Herkansing Psychodiagnostiek (semester 2)
Leerdoelen tentamen
1. Je hebt globale kennis van de methoden en instrumenten die gebruikt kunnen worden om
diagnostische vraagstellingen te beantwoorden.
2. Je hebt kennis van psychologische diagnostiek bij verschillende veelvoorkomende
problemen en stoornissen
3. Je bent in staat om onderdelen van de psychodiagnostiek toe te spitsen op verschillende
patiëntenpopulaties in verschillende werkvelden en verschillende levensfasen
HC 1: Introductie psychodiagnostiek
De rol van diagnostiek is zeer actueel:
- Verkeerd diagnostisch label
- Zelfdiagnostiek: confirmation bias en gevolgen voor identiteitsontwikkeling
- Diagnostiek kan ook helpend en verhelderend zijn voor cliënten
In de praktijk varieert de rol van diagnostiek:
In sommige instellingen is diagnostiek uitgebreid of startten ze juist snel met een behandeling.
Diagnosticeren =
1. analyseren;
2. structureren en;
3. integreren van informatie op academische wijze
Classificatie versus beschrijvende diagnose:
➔ Classificatie = naam van de stoornis (DSM-V code)
➔ Beschrijvend = een holistische samenhang/volledig beeld van de klachten en de persoon
◆ WAT is er aan de hand?
◆ Holistisch profiel samenstellen (VCGT) is vaak bij klinische diagnostiek
➔ Verklarend = waar komt het gedrag/klacht vandaan?
◆ Waarom komt het tot stand?
Creatieve therapie als aanknopingspunt in gesprek voor diagnostiek.
Werkveld in de gezondheidszorg:
- ambulant: eerste lijn, GGZ, polikliniek van ziekenhuis
- semi-muraal: deeltijdbehandeling/dagbehandeling
- intramuraal: ziekenhuis, psychiatrische instelling, zorgcentrum voor oudere
volwassenen, instelling voor zorg voor mensen met beperkingen, kliniek voor
verslavingszorg, revalidatiecentrum, specialistisch diagnostisch centrum
, Diagnostische cyclus:
Artikel: psychodiagnostiek anno 2020, obstakels voor de psychodiagnostiek:
‘In dit artikel willen we niet zozeer stilstaan bij psychodiagnostische succesnummers, maar bij obstakels
die eraan in de weg staan. Daarbij valt bijvoorbeeld te denken aan de neiging van de diagnosticus om
de opdrachtgever of verwijzer ter wille te zijn. Dat is een valkuil, en de diagnosticus die erin tuimelt, zal
tekortschieten. Hieronder zetten we meer van zulke valkuilen op een rijtje. We leggen ook uit hoe
ze te ontlopen zijn.’
Goede diagnostiek vereist ten minste dat een psycholoog het met zichzelf en met competente
vakgenoten eens is; meestal ontbreekt een gouden standaardregel voor diagnostiek
Gebrek aan consistentie = dezelfde symptomen, andere stoornis
Gebrek aan consensus = de ene psycholoog zegt depressie, terwijl de ander angststoornis
classificeert.
Obstakels in de praktijk:
,Context:
1. Diagnostisch momentum = tunnelvisie van de aanvraag. Een bias van eerder gegeven
informatie kan misleidend zijn
2. Affiliatiebias = opdrachtgever te vriend willen houden
Observatie:
3. Overreliance on salient data = de waarde van observatie overwaarderen: “wie lang
genoeg kijkt, zal onherroepelijk iets afwijkends zien.”
➔ Oplossing: de psycholoog heeft een duidelijke hypothese geformuleerd
(hypothese-toetsing)
Gestructureerde interviews: bevorderen consistentie en consensus, maar…
4. Stereotypen = sterke ideeën over de causale samenhang tussen symptomen en
diagnose - subjectieve weging van symptomen.
➔ Oplossing: beschrijvingen van prototypische diagnoses uitsluiten
5. Base rate neglect
➔ Oplossing: kennis van prevalentiecijfers voor de verschillende aandoeningen,
symptomen en stoornissen.
