FA-BA 304 Oncologie
Kenmerken van kanker: 6 biologische eigenschappen die worden verworven tijdens de ontwikkeling
van menselijke tumoren.
- Het onderhouden van proliferatieve signalering
- Het ontwijken van groeionderdrukkers
- Het weerstaan van celdood
- Het mogelijk maken van replicatieve onsterfelijkheid
- Het induceren van angiogenese
- Het activeren van invasie en metastase.
- Instabiliteit van het genoom ligt ten grondslag van deze kenmerken -> genereert genetische
diversiteit-> bevordert de werving
- Ontsteking -> die meerdere kenmerkende functies bevordert.
Video “Cancer – introduction II”
Na dysplasie; abnormale ontwikkeling of verandering in het weefsel; kan het weefsel zich ontwikkelen
tot een neoplasia (tumor); nieuwvorming
Er zullen vervolgens nieuwe bloedvaten ontstaan om deze nieuwe kankercellen te
onderhouden. Na een tijdje zullen de kankercellen zich nog meer ontwikkelen en kunnen een
invasieve neoplasia worden; nieuwe bloedvaten zijn helemaal om het weefsel gevormd ->
kankercellen kunnen in de bloedvaten verplaatsen en andere organen/ weefsels indringen
Angiogenese; nieuwe vaten formatie en maturatie = ook wel neovascularisatie
- Kankercellen geven angiogenetische factoren af; VEGF, PDGF, BFGF
- Deze factoren binden aan de receptoren en zorgen voor vormen van nieuwe bloedvaten;
kankercellen kunnen makkelijker bij bloedvaten komen (door druk of chemicals)
- In bloedvaten komt het immuuncellen tegen, maar die kunnen de kankercellen niet bestrijden
doordat er te veel van zijn of omdat er een deficiëntie is in het immuunsysteem - Kankercellen
kunnen zich vervolgens verspreiden
Het protocol
De plek waar de tumor is ontstaan geeft hem de karaktereigenschappen. Elke vorm van kanker heeft
zijn eigen aanpak gebaseerd op de plek van het ontstaan van de primaire tumorcel. De behandeling is
gebaseerd op de oorspronkelijke plek, ook al is het verspreid naar de volgende plek.
Bij een onbekende primaire tumor wordt er een generieke behandeling gegeven maar dit geeft een
slechte prognose.
1
, FA-BA 304 Oncologie
Hallmarks of Cancer
Kanker is een groep ziekten die wordt gekenmerkt door ongeregelde celgroei en de invasie en
verspreiding van cellen van de plaats van oorsprong, of primaire plaats, naar andere plaatsen in het
lichaam.
Ongeveer 85% van de kankers ontstaan in epitheelcellen en wordt geclassificeerd als carcinomen.
Kanker afkomstig van mesodermcellen (bv. botten, spieren) worden sarcomen genoemd, en kanker
van klierweefsel (bv. borst) worden adenocarcinomen genoemd.
Carcinogenese: een proces waarbij een normale cel verandert in een kankercel.
Goedaardige tumor (benign tumor): Kwaadaardige tumoren (malignant tumor):
- Geen bewijs van kanker - Blijven niet ingekapseld
- Verspreiden zich niet door het lichaam - Anaplasie: verlies van differentiatie en
(niet metastaseren) organisatie
- Well differentiated - Snel groeiend
- Langzaam groeiend - Dringen omringend weefsel binnen
- Well contained - Hebben potentie om te metastaseren
Sommige kunnen levensbedreigend zijn Kunnen afbreken en naar andere delen in het
vanwege hun locatie (bijv. Een goedaardige lichaam gaan om zich daar te nestelen etc.
hersentumor die moeilijk te verwijderen is of Longen hebben vaak plek voor kanker; door veel
verdrukking) rokers, maar ook doordat kanker als eerst
Andere voorbeelden wratten, moedervlekken verspreid wordt naar de longen als het gaat
verspreiden
Key steps in metastasis
1. Het ontstaan van de primaire tumorcel
2. De tumor gaat groeien en er vindt weefselinvasie plaats. In dit gebied is er weinig zuurstof
waardoor de tumor mediatoren gaat uitscheiden. Hierdoor vindt er angiogenese plaats
(neovascularisatie).
