Inhoudsopgave
Week 1 – introductie (deeltentamen 1)...............................................................................4
Introductie college........................................................................................................... 4
Belang van psychopathologie.......................................................................................4
Filosoferen over psychopathologie...............................................................................4
wel of niet DSM?........................................................................................................... 5
Hoorcollege 2: Depressieve stoornis..............................................................................10
depresse is heterogeen.............................................................................................. 10
depressie heeft meerdere oorzaken...........................................................................11
we kunnen depressie vaak effectief behandelen........................................................13
verbetering behandelingen......................................................................................... 14
cognitieve gedragstherapie........................................................................................16
interpersoonlijke psychotherapie................................................................................17
Artikel Michelini............................................................................................................. 18
dimensionale classificaties van psychopathologie......................................................18
Een nieuwe interface die rdoc en hitop verbind..........................................................21
Artikel HiTOP whitepaper............................................................................................... 28
beperkingen van de DSM............................................................................................ 29
Hitop model................................................................................................................ 29
voordelen hitop.......................................................................................................... 31
Hitop in de praktijk..................................................................................................... 31
beperkingen............................................................................................................... 32
Hoofdstuk 8: Interpersoonlijke psychotherapie..............................................................32
Theoretische achtergrond........................................................................................... 32
Effectiviteit................................................................................................................. 33
behandeling................................................................................................................ 33
toepassingen.............................................................................................................. 37
Hoofdstuk 10: stemmingsstoornissen............................................................................38
Depressieve stoornissen............................................................................................. 38
Diagnostiek en behandeling van de depressieve stoornis..........................................40
week 2 – kennismaking met psychopathologie.................................................................44
Hoorcollege 3: netwerktheorie.......................................................................................44
netwerktheorie........................................................................................................... 45
Hoorcollege 4: PTSS....................................................................................................... 50
wat is een PTSS?......................................................................................................... 50
C-PTSS – enkelvoudig vs. chronisch trauma...............................................................55
Artikel Borsboom........................................................................................................... 58
1
, onderzoeksopzet........................................................................................................ 59
Soorten data............................................................................................................... 60
resultaten................................................................................................................... 62
toepassingen.............................................................................................................. 63
reproduceerbaarheid en data gegevensopslag...........................................................64
beperkingen en verbeteringen...................................................................................64
Hoofdstuk 11: Posttraumatische-stressstoornis.............................................................65
Een beeld van PTSS.................................................................................................... 65
Anamnese bij een vermoeden van PTSS.....................................................................66
Diagnostiek................................................................................................................. 67
Behandeling............................................................................................................... 68
Welke PTSS-therapievormen zijn evidence based.......................................................69
Hoofdstuk 12: Dissociatieve stoornissen........................................................................72
Trauma en dissociatie................................................................................................. 72
DSM-5 dissociatieve stoornissen.................................................................................72
Vaststellen.................................................................................................................. 74
Behandeling............................................................................................................... 76
Week 3 – veel voorkomende psychopathologie................................................................80
Hoorcollege 5: angststoornissen....................................................................................80
Definitie en overzicht angststoornissen......................................................................80
Overlap en verschillen tussen angststoornissen.........................................................80
Comorbiditeit.............................................................................................................. 83
Etiologie en instandhoudende processen...................................................................84
Behandeling............................................................................................................... 86
Hoorcollege 6: DSM-5 transdiagnostiek.........................................................................87
Transdiagnostiek: gemeenschappelijke basis.............................................................87
