Samenvatting
Grondslagen van het recht
Rechtsfilosofie
,Inhoudsopgave
Bijeenkomst H – De eerste mens en het eerste recht.............................................3
1. De morele hoofdvraag die in het eerste deel van de eerste bijeenkomst
centraal stond:.................................................................................................... 3
2. In het tweede deel van de eerste bijeenkomst stond het eerste recht
centraal............................................................................................................... 4
Bijeenkomst 9.2 Rousseau in de praktijk................................................................7
10.1 Constitutionalisme........................................................................................ 12
1. De omvang van staten: een Amerikaanse en een menselijke maat..............12
2. Middeleeuws en lokaal constitutionalisme....................................................15
Bijeenkomst I – Democratie.................................................................................. 20
10.2 Liberale democratie...................................................................................... 24
1. Het liberale politieke model..........................................................................24
2. Populisme...................................................................................................... 28
11.1 Libertarisme................................................................................................. 33
Bijeenkomst J – Private eigendom........................................................................36
1. Feodale en neofeodale eigendom.................................................................36
2. John Locke: ontstaan, rechtvaardiging en reikwijdte van private eigendom. 40
11.2 Rechtvaardige eigendomsverdelingen.........................................................43
1. Karl Marx en de pijnlijke weg naar een gelijke eigendomsverdeling.............45
2. Ongelijke eigendomsverdelingen en verdelende gerechtigheid....................48
12.1 Commons en CPRs....................................................................................... 53
1. Common law eigendomsanalyses en de tragedie van de commons.............54
2. De Wet van Ostrom en een zelfstandig beheer van de CPRs........................57
Bijeenkomst K – Oorzaken van onze ecologische crisis........................................61
1. De culturele basis van onze ecologische crisis..............................................61
2. De kapitalistische basis van onze ecologische crisis.....................................65
13.1 Mensbeelden in het strafrecht – Verlichtingsdenkers...................................68
1. Mensbeelden, vergelding en ontoerekeningsvatbaarheid.............................68
Bijeenkomst L – Mensbeelden in het strafrecht....................................................74
A. Mens- en wereldbeelden en het bijbehorende strafrecht..............................74
B. Visies op slachtoffers en daders....................................................................78
13.2 Mensbeelden in het strafrecht – Mystieke stromingen.................................79
1. Hindoeïsme en Gandhi.................................................................................. 79
14.1 Toegankelijke en rechtvaardige rechtspraak................................................84
1. Toegankelijke rechtspraak: een historisch, Maastrichtse en hedendaagse
analyse................................................................................................................. 84
, 2. Rechtvaardige rechtspraak: een filosofische evaluatie.................................88
Bijeenkomst M – De rechtspraak en zijn bronnen vanuit historisch perspectief...92
14.2 Alternatieve geschillenbeslechting...............................................................95
1. Rechtspraak: een alternatieve benadering uit middeleeuws Europa............95
2. Rechtspraak: een alternatieve benadering vanuit Aziatisch perspectief.......99
Bijeenkomst H – De eerste mens en het
eerste recht
1. De morele hoofdvraag die in het eerste deel van de eerste bijeenkomst
centraal stond:
‘Is de mens van nature 100% goed of 100% slecht?’
De natuurstaat
De sociale toestand waarin de mens leefde alvorens er sprake was van een
maatschappelijke ordening onder het gezag van een staat en bijhorend
arsenaal aan wetten.
Engelse filosoof Thomas Hobbes (†1679)
- Hobbes ziet de natuurstaat als een "oorlog van allen tegen allen", waarin
individuen continu in conflict zijn met elkaar om te overleven en hun eigen
belangen te verdedigen.
- Kent geen recht noch onrecht en het leven is solitary, poor, nasty, brutisch
and short.
- Hobbes stelt dat de mens van nature slecht is, gedreven door eigen belang
(negatief) en ‘man too man is wolf’.
- Egoïsme, hebzucht en eigenbelang voeren de toon
- Negatief mensbeeld -> verklaren aan het tijdvak waarin hij leefde en
werkte: hij schreef tijdens het uitbreken van eerste Engelse burgeroorlog
(1642-1651)
Franse filosoof Jean-Jacques Rousseau (†1778)
- Natuurtoestand: de mens vrij en gelijk
- In de natuurtoestand zijn mensen wilden die zich pas ontwikkelen nadat ze
met elkaar gaan samenleven -> hoe verder de mensen van hun natuurlijk
staat kwamen, hoe slechter de mensen af waren.
o ‘allen snelden naar hun ketenen denken zo hun vrijheid zeker te
stellen’
- Mens is een mens en niet een wolf zoals Hobbes de mens beschrijft.
- Amour de soi (zelfliefde)
- Volgens Rousseau was er geen ruimte voor privaatrecht en strafrecht.
Medelijden van het natuurlijke gevoel neemt de plaats in van wetten,
zeden en deugd. Medelijden is de reden voor rechtvaardigheid
Ontwikkeling
- De ontwikkeling van menselijke geestvermogens neemt toe bij een
toevallige samenloop van een aantal daarbuiten gelegen factoren en groot
tijdsverloop.