3. Na het vormen vindt er bloedvatinvasie plaats.
4. Het blijft overleven in de circulatie.
5. Via de circulatie komt het terecht bij andere
organen
6. Bij het andere orgaan verlaten de
kankercellen het bloedvat. Ze komen in een
vreemde situatie terecht (extravasation)
7. De kankercellen gaan zich aanpassen aan de
vreemde locatie/situatie. Hierdoor gaat het
beginnen met metastaseren
8. Meer metastaseren
2
, FA-BA 304 Oncologie
De 10 Hallmarks of Cancer:
Eigenschappen die ervoor zorgen dat kankercellen kunnen overleven, delen en uitzaaien
● Growth signal autonomy | Autonomie groeisignaal:
o Normale cellen hebben externe signalen van groeifactoren nodig om zich te delen
o Kankercellen zijn niet afhankelijk van normale groeifactorsignalering
o Verworven mutaties sluiten de groeifactorroutes kort, wat leidt tot ontregelde groei
● Evasion of growth inhibitory signals | ontwijking van groeiremmende signalen:
o Normale cellen reageren op remmende signalen om homeostase te handhaven (de meeste
lichaamscellen delen zich niet actief)
o Kankercellen reageren niet op groeiremmende signalen
o Verworven mutaties of het uitschakelen van genen verstoren de remmende paden
● Avoiding immune destruction (emerging hallmark) | vermijden van immuun vernietiging:
o Er is bewijs ter ondersteuning van de theorie van immuunsurveillance die stelt dat het
immuunsysteem kankercellen kan herkennen en elimineren.
o Succesvolle kankercellen kunnen die cellen zijn die geen immuunrespons stimuleren of de
immuunrespons kunnen verstoren om immuunvernietiging te vermijden
● Unlimited replicative potential | onbeperkt replicatief potentieel:
o Normale cellen hebben een autonoom telapparaat om een eindig aantal celverdubbelingen vast
te stellen, waarna ze senescent worden. Dit telapparaat is de verkorting van chromosomale
uiteinden, telomeres, die optreden tijdens elke ronde van DNA-replicatie.
o Kankercellen behouden de lengte van hun telomeren
o Gestoorde regulatie van telomeerbehoud resulteert in onbeperkt replicatie potentieel
● Tumor-promoting inflammation (an enabling characteristic) | Tumorbevorderende
ontsteking
o Vrijwel alle tumoren bevatten ontstekingsbevorderende immuuncellen
o Ontsteking is een immuunrespons die het vermogen om de belangrijkste kenmerken van kanker
te verwerven, kan vergemakkelijken
o Ontstekingscellen kunnen bijvoorbeeld groeifactoren en enzymen leveren die angiogenese en
invasie bevorderen
o Bovendien kunnen ontstekingscellen zuurstofspecies afgeven die mutageen zijn
● Invasion and metastasis | invasie en metastase:
o Normale cellen behouden hun plaats in het lichaam en migreren over het algemeen niet o De
verplaatsing van kankercellen naar andere delen van het lichaam is een belangrijke oorzaak van
sterfte door kanker
o Veranderingen in het genoom kunnen van invloed zijn op de activiteit en/of niveaus van
enzymen die betrokken zijn bij invasie of moleculen die betrokken zijn bij cel-cel of cel-
extracellulaire adhesie
● Angiogenesis (formation of new blood vessels):
o Normale cellen zijn afhankelijk van bloedvaten om zuurstof en voedingsstoffen te leveren, maar
de vaatarchitectuur is min of meer constant bij de volwassene
o Kankercellen induceren angiogenese, de groei van nieuwe bloedvaten, nodig voor overleving en
uitbreiding van de tumor
o Verandering van het evenwicht tussen angiogene induceres en inhibitors kan de angiogene
schakelaar activeren
● Genome instability and mutation (an enabling characteristic) | genoominstabiliteit en
mutatie:
o Het verkrijgen van de belangrijkste kenmerken van kanker is meestal afhankelijk van genoom
veranderingen
o Gebrekkige DNA-reparatie routes kunnen bijdragen aan genoomveranderingen
3
, FA-BA 304 Oncologie
● Evasion of cell death | ontwijking van celdood:
o Normale cellen worden verwijderd door apoptose, vaak in reactie op DNA-schade
o Kankercellen ontwijken apoptotische signalen
● Reprogramming energy metabolism (emerging hallmark) | herprogrammering van het
energiemetabolisme:
o Ongecontroleerde celdeling vereist toename van brandstof en biosythetische precursoren die
wordt verkregen door aanpassing van het eneregiemetabolisme
o In tegenstelling tot normale cellen voeren kakercellen glycolyse uit, zelfs in aanwezigheid van
zuurstof
o Tussenproducten van de glycolyse kunnen worden gebruikt in de biosynthetische route
- GENEESMIDDEL GAAN TEGEN:
- EGFR-inhibitors; Het onderhouden van proliferatieve signalering
- Cycline-dependant kinase inhibitors; Het ontwijken van groeionderdrukkers
- Proapoptic BH3 mimetics; Het weerstaan van celdood
- Telomerase inhibitors; Het mogelijk maken van replicatieve onsterfelijkheid
- Inhibitors of VEGF signaling; Het induceren van angiogenese
- Inhibitors of HGF/c-Met; Het activeren van invasie en metastase.