Transdiagnostiek, theorie en evidene-bases werken..................................................87
Research Domain Criteria (RDoC)...............................................................................88
Hierarchical Taxonomy of Psychopathology (HiTOP)..................................................88
Transdiagnostiek: nieuw............................................................................................. 88
Centrum voor psychotherapie....................................................................................90
Conclusie.................................................................................................................... 92
Hoofdstuk 3: Transdiagnostische benadering................................................................92
Stoornisspecifieke benadering....................................................................................92
DSM en evidence-based behandelingen.....................................................................93
Transdiagnostische benadering..................................................................................93
recente transdiagnostische ontwikkelingen................................................................97
Hoofdstuk 7: Cognitieve gedragstherapie......................................................................98
2
, Theoretisch kader....................................................................................................... 99
Basisprincipe van cognitieve gedragstherapie.........................................................101
Diagnostiek............................................................................................................... 102
Behandeling............................................................................................................. 105
Effectiviteit............................................................................................................... 109
(Contra-)indicaties.................................................................................................... 109
Nieuwe ontwikkelingen............................................................................................. 110
Hoofdstuk 9: Angststoornissen....................................................................................110
Diagnostiek............................................................................................................... 111
Behandeling............................................................................................................. 112
Paniekstoornis.......................................................................................................... 115
Agorafobie................................................................................................................ 116
Sociale-angststoornis................................................................................................ 117
Specifieke fobie........................................................................................................ 119
Gegeneraliseerde angststoornis...............................................................................120
Week 5 (deeltentamen 2) – verbreed je blik...................................................................121
Hoorcollege 7: ADHD................................................................................................... 121
Hoorcollege 8: Psychose.............................................................................................. 122
artikel van Kooij........................................................................................................... 122
Hoofdstuk 13: Psychotische stoornissen......................................................................122
Week 6 – complexe psychopathologie............................................................................122
Hoorcollege 9: Verslavingen........................................................................................122
Hoorcollege 10: Forensische psychologie....................................................................122
Hoofdstuk 6: cliëntgerichte behandeling van psychopathologie..................................122
Hoofdstuk 15: disruptieve, impulsbeheersings- en andere gedragsstoornissen...........122
Hoofdstuk 16: Middelgerelateerde en verslavingsstoornissen.....................................122
Week 7 – comorbiditeit................................................................................................... 122
Hoorcollege 11: TBA.................................................................................................... 122
Hoorcollege 12: bipolaire stoornis...............................................................................122
Hoofdstuk 4: farmacotherapie en andere niet-psychotherapeutische behandelvormen
.................................................................................................................................... 122
Hoofdstuk 10: stemmingsstoornissen (bipolaire stoornis)...........................................122
Week 8 – integratief beeld.............................................................................................. 122
Hoorcollege 13: Obsessieve compulsieve stoornis.......................................................122
Hoorcollege 14: persoonlijkheidsstoornissen...............................................................123
Hoofdstuk 5: psychoanalytische behandelingen..........................................................123
Hoofdstuk 14: Obsessief-compulsieve en verwante stoornissen..................................123
Hoofdstuk 17: Persoonlijkheidsstoornissen..................................................................123
3
,Week 9 – behandelindicatie............................................................................................ 123
hoofdstuk 19: Somatisch-symptoomstoornis en verwante stoornissen (?)...................123
Hoofdstuk 20: Eetstoornissen......................................................................................123
SAMENVATTING EN HOORCOLLEGE
AANTEKENINGEN PSYCHOPATHOLOGIE
WEEK 1 – INTRODUCTIE (DEELTENTAMEN 1)
INTRODUCTIE COLLEGE
BELANG VAN PSYCHOPATHOLOGIE
Het proces richting de GGZ gaat als volgt:
- Een volwassene komt zelf met een hulpvraag of wordt in enkele gevallen
doorverwezen (forensisch/ werk-gerelateerd).
- Je komt dan terecht in de basis GGZ of de specialistische GGZ (voor
complexere psychopathologie mensen die echt vastlopen).
- Bij psychopathologie ga je ervan uit dat als iemand om hulp vraagt, dat er dus al
daadwerkelijk iets aan de hand is.
o Bij ontwikkelingspsychologie doe je dit niet.
Zorgprestatiemodel:
- Diagnostiek of behandeling
- Ernst inschatting is nodig voor het aantal vergoede sessies.
GGZ-richtlijnen:
- Hier staan alle evidence based behandelingen (die ook vergoed worden)
- Ggzstandaarden.nl
Het is heel belangrijk om psychopathologie beter te begrijpen, er is namelijk een toename
te zien in psychische klachten mogelijke oorzaken kunnen zijn:
- Wachtlijsten GGZ
- Behandelingen werken maar beperkt
- Maatschappij wordt complexer
- Wereld problematiek?
Pas als je begrijpt wat er speelt kun je een geschikte behandeling bieden.
FILOSOFEREN OVER PSYCHOPATHOLOGIE
Fundamenteel voor psychopathologie is het gevoel van zingeving wat iemand heeft in het
leven.
- Voor jezelf maar ook vanuit de ander.