Tests:
6. Grote betekenis geven aan toevalsbevindingen
➔ Oplossing: Multimethodisch werken: sterke-zwakteprofiel samenstellen
7. Response bias
➔ Oplossing: SVT
8. Gebrekkig zelfinzicht
➔ Oplossing: heteroanamnese: informatie van derden
Therapeutische diagnostiek = sympathiek staat hier centraal. Samenwerken met de cliënt
heeft een positief effect op behandeling.
, - Let echter wel op dat patiënten snel misleidende feedback van psychologen accepteren
wegens ambiguïteit (bijvoorbeeld: sleeptrackers).
- Dit werd in HC 15 ‘foster effect' genoemd
HC 2: NPO ⅓: Multiconceptueel (hoe)
Dia-gnostiek = Kennis door te kijken.
Bio-psycho-sociaal model:
➔ Klinisch = Psychopathologie/persoonlijkheid + context
➔ Klinische neuro = cognitief (dis)functioneren +
hersenbeschadiging
➔ Integratieve diagnostiek = transdiagnostisch:
verschillende concepten in acht nemen.
Transdiagnostisch uitgangspunt = over elkaars
specialisatie heen kijken
◆ Als je geen rekening houdt met andere domeinen,
kan je het nooit verklarende diagnostiek brengen,
alleen descriptief (beschrijven).
◆ Levensloop = Ontwikkeling door de concepten heen
● Hulpvraag verschil per leeftijd
● Kinderen vragen over predictie
● Ouderen vragen over onderkennen: disfunctie/afwijking/stoornis
Multiconceptueel = dus vanuit meerdere concepten een hypothese formuleren:
➔ Hersen-gedragrelatie
➔ Persoonlijkheid en psychopathologie
➔ Context
➔ Levensloop
DUS: Multiconceptueel draagt bij aan transdiagnostiek.
Echter, het werkveld speelt een belangrijke rol, omdat de diagnostiek daar erg van afhangt en
dat heeft consequenties!
➔ Contextafhankelijk (!)
◆ ICF vs. DSM
◆ Ziekenhuizen (en revalidatiecentra) gaan meer in op ICF
➔ GZ-psycholoog = generalistisch
Leerdoelen tentamen
1. Je hebt globale kennis van de methoden en instrumenten die gebruikt kunnen worden om
diagnostische vraagstellingen te beantwoorden.
2. Je hebt kennis van psychologische diagnostiek bij verschillende veelvoorkomende
problemen en stoornissen
3. Je bent in staat om onderdelen van de psychodiagnostiek toe te spitsen op verschillende
patiëntenpopulaties in verschillende werkvelden en verschillende levensfasen
HC 1: Introductie psychodiagnostiek
De rol van diagnostiek is zeer actueel:
- Verkeerd diagnostisch label
- Zelfdiagnostiek: confirmation bias en gevolgen voor identiteitsontwikkeling
- Diagnostiek kan ook helpend en verhelderend zijn voor cliënten
In de praktijk varieert de rol van diagnostiek:
In sommige instellingen is diagnostiek uitgebreid of startten ze juist snel met een behandeling.
Diagnosticeren =
1. analyseren;
2. structureren en;
3. integreren van informatie op academische wijze
Classificatie versus beschrijvende diagnose:
➔ Classificatie = naam van de stoornis (DSM-V code)
➔ Beschrijvend = een holistische samenhang/volledig beeld van de klachten en de persoon
◆ WAT is er aan de hand?
◆ Holistisch profiel samenstellen (VCGT) is vaak bij klinische diagnostiek
➔ Verklarend = waar komt het gedrag/klacht vandaan?
◆ Waarom komt het tot stand?
Creatieve therapie als aanknopingspunt in gesprek voor diagnostiek.
