Op zoek naar een rode draad
Wat een fabel, blijspel, dichtbundel en ontwikkelingsroman met elkaar te maken hebben
Wat hebben een fabel, dichtbundel en ontwikkelingsroman met elkaar gemeen? Al
deze soorten teksten maken deel uit van de Nederlandse literatuurhistorie. Literatuur is een
vorm van communicatie van de auteur richting de lezer. Terwijl de literatuur vroeger vooral
een moraliserend doel had en slechts onderwerpen als goed en kwaad bevatte, kan deze
tegenwoordig meerdere bedoelingen hebben. Er hoeft zich geen wijze les meer achter het
verhaal te verschuilen, maar vaak is het wel zo dat de lezer geconfronteerd wordt met
keuzes die de hoofdpersoon maakt. Wat in ieder geval duidelijk is, is dat de literatuur in
vijftienhonderd jaar een behoorlijke ontwikkeling heeft doorgemaakt. De overeenkomsten en
de verschillen tussen deze perioden zal in volgende alinea’s worden uitgelegd. Op
chronologische volgorde zullen de eeuwen achtereenvolgens op zowel historisch, als literair
gebied worden besproken. Hierna zullen er vier boeken worden besproken die afkomstig zijn
uit deze perioden en zullen er verbanden worden gelegd tussen de boeken en de daarvoor
besproken aspecten. Op deze manier wordt er een volledig, maar beknopt overzicht
gegeven van de middeleeuwen tot de tijd vlak voor de Tweede Wereldoorlog.
Middeleeuwen (500-1500)
De eerste periode die besproken zal worden duurde het langst: de middeleeuwen.
Deze duizend jaar durende periode begon rond de val van het Romeinse Rijk in het jaar 476
en eindigde rond 1500, hoewel de uitvinding van de boekdrukkunst in 1450 een duidelijkere
grens zou vormen met de zestiende eeuw. Daarvoor werden geschriften met de hand
overgeschreven door monniken. In de middeleeuwen was het christendom en dus God het
belangrijkst. Het leven duurde niet lang, de gemiddelde levensverwachting lag rond de 35
jaar, maar als dit leven slecht geleefd werd, zou dit gestraft worden met een eeuwigheid van
branden in de hel. Dit werd de bevolking ingepraat door de geestelijken, die de hoogste
stand van de maatschappij vormden. De tweede stand bestond uit de adel en deze werd
gevolgd door de onaanzienlijken. Na 1100 kwam er een nieuwe stand op, de burgerij, die
door de verstedelijking steeds groter werd. Na 1200 kwam de tijd van de ridders en kastelen.
Ondanks alle ontwikkelingen, bleef de kerk het belangrijkst, zelfs belangrijker dan de
wetenschap. De taal van de kerk is het Latijn. Na de val van het Romeinse Rijk bleef dit
echter niet de volkstaal. De volkstaal bestond uit verschillende dialecten. Om de gewone
mensen te kunnen vertellen hoe ze het slechte konden vermijden, spraken de geestelijken
tegen hen ook de ‘gewone’ taal. Boeken werden naarmate de tijd verstreek daarom ook
steeds vaker in de volkstaal geschreven.1
Het was beangstigend dat een eeuwigheid in de hel zou volgen wanneer een persoon
slecht leefde en dit terwijl iedereen wel eens zondigt. De lat van God lag erg hoog. Goed en
kwaad waren dus zeer belangrijke thema’s, want dat is waar het leven grotendeels om
draaide voor de mensen uit de middeleeuwen. 2 In de geschriften die bewaard zijn gebleven,
komen deze thema’s regelmatig naar voren. Naast Bijbelse verhalen zijn er ook verhalen
gevonden met een ander thema, maar waarin een les naar voren komt. Met het gebruik van
fabeldieren konden menselijke eigenschappen die gekoppeld werden aan een bepaald dier
duidelijk naar voren komen. Verder waren onder de edelen de voorhoofse Karelromans,
1
Slings, H. (2012). Literatuurgeschiedenis de middeleeuwen: Literatuur in dienst van God,
https://schooltv.nl/video/literatuurgeschiedenis-de-middeleeuwen-literatuur-in-dienst-van-god/#q=categorie
%3A%22Literatuur%22
2
Slings, H. (2012). Literatuurgeschiedenis de middeleeuwen: Literatuur in dienst van God,
https://schooltv.nl/video/literatuurgeschiedenis-de-middeleeuwen-literatuur-in-dienst-van-god/#q=categorie