- Hier kan een gevoel van geluk bijkomen je vindt dit als je een zinvol bestaan
hebt.
- Normaal gezien kijk je binnen de psychopathologie vooral ook naar een mate van
lijdensdruk.
4
,WEL OF NIET DSM?
We werken met een classificatie, waardoor we doen alsof het een exacte wetenschap is
wat het eigenlijk niet is.
- Dit is lastig, maar we moeten hier wel een weg in vinden.
- Individuen zijn heel verschillend
- Individuele kenmerken zitten op een spectrum
- Het is heel context afhankelijk en een momentopname.
o Heeft de omgeving er bijvoorbeeld last van?
- Psychopathologie zou een exacte wetenschap moeten zijn om een
classificatiesysteem te hanteren.
o Je moet niet met maar 1 bril iemand te bekijken, omdat iedereen met een
bepaalde bril naar een casus kijkt.
Wat zijn symptomen?
- Je kan om meerdere redenen hoog scoren op symptomen van depressie,
bijvoorbeeld:
o Eenzame oudere
o Iemand met geldproblemen
o Chronisch zieke patiënt
o Ben je dan meteen depressief? Belangrijk om te kijken wie de persoon is.
- Met een zelfrapportage kan je niet classificeren
- Als klinisch psycholoog moet je kijken of iemand écht voldoet aan de classificatie,
niet dat iemand dat zelf vindt.
- Een zelfde oorzaak kan verschillende gevolgen hebben.
o Zo kan een traumatische ervaring leiden tot sombere stemming en laag
zelfbeeld maar ook tot PTSS.
- Symptomen kunnen een uitingsvorm zijn van iets onderliggends:
Een persoonskenmerk betekent niet direct psychopathologie
Positieve kant:
- Meestal zit er een positieve kant aan het onderliggende probleem
instandhouding van het probleem
- Controledrang kan bijv. leiden tot:
o Gestructureerd persoon
o Mogelijk beter zijn best doet op school
o Harder zal werken om fouten te voorkomen.
5
, DUS symptomen zijn een uitingsvorm van onderliggende problematiek, een
(mal)adaptieve aanpassing op de omgeving.
Wat is de relatie tussen oorzaak en symptomen?
- Hierachter komen doen we door orde te scheppen in de in de chaos van
symptomen.
- We hebben hierdoor een betrouwbare manier nodig om te diagnosticeren zodat
we mensen op een valide manier kunnen helpen.
DSM geschiedenis:
- 1880 7 diagnoses: manie, melancholie, monomanie, paresis, dementie,
dipsomanie en epilepsie
- 1911 DSM 1: 106 diagnoses
- DSM-2: 182 diagnoses
- DSM-3: 265 diagnoses
- DSM-4: 374 diagnoses
- 2013 DSM-5: 491 diagnoses
Je ziet nooit klachten van slechts 1 stoornis
Burn-out staat niet in de DSM-5 (zou een ‘werkgerelateerde stoornis’ zijn).
- Maar voor de zorgverzekering moet er een label op, dus zou je ipv burnout de
diagnose depressie of angst krijgen.
DSM-5 hoofd van bijzaken scheiden:
- A criterium = belangrijkste kenmerken
o Als cliënt hier niet aan voldoet heeft het geen zin om verder te kijken.
- B en C criterium = belangrijke aanvullende kenmerken.
- Vanaf dit punt meer exclusie criteria
- Leer de prevalentie van de stoornissen je denkt eerst aan de stoornissen die het
meest voorkomen.
- Voor tentamen zijn prevalenties en A criterium het belangrijkst.
Beperkingen DSM:
- Categorisch denken wel/niet
- Afbakening onduidelijk want veel overlap en veel heterogeniteit
- Comorbiditeit is geen onderdeel
o Komt wel vaak voor
- Puur gericht op symptomen en niet onderliggende etiologie.
o Je weet nog niet waarom je bepaalde symptomen hebt
Orde scheppen:
- Research domain criteria symptoomclusters die je kan linken aan neurobiologie
o Bedacht toen men nog hoopte dat alle psychiatrische aandoeningen
biologisch te verklaren zouden zijn.
o Beperkingen:
Neurobiologische constructen (zoals grootte van breingebied) zijn
weinig specifiek (zijn vaak aangedaan bij veel verschillende
stoornissen).
