, Haastige spoed is zelden goed
Dagelijks vliegen de woorden langs je oren: literatuur, literaire werken, lectuur en ga zo maar door.
We kunnen allemaal met de begrippen overweg, maar wat is er nou zo bijzonder aan het begrip
literatuur? Wat is het precies en waar moet een tekst aan voldoen om tot de literatuur te
behoren? Dit schooljaar heb ik vier boeken gelezen en hierover verslagen moeten schrijven. Eerst
was echter de opdracht om een beschouwing over literatuur te schrijven, waarin
literatuuropvattingen van deskundigen besproken moesten worden. In dit balansverslag zal ik
mijn definitie van literatuur hieraan toevoegen en de vier boeken bespreken die ik gelezen heb.
Literatuur
Literatuur is een breed begrip. Over de precieze definitie is nog steeds geen duidelijkheid. Al in de
oudheid besteedden filosofen als Aristoteles en Plato tijd aan het bedenken van een definitie van
literatuur en wat de waarde in de maatschappij betekende. Mimesis, wat nabootsing of voorstelling
van de werkelijkheid inhoudt, is een begrip dat hierbij vaak naar voren kwam. Mimesis is de basis van
wat literatuur is. In elk tijdvak wordt opnieuw vastgesteld wat mimesis precies inhoudt en dit wordt
bepaald door een auteur of een groep auteurs. Volgens Plato geeft kunst, waar literatuur ook tot
behoort, een onderdeel van de realiteit weer, wat weer een onderdeel is van hoe het zou moeten
gaan in de ideale wereld. Een kunstwerk moet volgens hem niet alleen waarnemingen en ervaringen
laten zien, maar ook de betekenis ervan. Aristoteles vond dat de kunstenaar dingen uit de
werkelijkheid uitkiest, indeelt en dit vervolgens weergeeft. Een kunstenaar, dus ook een auteur, geeft
de mogelijkheden van de realiteit weer. 1 Auteurs hebben een bewuste mening over de aard en
middelen van literatuur en de functie ervan. Dit beïnvloedt zijn onderwerpskeus en hoe zijn teksten
geschreven zullen worden.2 Er wordt vaak gezegd dat alle verhalende teksten tot de literatuur
behoren, waarbij de werking een stuk belangrijker is dan de definitie ervan. 3 Naar mijn mening is
literatuur een middel om onderwerpen aan te dragen die de schrijver bezighouden. In de teksten
moet niet alleen een verhaal weergegeven worden, maar moet er ook worden laten zien wat er
achter het boek schuilt. Wil de schrijver een boodschap overbrengen? Heeft hij zijn eigen ervaringen
in een verhaal verwerkt? Aristoteles’ opvatting sluit hierbij aan, want de auteur van een stuk baseert
de onderwerpen op dingen die hij kent. 4
Schuld5
Het begon allemaal in het najaar van 2017. Iedereen uit de vierde klas kreeg de opdracht Schuld te
lezen en dit boek te verwerken in een verslag. ‘Het is het boek van de maand van De Wereld Draait
Door’ werd ons gezegd. Omdat het moest, deden we het maar. Tot de verbazing van mij en andere
1
Bork, G.J. van & Delabastita, D. & Gorp, H. van, e.a. (2012). Algemeen letterkundig lexicon.
https://dbnl.org/tekst/dela012alge01_01/dela012alge01_01_03084.ph p
2
Meulen, D. van der (2015). Literatuuropvatting. https://www.youtube.com/watch?v=RY06DUv1Dm8
3
Bodien, W. (2013). Interview met leraar Nederlands Walter Bodien. https://www.youtube.com/watch?
v=EOS7flg5mPs
4
Bork, G.J. van & Delabastita, D. & Gorp, H. van, e.a. (2012). Algemeen letterkundig lexicon.
https://dbnl.org/tekst/dela012alge01_01/dela012alge01_01_03084.ph p
5
Berg, W. van den (2016). Schuld.