, - Sociale ontwikkeling mondt uit in ongelijkheid
- Door het ontstaan van privébezit als gevolg van landbouw volgt alsnog
oorlog van allen tegen allen (hobbes), dit heeft de mens egoïstisch
gemaakt
- Sociaal contract: een overeenkomst met elkaar aan gaan om een deel van
de vrijheid op te geven en aan het bestuur te geven. In ruil daarvoor
worden er ook dingen beschermd (meestal eigendom en lichaam)
Primitieve Landbouw
Natuurstaat samenleving
(vrij) Metallurgie 1e sociale
volledig contract
zelfvoorzienend al minder opkomst
zelfvoorzienend afhankelijkheid
Hoe meer ontwikkeling, hoe slechter het wordt: er dient een 2 e sociaal contract te
komen.
2. In het tweede deel van de eerste bijeenkomst stond het eerste recht
centraal.
Rechtsantropologie
Streeft naar een beter inzicht in de regels van sociaal gedrag waarbij de
nadruk ligt op het juridische domein zonder dit domein, conform het
typische etnocentrisme van het Westerse recht, te identificeren met ‘de
staat’.
Edward A. Hoebel (†1993)
- In 1954 is hij in zijn boek opzoek gegaan naar fundamentele rechten en
plichten, gangbaar binnen vijf verschillende traditionele (toen: primitieve)
samenlevingen, die men als vormen van recht kan beschouwen.
- De Inuit (Eskimo’s) zijn het minst ver verwijderd van de reeds genoemde
natuurstaat van prehistorische mens en zij bieden dan ook de beste inkijk
in ‘the bare-bones of the legal’.
Overkoepelde staatstructuur van de Inuit
Volgens Francis Fukuyama
Gecentraliseerd Er is geen centraal gezag
gezag Shaman -> religieus gezag -> overtreed je dit taboe kan
hij je straffen
Headman -> natuurlijk leiderschap -> gebaseerd op het
feit dat hij sterker is
Er zijn regels in de vorm van gewoonterecht
- Algemene regels: postulaten
- Sociale principes ontstaan door gewoonterecht
Monopolie op Nee, bij de Shaman wordt het afgedwongen door één
wettige iemand, hij mag bepalen wat de straf is (macht)
dwangmiddelen
Territoriaal Elke groep wordt wel geassocieerd met een bepaalde
gezag streek, maar dit is niet territoriaal vastgelegd.
Grondslagen van het recht
Rechtsfilosofie
,Inhoudsopgave
Bijeenkomst H – De eerste mens en het eerste recht.............................................3
1. De morele hoofdvraag die in het eerste deel van de eerste bijeenkomst
centraal stond:.................................................................................................... 3
2. In het tweede deel van de eerste bijeenkomst stond het eerste recht
centraal............................................................................................................... 4
Bijeenkomst 9.2 Rousseau in de praktijk................................................................7
10.1 Constitutionalisme........................................................................................ 12
1. De omvang van staten: een Amerikaanse en een menselijke maat..............12
2. Middeleeuws en lokaal constitutionalisme....................................................15
Bijeenkomst I – Democratie.................................................................................. 20
10.2 Liberale democratie...................................................................................... 24
1. Het liberale politieke model..........................................................................24
2. Populisme...................................................................................................... 28
11.1 Libertarisme................................................................................................. 33
Bijeenkomst J – Private eigendom........................................................................36
1. Feodale en neofeodale eigendom.................................................................36
2. John Locke: ontstaan, rechtvaardiging en reikwijdte van private eigendom. 40
11.2 Rechtvaardige eigendomsverdelingen.........................................................43
1. Karl Marx en de pijnlijke weg naar een gelijke eigendomsverdeling.............45
2. Ongelijke eigendomsverdelingen en verdelende gerechtigheid....................48
12.1 Commons en CPRs....................................................................................... 53
1. Common law eigendomsanalyses en de tragedie van de commons.............54
2. De Wet van Ostrom en een zelfstandig beheer van de CPRs........................57
Bijeenkomst K – Oorzaken van onze ecologische crisis........................................61
1. De culturele basis van onze ecologische crisis..............................................61
2. De kapitalistische basis van onze ecologische crisis.....................................65
13.1 Mensbeelden in het strafrecht – Verlichtingsdenkers...................................68
1. Mensbeelden, vergelding en ontoerekeningsvatbaarheid.............................68
Bijeenkomst L – Mensbeelden in het strafrecht....................................................74
A. Mens- en wereldbeelden en het bijbehorende strafrecht..............................74
B. Visies op slachtoffers en daders....................................................................78
13.2 Mensbeelden in het strafrecht – Mystieke stromingen.................................79
1. Hindoeïsme en Gandhi.................................................................................. 79
14.1 Toegankelijke en rechtvaardige rechtspraak................................................84
1. Toegankelijke rechtspraak: een historisch, Maastrichtse en hedendaagse
analyse................................................................................................................. 84
, 2. Rechtvaardige rechtspraak: een filosofische evaluatie.................................88
Bijeenkomst M – De rechtspraak en zijn bronnen vanuit historisch perspectief...92
14.2 Alternatieve geschillenbeslechting...............................................................95
1. Rechtspraak: een alternatieve benadering uit middeleeuws Europa............95
2. Rechtspraak: een alternatieve benadering vanuit Aziatisch perspectief.......99
Bijeenkomst H – De eerste mens en het
eerste recht
1. De morele hoofdvraag die in het eerste deel van de eerste bijeenkomst
centraal stond:
‘Is de mens van nature 100% goed of 100% slecht?’
