SAMENVATTING MG/PW/VIB LEERJAAR 2
PERIODE 3 SOCIAL WORK
INHOUDSOPGAVE
Motiverende Gespreksvoering (MG) .......................................................................................................................... 2
H1. Introductie ................................................................................................................................................................ 2
H3. Grondhouding en werkingsprocessen. ..................................................................................................................... 2
Processen in de begeleiding van gedragsverandering ........................................................................................ 3
stadia van verandering: prochaska en diclemente ......................................................................................................... 4
h4. Verschillende contexten en communicatiestijlen ...................................................................................................... 5
Les aantekeningen, 6 voorwaarden voor duurzame verandering .............................................................................. 6
h5. De relatie aangaan ................................................................................................................................................... 7
H6 FOcus aanbrengen .................................................................................................................................................. 10
H7. Verandertaal; uitlokken van wensen en mogelijkheden ...................................................................................... 11
Definitie ambivalentie ................................................................................................................................................... 11
Les aantekeningen ambivalentie: ............................................................................................................................. 11
Lesaantekeningen verandertaal ................................................................................................................................... 14
h8. bezwaartaal ............................................................................................................................................................ 15
Ruimte voor aantekeningen.......................................................................................................................................... 17
Progressiegericht Werken (pw) .................................................................................................................................18
Inleiding ........................................................................................................................................................................ 18
h1. oplossingsgerichte gespreksvoering ....................................................................................................................... 18
h2. motivatie en de samenwerkingsrelatie ................................................................................................................... 21
Flowchart ...................................................................................................................................................................... 21
h3. het eerste gesprek................................................................................................................................................... 22
HOUVAST BIJ Het voeren van een progressiegericht gesprek ....................................................................................... 25
7 stappenmodel van oplossingsgericht werken ............................................................................................................ 25
8 stappendans............................................................................................................................................................... 26
Nuttigheidsvraag .......................................................................................................................................................... 27
Schaalvraag .................................................................................................................................................................. 28
Wondervraag ................................................................................................................................................................ 29
Kantelmodel .................................................................................................................................................................. 30
Overige aandachtspunten bij PW (TIPS VAN DOCENT) ................................................................................................. 30
Ruimte voor aantekeningen.......................................................................................................................................... 32
Video interactie begeleiding (vib) ..............................................................................................................................33
1
,MOTIVERENDE GESPREKSVOERING (MG)
H1. INTRODUCTIE
MOTIVATIE IS EEN COMBINATIE VAN:
- Willen, de bereidheid om te kunnen veranderen.
- Kunnen: het vermogen om het daadwerkelijk te veranderen.
- Klaar zijn: gereedheid, het juiste tijdstip om te veranderen.
Kenmerken van motivatie:
1) Motivatie voorspelt actie.
2) Motivatie is gedrag specifiek.
3) Motivatie is veranderlijk.
4) Motivatie is interactief.
5) Motivatie kan van binnenuit of van buitenaf beïnvloed worden.
DEFINITIE MOTIVERENDE GESPREKSVOERING: Motiverende gespreksvoering is een doelgerichte
persoonsgerichte gespreksstijl, bedoeld om verandering van gedrag te bevorderen door ambivalentie ten opzichte van
verandering te helpen verhelderen en oplossen.
MG werkt omdat:
1) Het verminderd weerstand.
2) Het vergroot het belang van anderen.
3) Het lokt verandertaal uit.
Wat werkt niet?
Overtuigen, dwingen etc. Hierdoor ontstaat er geen duurzame verandering.
H3. GRONDHOUDING EN WERKINGSPROCESSEN.
De grondhouding bestaat uit houdingsaspecten die aan de basis liggen van het effectief begeleiden van
veranderingsprocessen. Het is belangrijk om je vanuit deze grondhouding te handelen dan je te beperken tot
technische vaardigheden. De effectiviteit van de hulpverlening hangt af van de relatie tussen cliënt en hulpverlener.
De grondhouding binnen MG zorgt ervoor dat er automatisch aandacht is voor de kwaliteit van de werkrelatie. De
grondbeginselen zijn:
1) Samenwerken
Gaat uit van een gelijkwaardige werkrelatie. De cliënt is de expert als het gaat over zijn eigen
levensgeschiedenis, leefomstandigheden, voorkeuren, drijfveren en overwegingen om wel of niet aan de
gang te gaan. Er is actieve samenwerking en gezamenlijke besluitvorming.