Werkveld in de gezondheidszorg:
- ambulant: eerste lijn, GGZ, polikliniek van ziekenhuis
- semi-muraal: deeltijdbehandeling/dagbehandeling
- intramuraal: ziekenhuis, psychiatrische instelling, zorgcentrum voor oudere
volwassenen, instelling voor zorg voor mensen met beperkingen, kliniek voor
verslavingszorg, revalidatiecentrum, specialistisch diagnostisch centrum
, Diagnostische cyclus:
Artikel: psychodiagnostiek anno 2020, obstakels voor de psychodiagnostiek:
‘In dit artikel willen we niet zozeer stilstaan bij psychodiagnostische succesnummers, maar bij obstakels
die eraan in de weg staan. Daarbij valt bijvoorbeeld te denken aan de neiging van de diagnosticus om
de opdrachtgever of verwijzer ter wille te zijn. Dat is een valkuil, en de diagnosticus die erin tuimelt, zal
tekortschieten. Hieronder zetten we meer van zulke valkuilen op een rijtje. We leggen ook uit hoe
ze te ontlopen zijn.’
Goede diagnostiek vereist ten minste dat een psycholoog het met zichzelf en met competente
vakgenoten eens is; meestal ontbreekt een gouden standaardregel voor diagnostiek
Gebrek aan consistentie = dezelfde symptomen, andere stoornis
Gebrek aan consensus = de ene psycholoog zegt depressie, terwijl de ander angststoornis
classificeert.
Obstakels in de praktijk:
,Context:
1. Diagnostisch momentum = tunnelvisie van de aanvraag. Een bias van eerder gegeven
informatie kan misleidend zijn
2. Affiliatiebias = opdrachtgever te vriend willen houden
Observatie:
3. Overreliance on salient data = de waarde van observatie overwaarderen: “wie lang
genoeg kijkt, zal onherroepelijk iets afwijkends zien.”
➔ Oplossing: de psycholoog heeft een duidelijke hypothese geformuleerd
(hypothese-toetsing)
Gestructureerde interviews: bevorderen consistentie en consensus, maar…
4. Stereotypen = sterke ideeën over de causale samenhang tussen symptomen en
diagnose - subjectieve weging van symptomen.
➔ Oplossing: beschrijvingen van prototypische diagnoses uitsluiten
5. Base rate neglect
➔ Oplossing: kennis van prevalentiecijfers voor de verschillende aandoeningen,
symptomen en stoornissen.
Tests:
6. Grote betekenis geven aan toevalsbevindingen
➔ Oplossing: Multimethodisch werken: sterke-zwakteprofiel samenstellen
7. Response bias
➔ Oplossing: SVT
8. Gebrekkig zelfinzicht
➔ Oplossing: heteroanamnese: informatie van derden
Therapeutische diagnostiek = sympathiek staat hier centraal. Samenwerken met de cliënt
heeft een positief effect op behandeling.
, - Let echter wel op dat patiënten snel misleidende feedback van psychologen accepteren
wegens ambiguïteit (bijvoorbeeld: sleeptrackers).
- Dit werd in HC 15 ‘foster effect' genoemd
HC 2: NPO ⅓: Multiconceptueel (hoe)
Dia-gnostiek = Kennis door te kijken.
Bio-psycho-sociaal model:
➔ Klinisch = Psychopathologie/persoonlijkheid + context
➔ Klinische neuro = cognitief (dis)functioneren +
hersenbeschadiging
➔ Integratieve diagnostiek = transdiagnostisch:
verschillende concepten in acht nemen.
Transdiagnostisch uitgangspunt = over elkaars
specialisatie heen kijken
◆ Als je geen rekening houdt met andere domeinen,
kan je het nooit verklarende diagnostiek brengen,
alleen descriptief (beschrijven).
◆ Levensloop = Ontwikkeling door de concepten heen
● Hulpvraag verschil per leeftijd
● Kinderen vragen over predictie
● Ouderen vragen over onderkennen: disfunctie/afwijking/stoornis
Multiconceptueel = dus vanuit meerdere concepten een hypothese formuleren:
➔ Hersen-gedragrelatie
➔ Persoonlijkheid en psychopathologie
➔ Context
➔ Levensloop
DUS: Multiconceptueel draagt bij aan transdiagnostiek.
Echter, het werkveld speelt een belangrijke rol, omdat de diagnostiek daar erg van afhangt en
dat heeft consequenties!
➔ Contextafhankelijk (!)
◆ ICF vs. DSM
◆ Ziekenhuizen (en revalidatiecentra) gaan meer in op ICF
➔ GZ-psycholoog = generalistisch
