GeschiedenisLeerdoelen hoofdstuk 5
Algemene leerdoelen
Hoe komt het dat mensen in de loop der tijd verschillend over het
verleden denken?
Dingen van vroeger worden soms niet meer geaccepteerd in de hedendaagse
tijd, denk aan het slavernijverleden.
Wat zijn de kenmerkende aspecten van tijdvak 5?
1. Het begin van de Europese overzeese expansie.
2. Het veranderende mens- en wereldbeeld van de renaissance en het begin
van een nieuwe wetenschappelijke belangstelling.
3. De hernieuwde oriëntatie op het erfgoed van de klassieke oudheid.
4. De protestantse Reformatie die splitsing van de christelijke kerk in West-EU
tot gevolg had.
5. Het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een
Nederlandse staat.
Wat is een gebeurtenis, verschijnsel en handeling/gedachte?
Gebeurtenis: concreet voorval, gebaseerd op concreet tijdstip en plaats.
Verschijnsel: toestand of instelling die gedurende lange tijd voortbestaat (geen
verandering).
Ontwikkeling: verandering; reeks gebeurtenissen die veranderingsproces
weergeven.
Persoon: gedachte/handeling van persoon, duidelijk typerend voor k.a.
Wat is anamorfose?
Kunst die ontstond in de tijd van de Renaissance. Kunstenaars wilden alles zo
realistisch mogelijk weergeven, dus ging men perspectief bestuderen.
5.1 Il Rinascimento
Wat zijn overeenkomsten en verschillen tussen het mens- en
wereldbeeld van de Middeleeuwen en van de elite in de opkomende
handelssteden in Italië?
In zowel de Middeleeuwen als door de elite in Italië werd de aarde gezien als
Gods schepping. Maar in de 15e en 16e eeuw vond men dat de mens zich niet
moest afwenden van de natuur, maar hem perfectioneren. Ze genoten, in
tegenstelling tot de Middeleeuwen, van de wereld.
Hoe is te zien dat Italiaanse kunstenaars in de Renaissance het
klassieke erfgoed navolgden en probeerden te verbeteren?
Brunelleschi trok naar Rome om ruïnes op te graven. Hij bouwde de kathedraal
van Florence af en bouwde het Pantheon groter na in Rome. Michelangelo
bestuurde klassieke voorbeelden en verbeterde deze na studie. Zijn hoogtepunt
was ‘la Piëta’ in Rome.
Hoe keken mensen aan tegen kunstenaars tijdens de renaissance en
waarom?
Omdat ze een verbeterde versie van de natuur creëerden werden
beeldhouwers en schilders niet meer gezien als ambachtslieden, maar als
kunstenaars, verheven boven de mensen.
, Hoe kwamen humanisten aan klassieke teksten, wat sprak hen aan
in die teksten en hoe anders gingen humanisten met deze teksten
om dan in de middeleeuwen?
De humanisten gingen op zoek naar verloren teksten. Ze herkenden zich in de
vriendelijkheid, vrijheid en waardigheid waarover werd geschreven. In de
middeleeuwen waren deze teksten overgeschreven door monniken, die er niet
veel van begrepen. Nu werden de teksten gebruikt voor onderwijs en
opvoeding van de rijke burgerij.
Hoe raakten de ideeën van humanisten verspreid onder de rijke
burgerij van Europa?
Italiaanse humanisten traden in dienst van Europese vorsten. Voor jongens uit
rijke families werd het gebruikelijk om hun vorming in Italië af te ronden.
Erasmus reisde door Europa en bracht nieuwe ideeën in onder andere zijn boek
‘de Lof de Zotheid’.
Hoe onderscheidde het humanisme in noordelijk Europa zich van
zuidelijk Europa?
In noord-EU waren amper klassieke teksten. Het humanisme richtte zich op de
wedergeboorte van het oorspronkelijk christendom, in plaats van herleving van
de klassieke oudheid.
Hoe komt het dat renaissancekunstenaars voorlopers zijn geweest
van de wetenschappelijke revolutie?
Voor kennis van de natuur baseerden kunstenaars zich op klassieke teksten van
filosofen. Ook deden ze anatomisch onderzoek, zoals van Wesele, die het
eerste anatomische handboek publiceerde in 1543. Dit was de voorloper van de
wetenschappelijke ontwikkeling.
5.2 L’espansione europea
Wat was het belang van verschillende mensen bij de Europese
expansie?
Kaap Bojador: rond 1450 passeerden Portugezen het woeste Kaap Bojador. Zo
kwamen ze bij het goud in Ghana en andere landen aan de ‘Goudkust’.
Pedro Cabral: ontdekte tijdens zijn reis naar India de kust van Brazilië. Ook
dwong hij in India vrije handel en vestiging voor de Portugezen af via
handelsverdragen.
Christoffel Columbus: kreeg toestemming en dacht een nieuwe zeeweg naar
India bereikt te hebben. Hij noemde de mensen daar ‘Indianen’.
Marco Polo: Hij beschreef welke waardevolle schatten er in het 13 e-eeuwse Azië
waren en zijn boek bepaalde in de Middeleeuwen het beeld dat Europa had van
het Oosten.
Ferdinand Magellaan: schreef eerste boek van iemand die een zeilreis om de
wereld maakte en werd gedood toen hij met geweld de bevolking van een
Filipijns eiland wilde bekeren.
Amerigo Vespucci: verkende de Amerikaanse oostkust en vergeleek met
teksten van Vasco da Gama. Concludeerde dat de Nieuwe Wereld die Columbus
ontdekte niet Azië was.
Willem Barentsz: na de 80-jarige oorlog gingen Nederlanders op zoek naar een
zeeroute naar Azië, voor de wereldhandel. Barentsz zocht tevergeefs een
doorgang via het noorden.