4
Kenmerken van kanker: 6 biologische eigenschappen die worden verworven tijdens de ontwikkeling
van menselijke tumoren.
- Het onderhouden van proliferatieve signalering
- Het ontwijken van groeionderdrukkers
- Het weerstaan van celdood
- Het mogelijk maken van replicatieve onsterfelijkheid
- Het induceren van angiogenese
- Het activeren van invasie en metastase.
- Instabiliteit van het genoom ligt ten grondslag van deze kenmerken -> genereert genetische
diversiteit-> bevordert de werving
- Ontsteking -> die meerdere kenmerkende functies bevordert.
Video “Cancer – introduction II”
Na dysplasie; abnormale ontwikkeling of verandering in het weefsel; kan het weefsel zich ontwikkelen
tot een neoplasia (tumor); nieuwvorming
Er zullen vervolgens nieuwe bloedvaten ontstaan om deze nieuwe kankercellen te
onderhouden. Na een tijdje zullen de kankercellen zich nog meer ontwikkelen en kunnen een
invasieve neoplasia worden; nieuwe bloedvaten zijn helemaal om het weefsel gevormd ->
kankercellen kunnen in de bloedvaten verplaatsen en andere organen/ weefsels indringen
Angiogenese; nieuwe vaten formatie en maturatie = ook wel neovascularisatie
- Kankercellen geven angiogenetische factoren af; VEGF, PDGF, BFGF
- Deze factoren binden aan de receptoren en zorgen voor vormen van nieuwe bloedvaten;
kankercellen kunnen makkelijker bij bloedvaten komen (door druk of chemicals)
- In bloedvaten komt het immuuncellen tegen, maar die kunnen de kankercellen niet bestrijden
doordat er te veel van zijn of omdat er een deficiëntie is in het immuunsysteem - Kankercellen
kunnen zich vervolgens verspreiden
Het protocol
De plek waar de tumor is ontstaan geeft hem de karaktereigenschappen. Elke vorm van kanker heeft
zijn eigen aanpak gebaseerd op de plek van het ontstaan van de primaire tumorcel. De behandeling is
gebaseerd op de oorspronkelijke plek, ook al is het verspreid naar de volgende plek.
Bij een onbekende primaire tumor wordt er een generieke behandeling gegeven maar dit geeft een
slechte prognose.
1
, FA-BA 304 Oncologie
Hallmarks of Cancer
Kanker is een groep ziekten die wordt gekenmerkt door ongeregelde celgroei en de invasie en
verspreiding van cellen van de plaats van oorsprong, of primaire plaats, naar andere plaatsen in het
lichaam.
Ongeveer 85% van de kankers ontstaan in epitheelcellen en wordt geclassificeerd als carcinomen.
Kanker afkomstig van mesodermcellen (bv. botten, spieren) worden sarcomen genoemd, en kanker
van klierweefsel (bv. borst) worden adenocarcinomen genoemd.
Carcinogenese: een proces waarbij een normale cel verandert in een kankercel.
Goedaardige tumor (benign tumor): Kwaadaardige tumoren (malignant tumor):
- Geen bewijs van kanker - Blijven niet ingekapseld
- Verspreiden zich niet door het lichaam - Anaplasie: verlies van differentiatie en
(niet metastaseren) organisatie
- Well differentiated - Snel groeiend
- Langzaam groeiend - Dringen omringend weefsel binnen
- Well contained - Hebben potentie om te metastaseren
Sommige kunnen levensbedreigend zijn Kunnen afbreken en naar andere delen in het
vanwege hun locatie (bijv. Een goedaardige lichaam gaan om zich daar te nestelen etc.
hersentumor die moeilijk te verwijderen is of Longen hebben vaak plek voor kanker; door veel
verdrukking) rokers, maar ook doordat kanker als eerst
Andere voorbeelden wratten, moedervlekken verspreid wordt naar de longen als het gaat
verspreiden
Key steps in metastasis
1. Het ontstaan van de primaire tumorcel
2. De tumor gaat groeien en er vindt weefselinvasie plaats. In dit gebied is er weinig zuurstof
waardoor de tumor mediatoren gaat uitscheiden. Hierdoor vindt er angiogenese plaats
(neovascularisatie).
