Samenvatting B1 APPV-1 Semester 1

ORAL PUBLIC HEALTH
HC1 Oral Public Health – Concepten, sociale determinanten en ongelijkheden
Oral Public Health
 Tandarts = op individueel niveau / Oral Public Health = op populatieniveau
 Stappen in OPH
o Diagnose (beschrijven): wie? wat? hoeveel?
o Oorzaken en gevolgen (begrijpen): waardoor? waarom? hoe?
o Methoden ter bevordering (bestrijden): effectieve strategieën?
hoe kleinere verschillen? hoe meer winst bij lage SES?
 Wanneer is iets een public health probleem?
o Veelvoorkomend
o Impact op het individu pijn, slecht kauwen, slechte esthetiek
o Impact op de maatschappij de ziekte komt regelmatig voor in de
maatschappij, werkproductiviteit omlaag = bijdrage aan de
maatschappij omlaag
o Ziekte is te voorkomen en/of effectief te behandelen
 Voorbeelden: COVID en cariës in Nederland
(Mond)gezondheid
 Er zijn verschillende dimensies in de mondgezondheid:
o Functie/fysiek functioneert het gebit nog goed?
o Sociaal welzijn heeft het gebit invloed op het sociale contact van
de patiënt?
o Geestelijk welzijn
 Subjectief/objectief wie bepaalt de mondgezondheid? De patiënt
of de tandarts?
 Afhankelijk van context
 Aanpassing speelt rol oude vrouw met één voortand heeft geen
last
 Mondgezondheid omvat de mogelijkheid om te spreken, te lachen, te
ruiken, te proeven, te kauwen, te slikken, aan te raken en emoties met
gezichtsuitdrukking over te brengen. Dit met zelfvertrouwen en zonder
pijn, ongemak en craniofaciale ziektes.
o De opvatting over wat mondgezondheid is, bepaalt hoe de
zorgverlening eruitziet:
 mondgezondheid = afwezigheid ziekte  focus op curatieve
zorg
 mondgezondheid = breder welzijn en functioneren  focus op
preventie en functioneren
Ongelijkheden in mondgezondheid
 Hoe lager de sociaaleconomische status (SES) en de
sociaaleconomische positie (SEP), hoe lager de overlevingskans en hoe
meer ziektes er ontstaan
 SEP/SES: positie van mensen op de maatschappelijke ladder
o De SEP/SES ontstaat uit een combinatie van:
 Materiële omstandigheden
 Vaardigheden, capaciteiten en kennis
 Het sociale netwerk en de status en macht van mensen in dat
netwerk In onderzoek wordt SEP afgezet
o Meting van SEP: tegen de
mondgezondheid(suitkomsten)
 Zijn er verschillen in
mondgezondheid die we
kunnen relateren aan de SEP?

,  Opleidingsniveau
 Inkomen/financiële druk/beperkingen/beroep
 Geslacht/leeftijd/generatie/land van afkomst
 Woon/werkomstandigheden
 Sociaaleconomische verschillen/ongelijkheden: systematische
verschillen in gezondheid en levensverwachting afhankelijk van iemands
positie in de maatschappij.
 Vermijdbaar en dus onrechtvaardig
 Steeds groter: hoge SES’ers hebben meer toegang tot zorg integendeel
tot lage SES’ers, terwijl zij dit juist minder nodig hebben (gelijkwaardige
zorg > gelijke zorg)
Determinanten van mondziekten en
ongelijkheid
 Waarom hebben mensen/groepen met
een lagere SEP vaker last van
mondziekten?
o Oorzaken van individuele keuzes
 Sociale determinanten van
de gezondheid: de
omstandigheden waarin we
geboren worden, opgroeien,
werken, leven en ouder worden.
 Oorzaken van de oorzaken
 Voorbeeld: Dahlgren and Whitehead model
migratieachtergrond
woon- en werkomstandigheden, sociale kring – kunnen leiden
tot chronische stress, wat leidt tot meer ziekten en minder
gezonde levensstijl
 Voorbeeld: bruine tanden < roken < waarom heb je
gerookt?
Modellen van sociale determinanten
 Beschrijven de relatie tussen biologische gedragsmatige psychosociale,
economische en politieke factoren
 Beschrijven welke mechanismen zijn betrokken bij het bestaan/ontstaan
van ongelijkheden
o Kunnen helpen bepalen welke preventieve interventies en
strategieën nuttig zijn
o Kunnen ongelijkheden helpen verklaren
 Model van Lalonde: beschrijft en erkent geen onderlinge
mechanismen/relaties tussen factoren

,  Levensloopmodellen: bestudeert hoe omstandigheden en ervaringen
tijdens de levensloop (zwangerschap, jeugd, adolescentie, etc.) invloed
hebben op ziekte en gezondheid
o Kritische periode model: blootstelling tijdens een specifieke, korte
periode heeft onomkeerbare gevolgen voor de latere gezondheid
o Gevoelige periode model: een blootstelling tijdens een
ontwikkelingsperiode heeft een sterker effect dan op andere
momenten, maar de effecten zijn nog steeds veranderbaar of
omkeerbaar
o Accumulatiemodel: schadelijke en gunstige blootstellingen
stapelen zich gedurende het leven geleidelijk op
o Risicoketenmodel: de ene blootstelling leidt direct tot een andere
blootstelling en zet daarmee een keten van risico’s in gang voor de
gezondheid