Samenvatting boeken Staats- en bestuursrecht

Week 1
dinsdag 2 september 2025
21:09

1.1 t/m 1.5 (& 1.15) -> hoofdstuk 1

1.1 -> inleiding
De centrale overheid is onderverdeeld in provincies -> weer onderverdeeld in gemeenten en
waterschappen -> noemen we territoriale decentralisatie -> de waterschappen zijn verantwoordelijk
voor het waterhuishouden en waterbeheer
In Nederland zijn er 2 vormen van decentralisatie -> autonomie en medebewind -> bij autonomie ->
gaat om het overdragen van bepaalde bevoegdheden die ze zelf gaan uitvoeren -> medebewind ->
medebewindorgaan krijgt de bevoegdheid/plicht om mee te werken aan een hogere regeling
 Ministerraad bestaat uit alle ministers; art. 45 lid 1 Gw
 Regering bestaat uit alle ministers en de koning; art. 42 lid 1 Gw
 Kabinet bestaat uit alle ministers en staatssecretarissen
 Parlement bestaat uit eerste en tweede kamer
 Staten-Generaal bestaat uit de eerste en tweede kamer; art. 51 lid 1 Gw
Staatsrecht -> betreft de basisregels en organisatie van de staat

1.2 -> Staat en staatsrecht
Criteria van een staat:
 Het is een organisatie met overheidsgezag
 Heeft betrekking op een bepaald grondgebied
 Heeft geweldsmonopolie
 Heeft soevereiniteit
 Uit internationaal perspectief -> de organisatie is erkend als staat door andere staten, het
gevolg hiervan is agressieverbod en recht op zelfverdediging
Een staat heeft rechtspersoonlijkheid, hij kan deelnemen aan internationaal rechtsverkeer en
verdragen afsluiten; art. 2:1 BW

1.3 -> Soevereiniteit
Als een staat soevereiniteit heeft dan heeft het: een eigen lotsbestemming, eigen koers, hoeft het
geen interventies van andere landen te dulden en mag het bedreigd of aangevallen worden door
andere landen -> soevereiniteit kan in verschillende contexten gebruikt worden:
 Interne soevereiniteit -> autonomie bij het maken van eigen keuzes
 Soevereiniteit die aanduidt wie het hoogste gezag is binnen de staat
 Soevereiniteit die aanduidt wat de grondslag is voor het gezag
 Externe soevereiniteit -> onafhankelijk van buitenlandse invloed; en de rechten die het krijgt
wanneer het internationaal erkend is

1.4 -> Constituties en grondwetten
De structuur van de staat wordt de constitutie genoemd -> de constitutie omvat regels betreft
bevoegdheden, instellingen, procedures, rechten van burgers, rechtspraak en organen -> in
Nederland heet dit de Grondwet -> bevat speciale procedures tot aanneming en verandering (art.
137 Gw) -> grondwetten zijn er om basisregels van staatsrecht vastigheid te geven en burgers te
beschermen -> grondwet die daartoe speciale procedures bevat -> rigid constitution -> VK heeft een
flexible constitution -> constitutionele veranderingen kunnen bij gewone wet worden doorgevoerd
Constitutie -> geheel van fundamentele regels en principes van een staat zowel geschreven als
ongeschreven
Grondwet -> geschreven document dat de fundamenten van de staat vastlegt