2) Uitlokken van motivatie en competentie.
Er wordt zo min mogelijk voor de cliënt gedaan/ingevuld. Hoe harder de professional werkt, hoe minder de
cliënt zich probleemeigenaar voelt en hoe minder motivatie hij heeft om zelf stappen te zetten. Het blijkt veel
effectiever als het de professional lukt om iets op te roepen wat de cliënt in principe al in zich draagt.
‘’Het is een uitgangspunt van MG dat iedereen altijd wel ergens gemotiveerd is voor iets, sluit hier bij aan. De
wensen en mogelijkheden van de cliënt staan centraal en deze worden opgeroepen of versterkt door de
professional. Zo zal de cliënt zijn eigen redenen of ideeën over de aanpak verwoorden. Op basis van eigen
overtuigingen blijkt men vaker daadwerkelijk te veranderen dan op basis van oplossingen die de professional
aandraagt.’’
3) Autonomie bevestigen
Het uitgangspunt is het beter is als mensen zelf uitmaken hoe ze hun leven inrichten. Mensen willen
zelfstandig, autonoom in het leven staan. Zij hebben de behoefte om eigen keuzes te maken en hebben hier
ook het recht toe.
2
, Keuzes maken voor de cliënt maakt ze niet alleen passief, maar kan ook tot weerstand leiden.
Uitgangspunt: als de hulpverlener zijn cliënt ertoe verleidt om zelf keuzes te maken en de cliënt de ruimte
geeft, wordt kans groter dat hij in actie komt.
4) Handelen vanuit mededogen
Je doel is bijdragen aan het welzijn van de cliënt en aan zijn groei en ontwikkeling. MG heeft een doelgericht
en beïnvloedend karakter. Dit is alleen te verantwoorden wanneer je daadwerkelijk handelt vanuit het belang
van de ander.
Het doel is bijdragen aan het welzijn van je cliënt en aan zijn groei en ontwikkeling.
Door het ‘beïnvloedende karakter’ is het van belang dat je ten alle tijden ethisch en met het lange
termijnbelang van de client voor ogen handelt.
Processen in de begeleiding van gedragsverand ering
Miller & Rollnick onderscheiden vier processen in het begeleiden van verandering:
1) De relatie aangaan
Aan de basis van elke begeleidingssituatie staat het aangaan van een gelijkwaardige en betekenisvolle relatie
met de cliënt.
2) Focus aanbrengen
Samen stel je doelen vast. In die zin is MG nooit vrijblijvend; het doel is altijd een verandering die richting
heeft.
‘’ Wat is het probleem dat aandacht vraagt?’’
‘’ Hoe kunnen we een gezamenlijk doel formuleren om naar toe te werken?’’
‘’ Is de relatie vrijwillig of is er sprake van een zekere dwang?’’
‘’ Wat betekent dat voor de samenwerking?’’
‘’ Wat zijn de verwachtingen?’’
3) Uitlokken
Vervolgens gaat de professional bij de cliënt op zoek naar diens eigen ideeën over de huidige situatie, de
mogelijke veranderruimte en zijn waargenomen competentie.
Typerend voor uitlokken is het zoeken naar uitspraken over verandering en zelfvertrouwen door de cliënt
zelf. De cliënt is meer aan het woord dan de begeleider. Wanneer cliënten hardop zeggen dat ze iets willen
komen op grond daarvan meer in beweging.
4) Plannen
Motivatie bestaat uit een combinatie van willen, kunnen en gereed zijn. Als de cliënt heeft uitgesproken wat
hij of zij wil dan kan de begeleider hem ondersteunen bij het maken van een haalbaar plan voor de
uitvoering. Hoe concreter en doordachter het plan is, hoe groter de kans dat de cliënt daadwerkelijk stappen
zet en overgaat tot daadwerkelijke verandering.
‘’ Wat is een realistisch plan?’’
‘’ Wat zijn valkuilen en hoe reageer je daar op?’’
‘’ Wie of wat kan jou helpen bij het realiseren van je plannen?’’
3
, STADIA VAN VERANDERING: PROCHASKA EN DICLEMENTE
Gedragsverandering blijkt in veel gevallen in een vast patroon te verlopen. Dit is bevestigd door Prochaska en
DiClemente. Het model vormt een goed houvast bij het inschatten van waar iemands staat in zijn proces.