3. Na het vormen vindt er bloedvatinvasie plaats.
4. Het blijft overleven in de circulatie.
5. Via de circulatie komt het terecht bij andere
organen
6. Bij het andere orgaan verlaten de
kankercellen het bloedvat. Ze komen in een
vreemde situatie terecht (extravasation)
7. De kankercellen gaan zich aanpassen aan de
vreemde locatie/situatie. Hierdoor gaat het
beginnen met metastaseren
8. Meer metastaseren
2
, FA-BA 304 Oncologie
De 10 Hallmarks of Cancer:
Eigenschappen die ervoor zorgen dat kankercellen kunnen overleven, delen en uitzaaien
● Growth signal autonomy | Autonomie groeisignaal:
o Normale cellen hebben externe signalen van groeifactoren nodig om zich te delen
o Kankercellen zijn niet afhankelijk van normale groeifactorsignalering
o Verworven mutaties sluiten de groeifactorroutes kort, wat leidt tot ontregelde groei
● Evasion of growth inhibitory signals | ontwijking van groeiremmende signalen:
o Normale cellen reageren op remmende signalen om homeostase te handhaven (de meeste
lichaamscellen delen zich niet actief)
o Kankercellen reageren niet op groeiremmende signalen
o Verworven mutaties of het uitschakelen van genen verstoren de remmende paden
● Avoiding immune destruction (emerging hallmark) | vermijden van immuun vernietiging:
o Er is bewijs ter ondersteuning van de theorie van immuunsurveillance die stelt dat het
immuunsysteem kankercellen kan herkennen en elimineren.
o Succesvolle kankercellen kunnen die cellen zijn die geen immuunrespons stimuleren of de
immuunrespons kunnen verstoren om immuunvernietiging te vermijden
● Unlimited replicative potential | onbeperkt replicatief potentieel:
o Normale cellen hebben een autonoom telapparaat om een eindig aantal celverdubbelingen vast
te stellen, waarna ze senescent worden. Dit telapparaat is de verkorting van chromosomale
uiteinden, telomeres, die optreden tijdens elke ronde van DNA-replicatie.
o Kankercellen behouden de lengte van hun telomeren
o Gestoorde regulatie van telomeerbehoud resulteert in onbeperkt replicatie potentieel
● Tumor-promoting inflammation (an enabling characteristic) | Tumorbevorderende
ontsteking
o Vrijwel alle tumoren bevatten ontstekingsbevorderende immuuncellen
o Ontsteking is een immuunrespons die het vermogen om de belangrijkste kenmerken van kanker
te verwerven, kan vergemakkelijken
o Ontstekingscellen kunnen bijvoorbeeld groeifactoren en enzymen leveren die angiogenese en
invasie bevorderen
o Bovendien kunnen ontstekingscellen zuurstofspecies afgeven die mutageen zijn
● Invasion and metastasis | invasie en metastase:
o Normale cellen behouden hun plaats in het lichaam en migreren over het algemeen niet o De
verplaatsing van kankercellen naar andere delen van het lichaam is een belangrijke oorzaak van
sterfte door kanker
o Veranderingen in het genoom kunnen van invloed zijn op de activiteit en/of niveaus van
enzymen die betrokken zijn bij invasie of moleculen die betrokken zijn bij cel-cel of cel-
extracellulaire adhesie
● Angiogenesis (formation of new blood vessels):
o Normale cellen zijn afhankelijk van bloedvaten om zuurstof en voedingsstoffen te leveren, maar
de vaatarchitectuur is min of meer constant bij de volwassene
o Kankercellen induceren angiogenese, de groei van nieuwe bloedvaten, nodig voor overleving en
uitbreiding van de tumor
o Verandering van het evenwicht tussen angiogene induceres en inhibitors kan de angiogene
schakelaar activeren
● Genome instability and mutation (an enabling characteristic) | genoominstabiliteit en
mutatie:
o Het verkrijgen van de belangrijkste kenmerken van kanker is meestal afhankelijk van genoom
veranderingen
o Gebrekkige DNA-reparatie routes kunnen bijdragen aan genoomveranderingen
3
, FA-BA 304 Oncologie
● Evasion of cell death | ontwijking van celdood:
o Normale cellen worden verwijderd door apoptose, vaak in reactie op DNA-schade
o Kankercellen ontwijken apoptotische signalen
● Reprogramming energy metabolism (emerging hallmark) | herprogrammering van het
energiemetabolisme:
o Ongecontroleerde celdeling vereist toename van brandstof en biosythetische precursoren die
wordt verkregen door aanpassing van het eneregiemetabolisme
o In tegenstelling tot normale cellen voeren kakercellen glycolyse uit, zelfs in aanwezigheid van
zuurstof
o Tussenproducten van de glycolyse kunnen worden gebruikt in de biosynthetische route
- GENEESMIDDEL GAAN TEGEN:
- EGFR-inhibitors; Het onderhouden van proliferatieve signalering
- Cycline-dependant kinase inhibitors; Het ontwijken van groeionderdrukkers
- Proapoptic BH3 mimetics; Het weerstaan van celdood
- Telomerase inhibitors; Het mogelijk maken van replicatieve onsterfelijkheid
- Inhibitors of VEGF signaling; Het induceren van angiogenese
- Inhibitors of HGF/c-Met; Het activeren van invasie en metastase.
4
