactie, die veroorzaakt wordt door een
externe stressor, en die onderdeel kan zijn van stress.
Positieve stress, die leidt tot groei >> eustress
Negatieve stress, stress die negatieve gevolgen heeft >> distress
Een belangrijk onderdeel van onze emotionele reactie op een situatie bestaat uit de wijze waarop we die situatie
interpreteren.
- Cognitieve beoordeling: onze interpretatie van een stimulus en onze middelen die helpen om te gaan met
deze interpretatie.
Traumatische stressor: een situatie die iemands geestelijke of lichamelijke veiligheid bedreigt en daardoor gevoelens
van angst, afschuw of hulpeloosheid oproept.
Catastrofale gebeurtenis: een plotselinge, gewelddadige ramp – hetzij ontstaan ten gevolge van een natuurlijk
fenomeen, hetzij door mens aangericht – die een trauma veroorzaakt.
Door de mens aangerichte rampen hebben een extra dimensie van bedreiging, omdat ze op elk moment opzettelijk
door andere mensen kunnen worden veroorzaakt.
- Terrorisme: een type geweld of dreiging dat het werk is van mensen die de maatschappij willen ontwrichten
door angst en gevaar te veroorzaken.
Vijf fasen van psychologische reactie op rampen:
1. Onmiddellijk na de gebeurtenis ervaren de slachtoffers psychische gevoelloosheid, psychische shock en
verwardheid; voor een tijdje niet kunnen begrijpen wat er gebeurd.
2. Slachtoffers handelen op de automatische piloot: weinig bewust van eigen ervaringen en later kunnen ze
zich details van wat er is gebeurd moeizaam herinneren.
3. Gezamenlijke inspanning: hulpmiddelen en bronnen bundelen. Trots op wat ze tot dan toe hebben verwerkt
en gerealiseerd, maar ook vermoeid en zich bewust van de eindigheid van hun energie.
4. Slachtoffers ervaren een inzinking: ze zijn uitgeput en de emotionele gevolgen van de tragedie beginnen
eindelijk tot hen door te dringen. De belangstelling van het publiek en de aandacht van de media nemen af,
overlevende voelen zich in de steek gelaten.
5. Er breekt een langdurige periode van herstel aan: slachtoffers schikken zich in veranderingen die het gevolg
zijn van de ramp.
Levensverhalen (self-narratives): het ‘verhaal’ dat iemand over zichzelf vertelt. Levensverhalen geven iemand een
gevoel van continuïteit en samenhang in de loop van de tijd.
, Het opnieuw beleven van een ramp veroorzaakt op zichzelf stress. Dit geldt ook voor mensen die niet betrokken
waren bij de ramp zelf.
- Secundaire traumatisering: hevige stress die wordt veroorzaakt door blootstelling aan traumatische beelden
of aan verhalen die tot gevolg hebben dat de waarnemer zich met de oorzaak van de stress gaat
bezighouden.
De mens is een sociaal wezen: we zijn voor onze overleving van elkaar afhankelijk.
Rouw: de emotionele reactie op verlies, die onder meer bestaat uit verdriet, woede, machteloosheid, schuldgevoel
en wanhoop.
- Proces van aanpassing aan een grote verandering in het leven waar geen ‘juiste’ methode of ‘normale’
tijdsduur voor vast te stellen is.
Integratie (in het rouwproces): de laatste fase van rouw waarin het verlies in het zelf wordt opgenomen.
Stadia die wij doorlopen bij een persoonlijk verlies,
om deze ervaring te kunnen integreren in ons
leven.
Miskende rouw: de emotie rond een verlies die
niet door anderen wordt ondersteund, gedeeld of
begrepen.
Stressoren die te maken hebben met vernedering of sociale afwijzing veroorzaken vaker klinische depressie fan
andere stressoren en blijken depressie ook sneller tot stand te brengen.
Posttraumatische stressstoornis (PTSS): een angststoornis waarbij de stressreactie volgend op situaties waarbij er
sprake is van levensbedreiging, ernstig lichamelijk letsel of een bedreiging van de fysieke integriteit, aanhoudt en het
functioneren verstoort. Kenmerkend hierbij is de herbeleving van de emotionele, cognitieve en gedragsmatige
aspecten van een trauma dat eerder is ondergaan, terwijl geprobeerd wordt prikkels die deze herbeleving kunnen
veroorzaken te vermijden.
Symptomen PTSS:
Snel afgeleid en chaotisch
Problemen met geheugen
Emotioneel gevoelloos en vervreemd zijn van anderen
Minder plezier beleven aan positieve ervaringen
Slaapproblemen
Schuldgevoelens t.o.v. degene die de ramp niet hebben overleefd
Overdreven schrikrespons bij (mogelijk) gevaar
Chronische stressor: toestand van stressvolle arousal die langere tijd aanhoudt.
Drie verschillende chronische stressoren:
1. Maatschappelijke stressor: stressvolle omstandigheid die haar oorsprong vindt in onze sociale, culturele en
economische omgeving.
- Hebben vaak te maken met problemen die in de loop van de tijd steeds terugkeren of die altijd
voortdurend, problemen die zich thuis, op het werk of op school voordoen.