6
Week 1 – introductie (deeltentamen 1)...............................................................................4
Introductie college........................................................................................................... 4
Belang van psychopathologie.......................................................................................4
Filosoferen over psychopathologie...............................................................................4
wel of niet DSM?........................................................................................................... 5
Hoorcollege 2: Depressieve stoornis..............................................................................10
depresse is heterogeen.............................................................................................. 10
depressie heeft meerdere oorzaken...........................................................................11
we kunnen depressie vaak effectief behandelen........................................................13
verbetering behandelingen......................................................................................... 14
cognitieve gedragstherapie........................................................................................16
interpersoonlijke psychotherapie................................................................................17
Artikel Michelini............................................................................................................. 18
dimensionale classificaties van psychopathologie......................................................18
Een nieuwe interface die rdoc en hitop verbind..........................................................21
Artikel HiTOP whitepaper............................................................................................... 28
beperkingen van de DSM............................................................................................ 29
Hitop model................................................................................................................ 29
voordelen hitop.......................................................................................................... 31
Hitop in de praktijk..................................................................................................... 31
beperkingen............................................................................................................... 32
Hoofdstuk 8: Interpersoonlijke psychotherapie..............................................................32
Theoretische achtergrond........................................................................................... 32
Effectiviteit................................................................................................................. 33
behandeling................................................................................................................ 33
toepassingen.............................................................................................................. 37
Hoofdstuk 10: stemmingsstoornissen............................................................................38
Depressieve stoornissen............................................................................................. 38
Diagnostiek en behandeling van de depressieve stoornis..........................................40
week 2 – kennismaking met psychopathologie.................................................................44
Hoorcollege 3: netwerktheorie.......................................................................................44
netwerktheorie........................................................................................................... 45
Hoorcollege 4: PTSS....................................................................................................... 50
wat is een PTSS?......................................................................................................... 50
C-PTSS – enkelvoudig vs. chronisch trauma...............................................................55
Artikel Borsboom........................................................................................................... 58
1
, onderzoeksopzet........................................................................................................ 59
Soorten data............................................................................................................... 60
resultaten................................................................................................................... 62
toepassingen.............................................................................................................. 63
reproduceerbaarheid en data gegevensopslag...........................................................64
beperkingen en verbeteringen...................................................................................64
Hoofdstuk 11: Posttraumatische-stressstoornis.............................................................65
Een beeld van PTSS.................................................................................................... 65
Anamnese bij een vermoeden van PTSS.....................................................................66
Diagnostiek................................................................................................................. 67
Behandeling............................................................................................................... 68
Welke PTSS-therapievormen zijn evidence based.......................................................69
Hoofdstuk 12: Dissociatieve stoornissen........................................................................72
Trauma en dissociatie................................................................................................. 72
DSM-5 dissociatieve stoornissen.................................................................................72
Vaststellen.................................................................................................................. 74
Behandeling............................................................................................................... 76
Week 3 – veel voorkomende psychopathologie................................................................80
Hoorcollege 5: angststoornissen....................................................................................80
Definitie en overzicht angststoornissen......................................................................80
Overlap en verschillen tussen angststoornissen.........................................................80
Comorbiditeit.............................................................................................................. 83
Etiologie en instandhoudende processen...................................................................84
Behandeling............................................................................................................... 86
Hoorcollege 6: DSM-5 transdiagnostiek.........................................................................87
Transdiagnostiek: gemeenschappelijke basis.............................................................87
