HC 1 02-02
maandag 2 februari 2026 13:16
Introductiecollege
Toename in psychische klachten:
- Wachtlijsten nemen toe
- Behandelingen werken maar beperkt
- Maatschappij wordt complexer
Psychologie geen exacte wetenschap
Verschillende oorzaken / problemen kunnen tot dezelfde diagnose leiden.
Veel individuele verschillen tussen mensen
Ligt aan de context en de omgeving of iets een probleem is
Bij symptomen belangrijk om te bedenken bij die deze symptomen voorkomen.
Met vragenlijsten kun je niet classificeren --> je moet echt toetsen of iemand voldoet aan de criteria.
Een zelfrapportage is dus niet hetzelfde als een klinisch interview.
Een zelfde oorzaak kan verschillende gevolgen hebben
Symptomen kunnen een uitingsvorm zijn van iets onderliggend
Een persoonskenmerk is niet meteen psychopathologie!
De reden waarom mensen gedrag vaak blijven doen is omdat er ook een positieve kant aan zit.
- Meestal zit er een positieve kant aan het onderliggende probleem --> instandhouding
- Controle drang kan bijv. leiden tot: gestructureerd persoon, mogelijk beter zijn best doen op
school, harder zal werken om fouten te voorkomen.
Wat zijn symptomen?
• Uitingsvormen van onderliggende problematiek
• (Mal)adaptieve aanpassing op omgeving
Psychopathologie Pagina 1
, • (Mal)adaptieve aanpassing op omgeving
• Wat is de relatie tussen oorzaak en symptomen
Dit doen we door orde te scheppen in de chaos van symptomen.
We hebben een betrouwbare manier nodig om mensen te diagnosticeren zodat we zo op een
valide manier kunnen hulpen.
DSM geschiedenis
1880: 7 diagnoses: manie, melancholie, monomanie, paresis, dementie, dipsomanie en epilepsie
2013 DSM 5: 491 diagnoses.
Burnout is geen classificatie --> ligt sterk aan de context en is werk gerelateerd.
DSM 5 Hoofd- van bijzaken scheiden
Criterium A = belangrijkste kenmerken! Als cliënt niet voldoet aan het A criterium hoef je niet verder
te kijken.
Criterium B + C = belangrijke aanvullende kenmerken
Daarna meer exclusie criteria.
LEER DE PREVALENTIE VAN STOORNISSEN!
DSM limitaties
- Categorisch denken: wel/niet ziek
- Afbakening onduidelijk want veel overlap en veel heterogeniteit
- Comorbiditeit is geen onderdeel
- Puur gericht op symptomen en niet op onderliggende aetiologie (studie van oorzaken).
Orde scheppen kan op meerdere manieren:
Alternatieve voor de DSM
- Research domain criteria (RDOC) --> symptoomclusters linken aan neurobiologie. 6
psychologische concepten, in kaart brengen van micro naar macro van de stoornis.
○ Bedacht toen men nog dacht dat alle psychiatrische aandoeningen biologisch te
verklaren zijn.
RDOC limitaties:
○ Neurobiologische constructen zijn weinig specifiek
○ Neurobiologische constructen verklaren maar een klein deel
○ Zelfs als het zou werken: meeste klinische praktijken hebben niet de juiste apparatuur
○ Wel goede bouwblokken voor onderzoek naar onderliggende neurobiologie.
- Hierarchical Taxonomy of psychopathologie --> psychopathologie spectra.
○ Splitsen in internaliserende en externaliserende problematiek. Wel labels maar vooral
de overlap wordt goed weergegeven
HITOP limitaties:
○ Combinaties van uitersten op een spectrum niet mogelijk
○ General factor --> onbekend wat dat inhoudt
○ Wel goed overzicht van samenhang tussen stoornissen
- Netwerk theorie --> samenhang van symptomen onderling.
○ Individuele benadering van symptomen en daarmee beter recht doen aan
heterogeniteit.
○ Labels en latente factor bestaat niet, maakt niet uit of er een label aanzit.
