Arresten inleiding Europees recht
Leereenheid 2:
C-300/89 Commissie/Raad (Titaandioxide), ECLI:EU:C:1991:244 [S/S]
Dit arrest gaat over de rechtsgrondslag van EU-wetgeving (welke verdragsbepalingen mogen
de EU-instellingen gebruiken om een bepaalde wet aan te nemen). Wanneer een EU-
maatregel meerdere doelen heeft (bijvoorbeeld milieubescherming en marktwerking), hoe
bepaal je dan welke verdragsbepaling (rechtsgrondslag) moet worden gebruikt? Het Hof
stelde het volgende vast: hoofddoel en materiële inhoud zijn bepalend. Als de maatregel
twee nauw verweven doelen heeft zoals hierboven genoemd en die gelijkwaardig zijn, dan
moet de EU beide rechtsgrondslagen gebruiken. De raad had ook artikel 100 EEG moeten
gebruiken in dit arrest.
C-376/98 Tabaksreclame, ECLI:EU:C:2000:544 [S/S]
Dit arrest gaat over de grenzen van EU-wetgevingsbevoegdheid. Mag de EU een bijna
volledig reclameverbod voor tabak aannemen op basis van haar bevoegdheid om de interne
markt te harmoniseren artikel 114 VWUE? Artikel 114 VWEU geeft de EU bevoegdheid om
regels vast te stellen voor de interne markt, maar die regels moeten bijdragen aan het
wegnemen van belemmeringen van het vrije verkeer of mededingingsverstoringen tussen
lidstaten. Duitsland zei dat de richtlijn geen echte interne-marktmaatregel was, maar een
poging om van de EU om volksgezondheid te reguleren, wat grotendeels een nationale
bevoegdheid is. De richtlijn ging te ver: ze verbiedt alle vormen van tabaksreclame inclusief
die zonder grensoverschrijdend karakter (lokale kranten). Daardoor ging het niet over de
interne markt, maar was het in feite een gezondheidsmaatregel. Volksgezondheid is een
terrein waar de EU maar beperkte bevoegdheden heeft (art. 168 VWEU)
Leereenheid 3:
294/83, Les Verts, ECLI:EU:C:1986:166 [S/S]
In dit arrest creëerde het HvJ een beroepsrecht tegen rechtshandelingen van het Europees
Parlement; dit in tegenspraak met de toenmalige letterlijke tekst van het EEG-Verdrag dat het
Parlement in het geheel niet noemde. Het Hof motiveerde zijn uitspraak door te overwegen
dat wanneer handelingen van het Europees Parlement zouden zijn uitgesloten van het
beroep tot nietigverklaring, dit in strijd zou komen met zowel de geest als het stelsel van het
EEG-Verdrag, volgens welke het Hof de eerbiediging van het recht bij de uitlegging en
toepassing van de Verdragen dient te verzekeren. Het Unierecht is gewijzigd op dit punt.
Leereenheid 4:
26/62 Van Gend en Loos, ECLI:C:1963:1 [S/S]
Dit arrest gaat over de autonome rechtsorde (heeft voorrang op nationale rechtsorde) van de
EU die directe werking (rechtstreekse rechten en plichten geven aan burgers) kan hebben in
de nationale rechtsorde van de lidstaten. Het NL-bedrijf van Gend en Loos voerde chemische
stoffen in vanuit Duitsland. Nederland hief daar een douanerecht op dat hoger was dan wat
eerder gold. Van Gend en Loos vond dat dat in strijd was met artikel 30 VWEU, dan verbiedt
dat lidstaten invoerrechten verhogen tussen lidstaten. De Nederlandse regering en andere
lidstaten vond dat alleen staten zich op verdragsbepalingen konden beroepen en dat het HvJ
niet bevoegd was om dit soort interpretaties te geven. Het Hof zei: het is een autonome
rechtsorde, waar niet alleen staten, maar OOK burgers rechten hebben. Artikel 30 VWEU is
, duidelijk, onvoorwaardelijk en voldoende precies dus burgers kunnen voor nationale rechters
een beroep doen op deze bepaling zonder dat eerst een nationale wet nodig is. Nationale
rechters moeten EU-recht toepassen ook zonder tussenkomst van nationale wetgeving.
6/64 Costa/ENEL, ECLI:EU:C:1964:66 [S/S]
In dit arrest bepaalde de HvJ dat de autonome rechtsorde en het EU-recht voorgaat op
nationaal recht.
33/76 Rewe en Comet, ECLI:EU:C:1976:188 [Curia]
In dit arrest zijn de grenzen aan beginsel van nationale procedurele autonomie gesteld
(effectiviteitsbeginsel en gelijkwaardigheidsbeginsel).