De natuurstaat
De sociale toestand waarin de mens leefde alvorens er sprake was van een
maatschappelijke ordening onder het gezag van een staat en bijhorend
arsenaal aan wetten.
Engelse filosoof Thomas Hobbes (†1679)
- Hobbes ziet de natuurstaat als een "oorlog van allen tegen allen", waarin
individuen continu in conflict zijn met elkaar om te overleven en hun eigen
belangen te verdedigen.
- Kent geen recht noch onrecht en het leven is solitary, poor, nasty, brutisch
and short.
- Hobbes stelt dat de mens van nature slecht is, gedreven door eigen belang
(negatief) en ‘man too man is wolf’.
- Egoïsme, hebzucht en eigenbelang voeren de toon
- Negatief mensbeeld -> verklaren aan het tijdvak waarin hij leefde en
werkte: hij schreef tijdens het uitbreken van eerste Engelse burgeroorlog
(1642-1651)
Franse filosoof Jean-Jacques Rousseau (†1778)
- Natuurtoestand: de mens vrij en gelijk
- In de natuurtoestand zijn mensen wilden die zich pas ontwikkelen nadat ze
met elkaar gaan samenleven -> hoe verder de mensen van hun natuurlijk
staat kwamen, hoe slechter de mensen af waren.
o ‘allen snelden naar hun ketenen denken zo hun vrijheid zeker te
stellen’
- Mens is een mens en niet een wolf zoals Hobbes de mens beschrijft.
- Amour de soi (zelfliefde)
- Volgens Rousseau was er geen ruimte voor privaatrecht en strafrecht.
Medelijden van het natuurlijke gevoel neemt de plaats in van wetten,
zeden en deugd. Medelijden is de reden voor rechtvaardigheid
Ontwikkeling
- De ontwikkeling van menselijke geestvermogens neemt toe bij een
toevallige samenloop van een aantal daarbuiten gelegen factoren en groot
tijdsverloop.
, - Sociale ontwikkeling mondt uit in ongelijkheid
- Door het ontstaan van privébezit als gevolg van landbouw volgt alsnog
oorlog van allen tegen allen (hobbes), dit heeft de mens egoïstisch
gemaakt
- Sociaal contract: een overeenkomst met elkaar aan gaan om een deel van
de vrijheid op te geven en aan het bestuur te geven. In ruil daarvoor
worden er ook dingen beschermd (meestal eigendom en lichaam)
Primitieve Landbouw
Natuurstaat samenleving
(vrij) Metallurgie 1e sociale
volledig contract
zelfvoorzienend al minder opkomst
zelfvoorzienend afhankelijkheid
Hoe meer ontwikkeling, hoe slechter het wordt: er dient een 2 e sociaal contract te
komen.
2. In het tweede deel van de eerste bijeenkomst stond het eerste recht
centraal.
Rechtsantropologie
Streeft naar een beter inzicht in de regels van sociaal gedrag waarbij de
nadruk ligt op het juridische domein zonder dit domein, conform het
typische etnocentrisme van het Westerse recht, te identificeren met ‘de
staat’.
Edward A. Hoebel (†1993)
- In 1954 is hij in zijn boek opzoek gegaan naar fundamentele rechten en
plichten, gangbaar binnen vijf verschillende traditionele (toen: primitieve)
samenlevingen, die men als vormen van recht kan beschouwen.
- De Inuit (Eskimo’s) zijn het minst ver verwijderd van de reeds genoemde
natuurstaat van prehistorische mens en zij bieden dan ook de beste inkijk
in ‘the bare-bones of the legal’.
Overkoepelde staatstructuur van de Inuit
Volgens Francis Fukuyama
Gecentraliseerd Er is geen centraal gezag
gezag Shaman -> religieus gezag -> overtreed je dit taboe kan
hij je straffen
Headman -> natuurlijk leiderschap -> gebaseerd op het
feit dat hij sterker is
Er zijn regels in de vorm van gewoonterecht
- Algemene regels: postulaten
- Sociale principes ontstaan door gewoonterecht
Monopolie op Nee, bij de Shaman wordt het afgedwongen door één
wettige iemand, hij mag bepalen wat de straf is (macht)
dwangmiddelen
Territoriaal Elke groep wordt wel geassocieerd met een bepaalde
gezag streek, maar dit is niet territoriaal vastgelegd.