Dagelijks vliegen de woorden langs je oren: literatuur, literaire werken, lectuur en ga zo maar door.
We kunnen allemaal met de begrippen overweg, maar wat is er nou zo bijzonder aan het begrip
literatuur? Wat is het precies en waar moet een tekst aan voldoen om tot de literatuur te
behoren? Dit schooljaar heb ik vier boeken gelezen en hierover verslagen moeten schrijven. Eerst
was echter de opdracht om een beschouwing over literatuur te schrijven, waarin
literatuuropvattingen van deskundigen besproken moesten worden. In dit balansverslag zal ik
mijn definitie van literatuur hieraan toevoegen en de vier boeken bespreken die ik gelezen heb.
Literatuur
Literatuur is een breed begrip. Over de precieze definitie is nog steeds geen duidelijkheid. Al in de
oudheid besteedden filosofen als Aristoteles en Plato tijd aan het bedenken van een definitie van
literatuur en wat de waarde in de maatschappij betekende. Mimesis, wat nabootsing of voorstelling
van de werkelijkheid inhoudt, is een begrip dat hierbij vaak naar voren kwam. Mimesis is de basis van
wat literatuur is. In elk tijdvak wordt opnieuw vastgesteld wat mimesis precies inhoudt en dit wordt
bepaald door een auteur of een groep auteurs. Volgens Plato geeft kunst, waar literatuur ook tot
behoort, een onderdeel van de realiteit weer, wat weer een onderdeel is van hoe het zou moeten
gaan in de ideale wereld. Een kunstwerk moet volgens hem niet alleen waarnemingen en ervaringen
laten zien, maar ook de betekenis ervan. Aristoteles vond dat de kunstenaar dingen uit de
werkelijkheid uitkiest, indeelt en dit vervolgens weergeeft. Een kunstenaar, dus ook een auteur, geeft
de mogelijkheden van de realiteit weer. 1 Auteurs hebben een bewuste mening over de aard en
middelen van literatuur en de functie ervan. Dit beïnvloedt zijn onderwerpskeus en hoe zijn teksten
geschreven zullen worden.2 Er wordt vaak gezegd dat alle verhalende teksten tot de literatuur
behoren, waarbij de werking een stuk belangrijker is dan de definitie ervan. 3 Naar mijn mening is
literatuur een middel om onderwerpen aan te dragen die de schrijver bezighouden. In de teksten
moet niet alleen een verhaal weergegeven worden, maar moet er ook worden laten zien wat er
achter het boek schuilt. Wil de schrijver een boodschap overbrengen? Heeft hij zijn eigen ervaringen
in een verhaal verwerkt? Aristoteles’ opvatting sluit hierbij aan, want de auteur van een stuk baseert
de onderwerpen op dingen die hij kent. 4
Schuld5
Het begon allemaal in het najaar van 2017. Iedereen uit de vierde klas kreeg de opdracht Schuld te
lezen en dit boek te verwerken in een verslag. ‘Het is het boek van de maand van De Wereld Draait
Door’ werd ons gezegd. Omdat het moest, deden we het maar. Tot de verbazing van mij en andere
1
Bork, G.J. van & Delabastita, D. & Gorp, H. van, e.a. (2012). Algemeen letterkundig lexicon.
https://dbnl.org/tekst/dela012alge01_01/dela012alge01_01_03084.ph p
2
Meulen, D. van der (2015). Literatuuropvatting. https://www.youtube.com/watch?v=RY06DUv1Dm8
3
Bodien, W. (2013). Interview met leraar Nederlands Walter Bodien. https://www.youtube.com/watch?
v=EOS7flg5mPs
4
Bork, G.J. van & Delabastita, D. & Gorp, H. van, e.a. (2012). Algemeen letterkundig lexicon.
https://dbnl.org/tekst/dela012alge01_01/dela012alge01_01_03084.ph p
5
Berg, W. van den (2016). Schuld.