106/77 Simmenthal II, ECLI:EU:C:1978:49 [S/S]
Dit arrest gaat over de autonome rechtsorde. Wanneer er conflicterende rechtsregels zijn
met het EU-recht, dan dient de rechter deze regels in beginsel buiten toepassing te laten.
8/81 Becker, ECLI:EU:C:1982:7 [S/S]
Inzake rechtstreekse werking van een bepaling in de Zesde btw-richtlijn, na het verstrijken
van de implementatietermijn (Richtlijnen).
80/86 Kolpinghuis, ECLI:EU:C:1987:431 [S/S]
De rechter mag niet in strijd met algemene rechtsbeginselen handelen binnen de grenzen
van richtlijn conforme interpretatie. Een richtlijn die niet tijdig is omgezet heeft geen
rechtstreekse of directe doorwerking bij situaties omgekeerd verticaal= wanneer een richtlijn
niet is omgezet en een lidstaat vervolgens een beroep zou doen tegen een burger op die
richtlijn.
C-106/89 Marleasing, ECLI:EU:C:1990:395 [S/S]
De rechter heeft de plicht om de nationale regel te interpreteren conform de richtlijn
(conforme interpretatie) als de omzettingstermijn is verstreken.
C-6/90 en 9/90 Francovich, ECLI:EU:C:1991:428 [S/S]
De basis van staatsaansprakelijkheid in het EU-recht.
C-91/92 Faccini Dori, ECLI:EU:C:1994:292 [S/S]
Er kan geen sprake zijn van rechtstreekse of directe doorwerking in horizontale situaties =
situatie waarop burgers tegenover elkaar staan. Een burger kan zich NIET beroepen op een
bepaald recht uit een richtlijn die niet tijdig of juist is omgezet door de lidstaat.
Wanneer in de zaak Faccini Dori via conforme interpretatie een recht op ontbinding van de
koopovk in het nationale recht wordt ingelezen, terwijl dit recht niet met zoveel woorden in
het nationale recht is neergelegd, tast dit de rechtspositie van de verkopende partij aan. Hij
kon blijkbaar niet afgaan op het geldende Italiaanse recht. ‘Er staat niet wat er staat’. Het
probleem is dat dit leerstuk vaak op gespannen voet staat met het rechtszekerheidsbeginsel
Bij richtlijnen speelt dan ook nog het bijzondere probleem dat conforme uitleg, toegepast in
een horizontale privaatrechtelijke rechtsrelatie, in feite kan neerkomen op horizontale
werking.
Leereenheid 2:
C-300/89 Commissie/Raad (Titaandioxide), ECLI:EU:C:1991:244 [S/S]
Dit arrest gaat over de rechtsgrondslag van EU-wetgeving (welke verdragsbepalingen mogen
de EU-instellingen gebruiken om een bepaalde wet aan te nemen). Wanneer een EU-
maatregel meerdere doelen heeft (bijvoorbeeld milieubescherming en marktwerking), hoe
bepaal je dan welke verdragsbepaling (rechtsgrondslag) moet worden gebruikt? Het Hof
stelde het volgende vast: hoofddoel en materiële inhoud zijn bepalend. Als de maatregel
twee nauw verweven doelen heeft zoals hierboven genoemd en die gelijkwaardig zijn, dan
moet de EU beide rechtsgrondslagen gebruiken. De raad had ook artikel 100 EEG moeten
gebruiken in dit arrest.
C-376/98 Tabaksreclame, ECLI:EU:C:2000:544 [S/S]
Dit arrest gaat over de grenzen van EU-wetgevingsbevoegdheid. Mag de EU een bijna
volledig reclameverbod voor tabak aannemen op basis van haar bevoegdheid om de interne
markt te harmoniseren artikel 114 VWUE? Artikel 114 VWEU geeft de EU bevoegdheid om
regels vast te stellen voor de interne markt, maar die regels moeten bijdragen aan het
wegnemen van belemmeringen van het vrije verkeer of mededingingsverstoringen tussen
lidstaten. Duitsland zei dat de richtlijn geen echte interne-marktmaatregel was, maar een
poging om van de EU om volksgezondheid te reguleren, wat grotendeels een nationale
bevoegdheid is. De richtlijn ging te ver: ze verbiedt alle vormen van tabaksreclame inclusief
die zonder grensoverschrijdend karakter (lokale kranten). Daardoor ging het niet over de
interne markt, maar was het in feite een gezondheidsmaatregel. Volksgezondheid is een
terrein waar de EU maar beperkte bevoegdheden heeft (art. 168 VWEU)
Leereenheid 3:
294/83, Les Verts, ECLI:EU:C:1986:166 [S/S]
In dit arrest creëerde het HvJ een beroepsrecht tegen rechtshandelingen van het Europees
Parlement; dit in tegenspraak met de toenmalige letterlijke tekst van het EEG-Verdrag dat het
Parlement in het geheel niet noemde. Het Hof motiveerde zijn uitspraak door te overwegen
dat wanneer handelingen van het Europees Parlement zouden zijn uitgesloten van het
beroep tot nietigverklaring, dit in strijd zou komen met zowel de geest als het stelsel van het
EEG-Verdrag, volgens welke het Hof de eerbiediging van het recht bij de uitlegging en
toepassing van de Verdragen dient te verzekeren. Het Unierecht is gewijzigd op dit punt.