Limitaties:
○ Het gaat puur om correlaties tussen symptomen die gecoriggeerd zijn voor andere
onderlinge correlaties
○ GEEN CAUSALITEIT
○ Wel inzicht gevend: samenhang, overlap, individuele aangrijpingspunten
Psychopathologie Pagina 2
,De context mist nog steeds!
DSM, HiTop, Rdoc, Netwerk = alleen gericht op huidige symptomen.
Psychopathologie is meer dan enkel symptomen:
- Wanneer zijn symptomen begonnen?
- Waarom nu deze symptomen?
- Oorzaken en gevolgen
- Wat houdt symptomen in stand?
- Context?
'Waar de een tot bloei komt kan voor de ander juist een heel lastige omgeving zijn'
Individu versus systeem:
- Zijn de klachten de verantwoordelijkheid van individu?
- Zijn symptomen gevolg van omgeving?
- En zo ja, zijn deze maladaptief?
- Mismatch omgeving - individu?
In GGZ: classificatie + beschrijving
DSM --> classificatie, geeft richting en duidelijkheid.
Beschrijvende diagnose --> geeft inzicht in:
- Welke klachten op voorgrond staan
- Mogelijke oorzaken
- Huidige omstandigheden, context!
- Ernst en indicatie
Waar op te letten?
- Wat is de hulpvraag van cliënt? --> subjectieve lijdenslast is cruciaal
- Is dit de eerste keer dat deze persoon bij de GGZ komt?
- Welke cluster speelt er (zie HiTop, internaliserend of externaliserend)
- Ernst inschatten
- Wat is de rol van het systeem / de omgeving?
Take home message
- Mensen zijn divers en ingewikkeld
- Symptomen kunnen uitingsvormen zijn van iets onderliggends
- DSM classificaties zijn labels om te ordenen --> gebruik alternatieve systemen voor hypothese
vormen
Aan therapeuten de taak om:
1) Orde te scheppen in symptomen
Psychopathologie Pagina 3
, 1) Orde te scheppen in symptomen
2) Te begrijpen waarom (predisponerend, luxerende en instandhoudende factoren)
3) Te bepalen waar de nood zit en wat beste aangrijpingspunt is
Psychopathologie Pagina 4
maandag 2 februari 2026 13:16
Introductiecollege
Toename in psychische klachten:
- Wachtlijsten nemen toe
- Behandelingen werken maar beperkt
- Maatschappij wordt complexer
Psychologie geen exacte wetenschap
Verschillende oorzaken / problemen kunnen tot dezelfde diagnose leiden.
Veel individuele verschillen tussen mensen
Ligt aan de context en de omgeving of iets een probleem is
Bij symptomen belangrijk om te bedenken bij die deze symptomen voorkomen.
Met vragenlijsten kun je niet classificeren --> je moet echt toetsen of iemand voldoet aan de criteria.
Een zelfrapportage is dus niet hetzelfde als een klinisch interview.
Een zelfde oorzaak kan verschillende gevolgen hebben
Symptomen kunnen een uitingsvorm zijn van iets onderliggend
Een persoonskenmerk is niet meteen psychopathologie!
De reden waarom mensen gedrag vaak blijven doen is omdat er ook een positieve kant aan zit.
- Meestal zit er een positieve kant aan het onderliggende probleem --> instandhouding
- Controle drang kan bijv. leiden tot: gestructureerd persoon, mogelijk beter zijn best doen op
school, harder zal werken om fouten te voorkomen.
Wat zijn symptomen?
• Uitingsvormen van onderliggende problematiek
• (Mal)adaptieve aanpassing op omgeving
Psychopathologie Pagina 1
, • (Mal)adaptieve aanpassing op omgeving
• Wat is de relatie tussen oorzaak en symptomen
Dit doen we door orde te scheppen in de chaos van symptomen.
We hebben een betrouwbare manier nodig om mensen te diagnosticeren zodat we zo op een
valide manier kunnen hulpen.
DSM geschiedenis
1880: 7 diagnoses: manie, melancholie, monomanie, paresis, dementie, dipsomanie en epilepsie
2013 DSM 5: 491 diagnoses.
Burnout is geen classificatie --> ligt sterk aan de context en is werk gerelateerd.