4
PERIODE 3 SOCIAL WORK
INHOUDSOPGAVE
Motiverende Gespreksvoering (MG) .......................................................................................................................... 2
H1. Introductie ................................................................................................................................................................ 2
H3. Grondhouding en werkingsprocessen. ..................................................................................................................... 2
Processen in de begeleiding van gedragsverandering ........................................................................................ 3
stadia van verandering: prochaska en diclemente ......................................................................................................... 4
h4. Verschillende contexten en communicatiestijlen ...................................................................................................... 5
Les aantekeningen, 6 voorwaarden voor duurzame verandering .............................................................................. 6
h5. De relatie aangaan ................................................................................................................................................... 7
H6 FOcus aanbrengen .................................................................................................................................................. 10
H7. Verandertaal; uitlokken van wensen en mogelijkheden ...................................................................................... 11
Definitie ambivalentie ................................................................................................................................................... 11
Les aantekeningen ambivalentie: ............................................................................................................................. 11
Lesaantekeningen verandertaal ................................................................................................................................... 14
h8. bezwaartaal ............................................................................................................................................................ 15
Ruimte voor aantekeningen.......................................................................................................................................... 17
Progressiegericht Werken (pw) .................................................................................................................................18
Inleiding ........................................................................................................................................................................ 18
h1. oplossingsgerichte gespreksvoering ....................................................................................................................... 18
h2. motivatie en de samenwerkingsrelatie ................................................................................................................... 21
Flowchart ...................................................................................................................................................................... 21
h3. het eerste gesprek................................................................................................................................................... 22
HOUVAST BIJ Het voeren van een progressiegericht gesprek ....................................................................................... 25
7 stappenmodel van oplossingsgericht werken ............................................................................................................ 25
8 stappendans............................................................................................................................................................... 26
Nuttigheidsvraag .......................................................................................................................................................... 27
Schaalvraag .................................................................................................................................................................. 28
Wondervraag ................................................................................................................................................................ 29
Kantelmodel .................................................................................................................................................................. 30
Overige aandachtspunten bij PW (TIPS VAN DOCENT) ................................................................................................. 30
Ruimte voor aantekeningen.......................................................................................................................................... 32
Video interactie begeleiding (vib) ..............................................................................................................................33
1
,MOTIVERENDE GESPREKSVOERING (MG)
H1. INTRODUCTIE
MOTIVATIE IS EEN COMBINATIE VAN:
- Willen, de bereidheid om te kunnen veranderen.
- Kunnen: het vermogen om het daadwerkelijk te veranderen.
- Klaar zijn: gereedheid, het juiste tijdstip om te veranderen.
Kenmerken van motivatie:
1) Motivatie voorspelt actie.
2) Motivatie is gedrag specifiek.
3) Motivatie is veranderlijk.
4) Motivatie is interactief.
5) Motivatie kan van binnenuit of van buitenaf beïnvloed worden.
DEFINITIE MOTIVERENDE GESPREKSVOERING: Motiverende gespreksvoering is een doelgerichte
persoonsgerichte gespreksstijl, bedoeld om verandering van gedrag te bevorderen door ambivalentie ten opzichte van
verandering te helpen verhelderen en oplossen.
MG werkt omdat:
1) Het verminderd weerstand.
2) Het vergroot het belang van anderen.
3) Het lokt verandertaal uit.
Wat werkt niet?
Overtuigen, dwingen etc. Hierdoor ontstaat er geen duurzame verandering.
H3. GRONDHOUDING EN WERKINGSPROCESSEN.
De grondhouding bestaat uit houdingsaspecten die aan de basis liggen van het effectief begeleiden van
veranderingsprocessen. Het is belangrijk om je vanuit deze grondhouding te handelen dan je te beperken tot
technische vaardigheden. De effectiviteit van de hulpverlening hangt af van de relatie tussen cliënt en hulpverlener.
De grondhouding binnen MG zorgt ervoor dat er automatisch aandacht is voor de kwaliteit van de werkrelatie. De
grondbeginselen zijn:
1) Samenwerken
Gaat uit van een gelijkwaardige werkrelatie. De cliënt is de expert als het gaat over zijn eigen
levensgeschiedenis, leefomstandigheden, voorkeuren, drijfveren en overwegingen om wel of niet aan de
gang te gaan. Er is actieve samenwerking en gezamenlijke besluitvorming.