,1.5 -> Staatsrecht
Bestaat uit: statelijke instellingen en organen op nationaal niveau, instellingen en organen op
decentrale niveaus zoals provincies en gemeenten, en beziet de rechten van burgers t.o.v. de staat
Staatsrecht kent een aantal hoofdvragen:
1. Welke bevoegdheden zijn toegekend aan een lichaam of orgaan? Hier dient altijd allereerst
bezien te worden of er een bevoegdheid (bijv tot het maken van regels) is toegekend in
grondwet of wet
2. Wat houdt de reikwijdte in, wat staat precies omschreven als reikwijdte en tot hoever mag
de uitoefening ervan gaan?
3. Gaat over andere grenzen dan reikwijdte en bevoegdheden; komt de
bevoegdheidsuitoefening niet anderszins in strijd met andere regels en beginselen? Bijv bij
een boete eerst vraag 1 en 2 beantwoorden, dan bij vraag 3 bijv kijken of het niet in strijd is
met grondrechten of beginselen
4. Wie ziet toe op naleving van de bevoegdheidsgrondslag, uitoefening van de bevoegdheid, en
eventuele strijd met grondrechten of algemene rechtsbeginselen -> is vaak een rechter of
een vertegenwoordigend lichaam ingeschakeld via petitierecht
Er is een afbakening tussen politieke praktijk en staatsrechtelijke regels -> in principe worden
actoren geacht zich aan de regels te houden -> als er echter een fout wordt gemaakt bij
wetgevingsproces is dit vaak lastig terug te trekken, omdat de rechter wetten niet mag toetsen aan
de grondwet (art. 120 Grondwet)
Daardoor is er ongeschreven staatsrecht -> bijv vertrouwensregel -> dat een kabinet en de ministers
het vertrouwen dienen te hebben van het parlement, en dat hiervan sprake is zolang het tegendeel
niet is gebleken -> is een regel omdat alle actoren hierover met elkaar instemmen en men is eraan
gebonden -> deze regel is er omdat er overeenstemming is dat deze regel geldt en nageleefd behoort
te worden -> dit is het verschil met politieke praktijk -> daar wordt min of meer op dezelfde manier
geopereerd, maar er is geen instemming dat het ook juridisch gebonden is
Kan bij de vertrouwensregel wel weer onhelderheid bestaan over wanneer en hoe dit wordt ingezet -
> ligt weer anders met vele politieke praktijken en gebruiken -> kabinetsformatie hoeft bijv niet per
se door de grootste fractie gedaan te worden, is wel zo eerlijk tegenover kiezers
4 hoofdfuncties van het recht in bestuurlijke context;
 Vormgeving van besluitvorming
 Verdeling van bevoegdheden
 Normering van beleid en bestuur
 Rechtsbescherming van burgers

Begrippen:
Staat -> grondgebied, overheidsgezag, geweldsmonopolie, bevolking, soevereiniteit
Interne soevereiniteit -> het hoogste gezag binnen de staat
Externe soevereiniteit -> staat beschermd tegen externe inmenging / filosofische grondslag voor
overheidsgezag
Constitutie -> basisregels van staat
Grondwet -> document met basisregels
Staatsrecht -> het recht over de organisatie van de staat en de rechten van de burgers

,Week 2
woensdag 3 september 2025
16:58

1.6, 1.7, 1.10, 1.14, H2, 5.1 t/m 5.8, 8.1, 8.2 en 8.5

1.6 -> Rechtsstaat
Rechtsstaat -> 4 kwaliteitskenmerken:
 Sprake van scheiding der machten van de overheid -> trias politica -> scheiding tussen
wetgevende, uitvoerende en rechtsprekende macht
 Staat is gebonden aan regels -> bevoegdheden tot ingrijpen moeten op wetgeving/grondwet
te baseren zijn -> legaliteitsbeginsel
 De staat is gebonden aan en respecteert de burger -> grondrechten
 Een onafhankelijke rechterlijke macht waartoe burgers toegang hebben ter bescherming
van rechten/vrijheden

1.7 -> Democratie
Vertaling democratie -> 'zeggenschap van het volk' -> geeft de bevolking een stem in de beslissingen
door de overheid -> verschillende vormen -> als de bevolking zelf besluit -> directe democratie ->
lastig omdat er vaak een bepaalde deskundigheid nodig is voor beslissingen
Indirecte democratie -> burgers kiezen bij deze variatie voor mensen die de beslissingen maken voor
de burgers en hun vertegenwoordigen
Combinaties -> indirecte democratie kan leiden tot een gevoel van burgers waarbij ze vinden dat ze
niet goed genoeg worden vertegenwoordigd, of dat er niet gord genoeg wordt geluisterd naar
burgers -> om dit gat op te vullen kan er om meningen van het volk worden gevraagd dmv een
referendum -> gaat over een specifiek vraagstuk en kan een bindend of raadgevend referendum zijn
Vertrouwensbeginsel -> een regering/minister mag alleen aanblijven zolang hij het vertrouwen van
de meerderheid van de volksvertegenwoordiging heeft -> anders aftreden -> ongeschreven

1.10 -> Scheiding der machten
Om machtsmisbruik te voorkomen bedacht Montesquieu het systeem Trias Politica; scheiding der
machten; art. 92 Gw. -> er zijn 3 functies en machten: horizontale scheiding der machten:
1. Wetgevende macht -> Staten-Generaal
2. Uitvoerende macht -> Regering
3. Rechtsprekende macht -> rechtspraak
Naast horizontale scheiding der machten is er ook verticale -> vloeit niet direct voort uit de leer van
Montesquieu -> betreft de spreiding van bevoegdheden over hogere en lagere overheidsorganen ->
bij de rechtsprekende macht zijn dat de rechtbanken -> gerechtshoven -> Hoge Raad