Leereenheid 4:
26/62 Van Gend en Loos, ECLI:C:1963:1 [S/S]
Dit arrest gaat over de autonome rechtsorde (heeft voorrang op nationale rechtsorde) van de
EU die directe werking (rechtstreekse rechten en plichten geven aan burgers) kan hebben in
de nationale rechtsorde van de lidstaten. Het NL-bedrijf van Gend en Loos voerde chemische
stoffen in vanuit Duitsland. Nederland hief daar een douanerecht op dat hoger was dan wat
eerder gold. Van Gend en Loos vond dat dat in strijd was met artikel 30 VWEU, dan verbiedt
dat lidstaten invoerrechten verhogen tussen lidstaten. De Nederlandse regering en andere
lidstaten vond dat alleen staten zich op verdragsbepalingen konden beroepen en dat het HvJ
niet bevoegd was om dit soort interpretaties te geven. Het Hof zei: het is een autonome
rechtsorde, waar niet alleen staten, maar OOK burgers rechten hebben. Artikel 30 VWEU is
, duidelijk, onvoorwaardelijk en voldoende precies dus burgers kunnen voor nationale rechters
een beroep doen op deze bepaling zonder dat eerst een nationale wet nodig is. Nationale
rechters moeten EU-recht toepassen ook zonder tussenkomst van nationale wetgeving.
6/64 Costa/ENEL, ECLI:EU:C:1964:66 [S/S]
In dit arrest bepaalde de HvJ dat de autonome rechtsorde en het EU-recht voorgaat op
nationaal recht.
33/76 Rewe en Comet, ECLI:EU:C:1976:188 [Curia]
In dit arrest zijn de grenzen aan beginsel van nationale procedurele autonomie gesteld
(effectiviteitsbeginsel en gelijkwaardigheidsbeginsel).
106/77 Simmenthal II, ECLI:EU:C:1978:49 [S/S]
Dit arrest gaat over de autonome rechtsorde. Wanneer er conflicterende rechtsregels zijn
met het EU-recht, dan dient de rechter deze regels in beginsel buiten toepassing te laten.
8/81 Becker, ECLI:EU:C:1982:7 [S/S]
Inzake rechtstreekse werking van een bepaling in de Zesde btw-richtlijn, na het verstrijken
van de implementatietermijn (Richtlijnen).
80/86 Kolpinghuis, ECLI:EU:C:1987:431 [S/S]
De rechter mag niet in strijd met algemene rechtsbeginselen handelen binnen de grenzen
van richtlijn conforme interpretatie. Een richtlijn die niet tijdig is omgezet heeft geen
rechtstreekse of directe doorwerking bij situaties omgekeerd verticaal= wanneer een richtlijn
niet is omgezet en een lidstaat vervolgens een beroep zou doen tegen een burger op die
richtlijn.
C-106/89 Marleasing, ECLI:EU:C:1990:395 [S/S]
De rechter heeft de plicht om de nationale regel te interpreteren conform de richtlijn
(conforme interpretatie) als de omzettingstermijn is verstreken.
C-6/90 en 9/90 Francovich, ECLI:EU:C:1991:428 [S/S]
De basis van staatsaansprakelijkheid in het EU-recht.
C-91/92 Faccini Dori, ECLI:EU:C:1994:292 [S/S]
Er kan geen sprake zijn van rechtstreekse of directe doorwerking in horizontale situaties =
situatie waarop burgers tegenover elkaar staan. Een burger kan zich NIET beroepen op een
bepaald recht uit een richtlijn die niet tijdig of juist is omgezet door de lidstaat.
Wanneer in de zaak Faccini Dori via conforme interpretatie een recht op ontbinding van de
koopovk in het nationale recht wordt ingelezen, terwijl dit recht niet met zoveel woorden in
het nationale recht is neergelegd, tast dit de rechtspositie van de verkopende partij aan. Hij
kon blijkbaar niet afgaan op het geldende Italiaanse recht. ‘Er staat niet wat er staat’. Het
probleem is dat dit leerstuk vaak op gespannen voet staat met het rechtszekerheidsbeginsel
Bij richtlijnen speelt dan ook nog het bijzondere probleem dat conforme uitleg, toegepast in
een horizontale privaatrechtelijke rechtsrelatie, in feite kan neerkomen op horizontale
werking.