Algemene leerdoelen
Hoe komt het dat mensen in de loop der tijd verschillend over het
verleden denken?
Dingen van vroeger worden soms niet meer geaccepteerd in de hedendaagse
tijd, denk aan het slavernijverleden.
Wat zijn de kenmerkende aspecten van tijdvak 5?
1. Het begin van de Europese overzeese expansie.
2. Het veranderende mens- en wereldbeeld van de renaissance en het begin
van een nieuwe wetenschappelijke belangstelling.
3. De hernieuwde oriëntatie op het erfgoed van de klassieke oudheid.
4. De protestantse Reformatie die splitsing van de christelijke kerk in West-EU
tot gevolg had.
5. Het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een
Nederlandse staat.
Wat is een gebeurtenis, verschijnsel en handeling/gedachte?
Gebeurtenis: concreet voorval, gebaseerd op concreet tijdstip en plaats.
Verschijnsel: toestand of instelling die gedurende lange tijd voortbestaat (geen
verandering).
Ontwikkeling: verandering; reeks gebeurtenissen die veranderingsproces
weergeven.
Persoon: gedachte/handeling van persoon, duidelijk typerend voor k.a.
Wat is anamorfose?
Kunst die ontstond in de tijd van de Renaissance. Kunstenaars wilden alles zo
realistisch mogelijk weergeven, dus ging men perspectief bestuderen.
5.1 Il Rinascimento
Wat zijn overeenkomsten en verschillen tussen het mens- en
wereldbeeld van de Middeleeuwen en van de elite in de opkomende
handelssteden in Italië?
In zowel de Middeleeuwen als door de elite in Italië werd de aarde gezien als
Gods schepping. Maar in de 15e en 16e eeuw vond men dat de mens zich niet
moest afwenden van de natuur, maar hem perfectioneren. Ze genoten, in
tegenstelling tot de Middeleeuwen, van de wereld.
Hoe is te zien dat Italiaanse kunstenaars in de Renaissance het
klassieke erfgoed navolgden en probeerden te verbeteren?
Brunelleschi trok naar Rome om ruïnes op te graven. Hij bouwde de kathedraal
van Florence af en bouwde het Pantheon groter na in Rome. Michelangelo
bestuurde klassieke voorbeelden en verbeterde deze na studie. Zijn hoogtepunt
was ‘la Piëta’ in Rome.
Hoe keken mensen aan tegen kunstenaars tijdens de renaissance en
waarom?
Omdat ze een verbeterde versie van de natuur creëerden werden
beeldhouwers en schilders niet meer gezien als ambachtslieden, maar als
kunstenaars, verheven boven de mensen.
, Hoe kwamen humanisten aan klassieke teksten, wat sprak hen aan
in die teksten en hoe anders gingen humanisten met deze teksten
om dan in de middeleeuwen?
De humanisten gingen op zoek naar verloren teksten. Ze herkenden zich in de
vriendelijkheid, vrijheid en waardigheid waarover werd geschreven. In de
middeleeuwen waren deze teksten overgeschreven door monniken, die er niet
veel van begrepen. Nu werden de teksten gebruikt voor onderwijs en
opvoeding van de rijke burgerij.
Hoe raakten de ideeën van humanisten verspreid onder de rijke
burgerij van Europa?
Italiaanse humanisten traden in dienst van Europese vorsten. Voor jongens uit
rijke families werd het gebruikelijk om hun vorming in Italië af te ronden.
Erasmus reisde door Europa en bracht nieuwe ideeën in onder andere zijn boek
‘de Lof de Zotheid’.
Hoe onderscheidde het humanisme in noordelijk Europa zich van
zuidelijk Europa?
In noord-EU waren amper klassieke teksten. Het humanisme richtte zich op de
wedergeboorte van het oorspronkelijk christendom, in plaats van herleving van
de klassieke oudheid.
Hoe komt het dat renaissancekunstenaars voorlopers zijn geweest
van de wetenschappelijke revolutie?
Voor kennis van de natuur baseerden kunstenaars zich op klassieke teksten van
filosofen. Ook deden ze anatomisch onderzoek, zoals van Wesele, die het
eerste anatomische handboek publiceerde in 1543. Dit was de voorloper van de
wetenschappelijke ontwikkeling.
5.2 L’espansione europea
Wat was het belang van verschillende mensen bij de Europese
expansie?
Kaap Bojador: rond 1450 passeerden Portugezen het woeste Kaap Bojador. Zo
kwamen ze bij het goud in Ghana en andere landen aan de ‘Goudkust’.
Pedro Cabral: ontdekte tijdens zijn reis naar India de kust van Brazilië. Ook
dwong hij in India vrije handel en vestiging voor de Portugezen af via
handelsverdragen.
Christoffel Columbus: kreeg toestemming en dacht een nieuwe zeeweg naar
India bereikt te hebben. Hij noemde de mensen daar ‘Indianen’.
Marco Polo: Hij beschreef welke waardevolle schatten er in het 13 e-eeuwse Azië
waren en zijn boek bepaalde in de Middeleeuwen het beeld dat Europa had van
het Oosten.
Ferdinand Magellaan: schreef eerste boek van iemand die een zeilreis om de
wereld maakte en werd gedood toen hij met geweld de bevolking van een
Filipijns eiland wilde bekeren.
Amerigo Vespucci: verkende de Amerikaanse oostkust en vergeleek met
teksten van Vasco da Gama. Concludeerde dat de Nieuwe Wereld die Columbus
ontdekte niet Azië was.
Willem Barentsz: na de 80-jarige oorlog gingen Nederlanders op zoek naar een
zeeroute naar Azië, voor de wereldhandel. Barentsz zocht tevergeefs een
doorgang via het noorden.