1.14 -> Toedeling van bevoegdheden
Draait in SBR om bevoegdheden -> bestaan pas na gegrond te zijn door (grond)wet ->
bevoegdheidsuitoefening -> bevoegdheid tot maken van regels of nemen van besluiten (met
rechtsgevolgen voor burgers) bestaat pas indien toegekend en gecreëerd -> uiteindelijk worden
bevoegdheden dus ontleent aan Grondwet
Attributie -> het creëren van een nieuwe bevoegdheid en deze toekennen aan een instantie zoals de
gemeenteraad
Delegatie -> de (lagere) wetgever oefent een hem toekomende bevoegdheid niet zelf uit maar draagt
deze over

, Met attributie/delegatie is de verantwoordelijkheid volledig overgedragen -> ongedaan maken kan
wel nog -> subdelegatie is ook mogelijk

Begrippen
Rechtstaat -> staat die voldoet aan de eisen van scheiding der machten, rechten van de mens,
onafhankelijke rechterlijke macht, algemeenheid van regels
Democratie -> regeringsvorm waarin de burger via verkiezingen/volksraadplegingen zeggenschap
heeft over staatszaken
Attributie -> het scheppen en toebedelen van een nieuwe publiekrechtelijke bevoegdheid
Delegatie -> het overdragen van een bestaande geattribueerde bevoegdheid

H2 -> Het Koninkrijk der Nederlanden
2.1 -> Inleiding
Het Kon. Der Ned. -> Aruba, Curaçao, Sint-Maarten en Nederland, art. 1 Statuut voor het Koninkrijk
der Nederlanden -> ook 3 eilanden die worden gezien als openbare lichamen -> Bonaire, Sint-
Eustatius en Saba -> worden gezien als een soort gemeente -> BES-eilanden

2.2 -> Het Statuut
Het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden is gemaakt in 1954 en is sindsdien al vele malen
gewijzigd -> sinds 1975 is Suriname onafhankelijk
Het Statuut is de hoogste wetgeving van onze constitutie -> hoofdkenmerken:
1. Alle landen hebben de neergelegde rechtsorden vrijwillig aanvaard
2. Alle landen hebben autonomie en zijn zelfstandig, uitzonderingen in art. 3
3. Gelijkwaardigheid van alle landen
4. Onderlinge bijstand en samenwerking

2.3 -> De organen
In principe zijn de organen gelijk aan die van Nederland;
Rijkswetgever -> bestaat uit Koninkrijksregering en Staten-Generaal (van NL) -> samenstelling
hiervan wordt niet aangepast, maar parlementen van de eilanden kunnen wel gedelegeerden zenden
-> geen stemrecht maar wel amendementrecht (art. 16-18 Statuut) -> gevolmachtigde ministers of
bijzondere gedelegeerden spreken zich tegen een voorstel uit -> besluitvorming wordt uitgesteld
Koninkrijksregering -> Koning en Nederlandse ministers -> koning wordt op de eilanden
vertegenwoordigd door gouverneur -> onschendbaar staatshoofd -> Rijksministerraad -> bestaat uit
Nederlandse ministerraad aangevuld met de al eerder genoemde gevolmachtigde ministers -> zij zijn
dus vertegenwoordigers van hun regering in Rijksministerraad -> hebben ook stemrecht
RvS -> zelfde als van het Rijk -> mogelijkheid dat het wordt aangevuld door 1 lid van elk eiland -> gaat
om taken van advies -> Bestuursrechtspraak heeft geen rol
Hoge Raad -> ook bevoegd voor cassatie in civiele en strafzaken

2.4 -> Bevoegdheden nader bezien
Art. 3 Statuut geeft opsomming van Rijksbevoegdheden -> defensie is bijv
Koninkrijksaangelegenheid (KA) -> gaat daarbij feitelijk om Nederlandse leger -> buitenlandse
betrekkingen zijn dit ook -> sluiten van verdragen is dus aan Rijksregering -> niet elk verdrag geldt
dan echter voor alle landen -> qua defensie bijv wel, of rechten van de mens (EVRM) -> die keuze
(wet of rijkswet) wordt genomen door Rijksministerraad
Belangrijke verdragen niet van toepassing op eilanden -> EU-verdragen -> wel van toepassing op de
gebieden die Koninkrijksaangelegenheden zijn -> verhouding tussen eilanden en EU -> LGO-status
Regeling van nationaliteit -> KA -> Nederlanderschap is geregeld bij rijkswet -> inwoners van alle 4
landen hebben dezelfde Nederlandse nationaliteit -> ook EU-burgerschap -> 4 landen kunnen
gezamenlijk bepalen dat andere zaken als KA worden bestempeld