%3A%22Literatuur%22
Wat een fabel, blijspel, dichtbundel en ontwikkelingsroman met elkaar te maken hebben
Wat hebben een fabel, dichtbundel en ontwikkelingsroman met elkaar gemeen? Al
deze soorten teksten maken deel uit van de Nederlandse literatuurhistorie. Literatuur is een
vorm van communicatie van de auteur richting de lezer. Terwijl de literatuur vroeger vooral
een moraliserend doel had en slechts onderwerpen als goed en kwaad bevatte, kan deze
tegenwoordig meerdere bedoelingen hebben. Er hoeft zich geen wijze les meer achter het
verhaal te verschuilen, maar vaak is het wel zo dat de lezer geconfronteerd wordt met
keuzes die de hoofdpersoon maakt. Wat in ieder geval duidelijk is, is dat de literatuur in
vijftienhonderd jaar een behoorlijke ontwikkeling heeft doorgemaakt. De overeenkomsten en
de verschillen tussen deze perioden zal in volgende alinea’s worden uitgelegd. Op
chronologische volgorde zullen de eeuwen achtereenvolgens op zowel historisch, als literair
gebied worden besproken. Hierna zullen er vier boeken worden besproken die afkomstig zijn
uit deze perioden en zullen er verbanden worden gelegd tussen de boeken en de daarvoor
besproken aspecten. Op deze manier wordt er een volledig, maar beknopt overzicht
gegeven van de middeleeuwen tot de tijd vlak voor de Tweede Wereldoorlog.
Middeleeuwen (500-1500)
De eerste periode die besproken zal worden duurde het langst: de middeleeuwen.
Deze duizend jaar durende periode begon rond de val van het Romeinse Rijk in het jaar 476
en eindigde rond 1500, hoewel de uitvinding van de boekdrukkunst in 1450 een duidelijkere
grens zou vormen met de zestiende eeuw. Daarvoor werden geschriften met de hand
overgeschreven door monniken. In de middeleeuwen was het christendom en dus God het
belangrijkst. Het leven duurde niet lang, de gemiddelde levensverwachting lag rond de 35
jaar, maar als dit leven slecht geleefd werd, zou dit gestraft worden met een eeuwigheid van
branden in de hel. Dit werd de bevolking ingepraat door de geestelijken, die de hoogste
stand van de maatschappij vormden. De tweede stand bestond uit de adel en deze werd
gevolgd door de onaanzienlijken. Na 1100 kwam er een nieuwe stand op, de burgerij, die
door de verstedelijking steeds groter werd. Na 1200 kwam de tijd van de ridders en kastelen.
Ondanks alle ontwikkelingen, bleef de kerk het belangrijkst, zelfs belangrijker dan de
wetenschap. De taal van de kerk is het Latijn. Na de val van het Romeinse Rijk bleef dit
echter niet de volkstaal. De volkstaal bestond uit verschillende dialecten. Om de gewone
mensen te kunnen vertellen hoe ze het slechte konden vermijden, spraken de geestelijken
tegen hen ook de ‘gewone’ taal. Boeken werden naarmate de tijd verstreek daarom ook
steeds vaker in de volkstaal geschreven.1
Het was beangstigend dat een eeuwigheid in de hel zou volgen wanneer een persoon
slecht leefde en dit terwijl iedereen wel eens zondigt. De lat van God lag erg hoog. Goed en
kwaad waren dus zeer belangrijke thema’s, want dat is waar het leven grotendeels om
draaide voor de mensen uit de middeleeuwen. 2 In de geschriften die bewaard zijn gebleven,
komen deze thema’s regelmatig naar voren. Naast Bijbelse verhalen zijn er ook verhalen
gevonden met een ander thema, maar waarin een les naar voren komt. Met het gebruik van
fabeldieren konden menselijke eigenschappen die gekoppeld werden aan een bepaald dier
duidelijk naar voren komen. Verder waren onder de edelen de voorhoofse Karelromans,
1
Slings, H. (2012). Literatuurgeschiedenis de middeleeuwen: Literatuur in dienst van God,
https://schooltv.nl/video/literatuurgeschiedenis-de-middeleeuwen-literatuur-in-dienst-van-god/#q=categorie
%3A%22Literatuur%22
2
Slings, H. (2012). Literatuurgeschiedenis de middeleeuwen: Literatuur in dienst van God,
https://schooltv.nl/video/literatuurgeschiedenis-de-middeleeuwen-literatuur-in-dienst-van-god/#q=categorie
%3A%22Literatuur%22