DSM 5 Hoofd- van bijzaken scheiden
Criterium A = belangrijkste kenmerken! Als cliënt niet voldoet aan het A criterium hoef je niet verder
te kijken.
Criterium B + C = belangrijke aanvullende kenmerken
Daarna meer exclusie criteria.
LEER DE PREVALENTIE VAN STOORNISSEN!
DSM limitaties
- Categorisch denken: wel/niet ziek
- Afbakening onduidelijk want veel overlap en veel heterogeniteit
- Comorbiditeit is geen onderdeel
- Puur gericht op symptomen en niet op onderliggende aetiologie (studie van oorzaken).
Orde scheppen kan op meerdere manieren:
Alternatieve voor de DSM
- Research domain criteria (RDOC) --> symptoomclusters linken aan neurobiologie. 6
psychologische concepten, in kaart brengen van micro naar macro van de stoornis.
○ Bedacht toen men nog dacht dat alle psychiatrische aandoeningen biologisch te
verklaren zijn.
RDOC limitaties:
○ Neurobiologische constructen zijn weinig specifiek
○ Neurobiologische constructen verklaren maar een klein deel
○ Zelfs als het zou werken: meeste klinische praktijken hebben niet de juiste apparatuur
○ Wel goede bouwblokken voor onderzoek naar onderliggende neurobiologie.
- Hierarchical Taxonomy of psychopathologie --> psychopathologie spectra.
○ Splitsen in internaliserende en externaliserende problematiek. Wel labels maar vooral
de overlap wordt goed weergegeven
HITOP limitaties:
○ Combinaties van uitersten op een spectrum niet mogelijk
○ General factor --> onbekend wat dat inhoudt
○ Wel goed overzicht van samenhang tussen stoornissen
- Netwerk theorie --> samenhang van symptomen onderling.
○ Individuele benadering van symptomen en daarmee beter recht doen aan
heterogeniteit.
○ Labels en latente factor bestaat niet, maakt niet uit of er een label aanzit.
Limitaties:
○ Het gaat puur om correlaties tussen symptomen die gecoriggeerd zijn voor andere
onderlinge correlaties
○ GEEN CAUSALITEIT
○ Wel inzicht gevend: samenhang, overlap, individuele aangrijpingspunten
Psychopathologie Pagina 2
,De context mist nog steeds!
DSM, HiTop, Rdoc, Netwerk = alleen gericht op huidige symptomen.
Psychopathologie is meer dan enkel symptomen:
- Wanneer zijn symptomen begonnen?
- Waarom nu deze symptomen?
- Oorzaken en gevolgen
- Wat houdt symptomen in stand?
- Context?
'Waar de een tot bloei komt kan voor de ander juist een heel lastige omgeving zijn'
Individu versus systeem:
- Zijn de klachten de verantwoordelijkheid van individu?
- Zijn symptomen gevolg van omgeving?
- En zo ja, zijn deze maladaptief?
- Mismatch omgeving - individu?
In GGZ: classificatie + beschrijving
DSM --> classificatie, geeft richting en duidelijkheid.
Beschrijvende diagnose --> geeft inzicht in:
- Welke klachten op voorgrond staan
- Mogelijke oorzaken
- Huidige omstandigheden, context!
- Ernst en indicatie
Waar op te letten?
- Wat is de hulpvraag van cliënt? --> subjectieve lijdenslast is cruciaal
- Is dit de eerste keer dat deze persoon bij de GGZ komt?
- Welke cluster speelt er (zie HiTop, internaliserend of externaliserend)
- Ernst inschatten
- Wat is de rol van het systeem / de omgeving?
Take home message
- Mensen zijn divers en ingewikkeld
- Symptomen kunnen uitingsvormen zijn van iets onderliggends
- DSM classificaties zijn labels om te ordenen --> gebruik alternatieve systemen voor hypothese
vormen
Aan therapeuten de taak om:
1) Orde te scheppen in symptomen
Psychopathologie Pagina 3
, 1) Orde te scheppen in symptomen
2) Te begrijpen waarom (predisponerend, luxerende en instandhoudende factoren)
3) Te bepalen waar de nood zit en wat beste aangrijpingspunt is
Psychopathologie Pagina 4