2) Uitlokken van motivatie en competentie.
Er wordt zo min mogelijk voor de cliënt gedaan/ingevuld. Hoe harder de professional werkt, hoe minder de
cliënt zich probleemeigenaar voelt en hoe minder motivatie hij heeft om zelf stappen te zetten. Het blijkt veel
effectiever als het de professional lukt om iets op te roepen wat de cliënt in principe al in zich draagt.
‘’Het is een uitgangspunt van MG dat iedereen altijd wel ergens gemotiveerd is voor iets, sluit hier bij aan. De
wensen en mogelijkheden van de cliënt staan centraal en deze worden opgeroepen of versterkt door de
professional. Zo zal de cliënt zijn eigen redenen of ideeën over de aanpak verwoorden. Op basis van eigen
overtuigingen blijkt men vaker daadwerkelijk te veranderen dan op basis van oplossingen die de professional
aandraagt.’’
3) Autonomie bevestigen
Het uitgangspunt is het beter is als mensen zelf uitmaken hoe ze hun leven inrichten. Mensen willen
zelfstandig, autonoom in het leven staan. Zij hebben de behoefte om eigen keuzes te maken en hebben hier
ook het recht toe.
2
, Keuzes maken voor de cliënt maakt ze niet alleen passief, maar kan ook tot weerstand leiden.
Uitgangspunt: als de hulpverlener zijn cliënt ertoe verleidt om zelf keuzes te maken en de cliënt de ruimte
geeft, wordt kans groter dat hij in actie komt.
4) Handelen vanuit mededogen
Je doel is bijdragen aan het welzijn van de cliënt en aan zijn groei en ontwikkeling. MG heeft een doelgericht
en beïnvloedend karakter. Dit is alleen te verantwoorden wanneer je daadwerkelijk handelt vanuit het belang
van de ander.
Het doel is bijdragen aan het welzijn van je cliënt en aan zijn groei en ontwikkeling.
Door het ‘beïnvloedende karakter’ is het van belang dat je ten alle tijden ethisch en met het lange
termijnbelang van de client voor ogen handelt.
Processen in de begeleiding van gedragsverand ering
Miller & Rollnick onderscheiden vier processen in het begeleiden van verandering:
1) De relatie aangaan
Aan de basis van elke begeleidingssituatie staat het aangaan van een gelijkwaardige en betekenisvolle relatie
met de cliënt.
2) Focus aanbrengen
Samen stel je doelen vast. In die zin is MG nooit vrijblijvend; het doel is altijd een verandering die richting
heeft.
‘’ Wat is het probleem dat aandacht vraagt?’’
‘’ Hoe kunnen we een gezamenlijk doel formuleren om naar toe te werken?’’
‘’ Is de relatie vrijwillig of is er sprake van een zekere dwang?’’
‘’ Wat betekent dat voor de samenwerking?’’
‘’ Wat zijn de verwachtingen?’’
3) Uitlokken
Vervolgens gaat de professional bij de cliënt op zoek naar diens eigen ideeën over de huidige situatie, de
mogelijke veranderruimte en zijn waargenomen competentie.
Typerend voor uitlokken is het zoeken naar uitspraken over verandering en zelfvertrouwen door de cliënt
zelf. De cliënt is meer aan het woord dan de begeleider. Wanneer cliënten hardop zeggen dat ze iets willen
komen op grond daarvan meer in beweging.
4) Plannen
Motivatie bestaat uit een combinatie van willen, kunnen en gereed zijn. Als de cliënt heeft uitgesproken wat
hij of zij wil dan kan de begeleider hem ondersteunen bij het maken van een haalbaar plan voor de
uitvoering. Hoe concreter en doordachter het plan is, hoe groter de kans dat de cliënt daadwerkelijk stappen
zet en overgaat tot daadwerkelijke verandering.
‘’ Wat is een realistisch plan?’’
‘’ Wat zijn valkuilen en hoe reageer je daar op?’’
‘’ Wie of wat kan jou helpen bij het realiseren van je plannen?’’
3
, STADIA VAN VERANDERING: PROCHASKA EN DICLEMENTE
Gedragsverandering blijkt in veel gevallen in een vast patroon te verlopen. Dit is bevestigd door Prochaska en
DiClemente. Het model vormt een goed houvast bij het inschatten van waar iemands staat in zijn proces.
4