Transdiagnostiek, theorie en evidene-bases werken..................................................87
Research Domain Criteria (RDoC)...............................................................................88
Hierarchical Taxonomy of Psychopathology (HiTOP)..................................................88
Transdiagnostiek: nieuw............................................................................................. 88
Centrum voor psychotherapie....................................................................................90
Conclusie.................................................................................................................... 92
Hoofdstuk 3: Transdiagnostische benadering................................................................92
Stoornisspecifieke benadering....................................................................................92
DSM en evidence-based behandelingen.....................................................................93
Transdiagnostische benadering..................................................................................93
recente transdiagnostische ontwikkelingen................................................................97
Hoofdstuk 7: Cognitieve gedragstherapie......................................................................98
2
, Theoretisch kader....................................................................................................... 99
Basisprincipe van cognitieve gedragstherapie.........................................................101
Diagnostiek............................................................................................................... 102
Behandeling............................................................................................................. 105
Effectiviteit............................................................................................................... 109
(Contra-)indicaties.................................................................................................... 109
Nieuwe ontwikkelingen............................................................................................. 110
Hoofdstuk 9: Angststoornissen....................................................................................110
Diagnostiek............................................................................................................... 111
Behandeling............................................................................................................. 112
Paniekstoornis.......................................................................................................... 115
Agorafobie................................................................................................................ 116
Sociale-angststoornis................................................................................................ 117
Specifieke fobie........................................................................................................ 119
Gegeneraliseerde angststoornis...............................................................................120
Week 5 (deeltentamen 2) – verbreed je blik...................................................................121
Hoorcollege 7: ADHD................................................................................................... 121
Hoorcollege 8: Psychose.............................................................................................. 122
artikel van Kooij........................................................................................................... 122
Hoofdstuk 13: Psychotische stoornissen......................................................................122
Week 6 – complexe psychopathologie............................................................................122
Hoorcollege 9: Verslavingen........................................................................................122
Hoorcollege 10: Forensische psychologie....................................................................122
Hoofdstuk 6: cliëntgerichte behandeling van psychopathologie..................................122
Hoofdstuk 15: disruptieve, impulsbeheersings- en andere gedragsstoornissen...........122
Hoofdstuk 16: Middelgerelateerde en verslavingsstoornissen.....................................122
Week 7 – comorbiditeit................................................................................................... 122
Hoorcollege 11: TBA.................................................................................................... 122
Hoorcollege 12: bipolaire stoornis...............................................................................122
Hoofdstuk 4: farmacotherapie en andere niet-psychotherapeutische behandelvormen
.................................................................................................................................... 122
Hoofdstuk 10: stemmingsstoornissen (bipolaire stoornis)...........................................122
Week 8 – integratief beeld.............................................................................................. 122
Hoorcollege 13: Obsessieve compulsieve stoornis.......................................................122
Hoorcollege 14: persoonlijkheidsstoornissen...............................................................123
Hoofdstuk 5: psychoanalytische behandelingen..........................................................123
Hoofdstuk 14: Obsessief-compulsieve en verwante stoornissen..................................123
Hoofdstuk 17: Persoonlijkheidsstoornissen..................................................................123
3
,Week 9 – behandelindicatie............................................................................................ 123
hoofdstuk 19: Somatisch-symptoomstoornis en verwante stoornissen (?)...................123
Hoofdstuk 20: Eetstoornissen......................................................................................123
SAMENVATTING EN HOORCOLLEGE
AANTEKENINGEN PSYCHOPATHOLOGIE
WEEK 1 – INTRODUCTIE (DEELTENTAMEN 1)
INTRODUCTIE COLLEGE
BELANG VAN PSYCHOPATHOLOGIE
Het proces richting de GGZ gaat als volgt:
- Een volwassene komt zelf met een hulpvraag of wordt in enkele gevallen
doorverwezen (forensisch/ werk-gerelateerd).
- Je komt dan terecht in de basis GGZ of de specialistische GGZ (voor
complexere psychopathologie mensen die echt vastlopen).
- Bij psychopathologie ga je ervan uit dat als iemand om hulp vraagt, dat er dus al
daadwerkelijk iets aan de hand is.
o Bij ontwikkelingspsychologie doe je dit niet.
Zorgprestatiemodel:
- Diagnostiek of behandeling
- Ernst inschatting is nodig voor het aantal vergoede sessies.
GGZ-richtlijnen:
- Hier staan alle evidence based behandelingen (die ook vergoed worden)
- Ggzstandaarden.nl
Het is heel belangrijk om psychopathologie beter te begrijpen, er is namelijk een toename
te zien in psychische klachten mogelijke oorzaken kunnen zijn:
- Wachtlijsten GGZ
- Behandelingen werken maar beperkt
- Maatschappij wordt complexer
- Wereld problematiek?
Pas als je begrijpt wat er speelt kun je een geschikte behandeling bieden.
FILOSOFEREN OVER PSYCHOPATHOLOGIE
Fundamenteel voor psychopathologie is het gevoel van zingeving wat iemand heeft in het
leven.
- Voor jezelf maar ook vanuit de ander.
- Hier kan een gevoel van geluk bijkomen je vindt dit als je een zinvol bestaan
hebt.
- Normaal gezien kijk je binnen de psychopathologie vooral ook naar een mate van
lijdensdruk.
4
,WEL OF NIET DSM?
We werken met een classificatie, waardoor we doen alsof het een exacte wetenschap is
wat het eigenlijk niet is.
- Dit is lastig, maar we moeten hier wel een weg in vinden.
- Individuen zijn heel verschillend
- Individuele kenmerken zitten op een spectrum
- Het is heel context afhankelijk en een momentopname.
o Heeft de omgeving er bijvoorbeeld last van?
- Psychopathologie zou een exacte wetenschap moeten zijn om een
classificatiesysteem te hanteren.
o Je moet niet met maar 1 bril iemand te bekijken, omdat iedereen met een
bepaalde bril naar een casus kijkt.
Wat zijn symptomen?
- Je kan om meerdere redenen hoog scoren op symptomen van depressie,
bijvoorbeeld:
o Eenzame oudere
o Iemand met geldproblemen
o Chronisch zieke patiënt
o Ben je dan meteen depressief? Belangrijk om te kijken wie de persoon is.
- Met een zelfrapportage kan je niet classificeren
- Als klinisch psycholoog moet je kijken of iemand écht voldoet aan de classificatie,
niet dat iemand dat zelf vindt.
- Een zelfde oorzaak kan verschillende gevolgen hebben.
o Zo kan een traumatische ervaring leiden tot sombere stemming en laag
zelfbeeld maar ook tot PTSS.
- Symptomen kunnen een uitingsvorm zijn van iets onderliggends:
Een persoonskenmerk betekent niet direct psychopathologie
Positieve kant:
- Meestal zit er een positieve kant aan het onderliggende probleem
instandhouding van het probleem
- Controledrang kan bijv. leiden tot:
o Gestructureerd persoon
o Mogelijk beter zijn best doet op school
o Harder zal werken om fouten te voorkomen.
5
, DUS symptomen zijn een uitingsvorm van onderliggende problematiek, een
(mal)adaptieve aanpassing op de omgeving.
Wat is de relatie tussen oorzaak en symptomen?
- Hierachter komen doen we door orde te scheppen in de in de chaos van
symptomen.
- We hebben hierdoor een betrouwbare manier nodig om te diagnosticeren zodat
we mensen op een valide manier kunnen helpen.
DSM geschiedenis:
- 1880 7 diagnoses: manie, melancholie, monomanie, paresis, dementie,
dipsomanie en epilepsie
- 1911 DSM 1: 106 diagnoses
- DSM-2: 182 diagnoses
- DSM-3: 265 diagnoses
- DSM-4: 374 diagnoses
- 2013 DSM-5: 491 diagnoses
Je ziet nooit klachten van slechts 1 stoornis
Burn-out staat niet in de DSM-5 (zou een ‘werkgerelateerde stoornis’ zijn).
- Maar voor de zorgverzekering moet er een label op, dus zou je ipv burnout de
diagnose depressie of angst krijgen.
DSM-5 hoofd van bijzaken scheiden:
- A criterium = belangrijkste kenmerken
o Als cliënt hier niet aan voldoet heeft het geen zin om verder te kijken.
- B en C criterium = belangrijke aanvullende kenmerken.
- Vanaf dit punt meer exclusie criteria
- Leer de prevalentie van de stoornissen je denkt eerst aan de stoornissen die het
meest voorkomen.
- Voor tentamen zijn prevalenties en A criterium het belangrijkst.
Beperkingen DSM:
- Categorisch denken wel/niet
- Afbakening onduidelijk want veel overlap en veel heterogeniteit
- Comorbiditeit is geen onderdeel
o Komt wel vaak voor
- Puur gericht op symptomen en niet onderliggende etiologie.
o Je weet nog niet waarom je bepaalde symptomen hebt
Orde scheppen:
- Research domain criteria symptoomclusters die je kan linken aan neurobiologie
o Bedacht toen men nog hoopte dat alle psychiatrische aandoeningen
biologisch te verklaren zouden zijn.
o Beperkingen:
Neurobiologische constructen (zoals grootte van breingebied) zijn
weinig specifiek (zijn vaak aangedaan bij veel verschillende
stoornissen).
6
