In deze samenvatting worden de volgende hoofdstukken beschreven: 1, 2
en 5 t/m 8. Ook zijn nog kort de belangrijkste onderdelen van hoofdstuk 3
en 4 beschreven verdeeld over 2 pagina’s. In de hoofdstukken zijn
afbeeldingen vanuit het boek toegevoegd.
,Deel A Nieuwe werkelijkheid maakt
transformatie urgent
Hoofdstuk 1 Verandering van tijdperk: de nieuwe
werkelijkheid
‘We leven niet in een tijdperk van verandering, maar in een verandering
van tijdperk. ‘- Jan Rotmans
1.1 Ondernemen in de nieuwe werkelijkheid
Vooral het exponentiële karakter van technologische ontwikkelingen heeft
zo veel impact dat disruptie (doorbreking) van bestaande
marktstructuren onvermijdelijk is. Bijvoorbeeld hoe het internet de manier
van winkelen heeft veranderd. Marktomgevingen blijven dynamischer,
complexer en minder voorspelbaar, wordt het huidige tijdsgewricht een
nieuwe werkelijkheid genoemd.
Uit gesignaleerde trends wordt duidelijk dat digitalisering, reputatie en
duurzaamheid belangrijke thema’s zijn. Strategische vraagstukken kunnen
zich ontwikkelen tot kansen of bedreigingen. Het bestuursprobleem zit in
de complexiteit van ontwikkelingen: onduidelijke oorzaak-gevolgrelaties
van veranderende factoren en actoren maken besturen ingewikkeld.
Naarmate de omgevingsdynamiek en de ontwikkelingen toenemen, des te
meer de voorspelbaarheid omgekeerd evenredig afneemt. In steeds meer
marktomgevingen is succes afhankelijk van de wijze waarop het bedrijf
reageert op veranderingen: tijdige en juiste waarneming, een goede
analyse en een groot aanpassingsvermogen maken dat een organisatie de
kansen die ontwikkelingen in zich hebben, kan benutten. Het is de kunst
om snel in te springen op technologische en sociaal-culturele
ontwikkelingen, en tegelijkertijd aan de reputatie van de organisatie
werken.
Voor het topmanagement zijn de twee meest relevante strategische
issues: disruptie en digitalisering enerzijds, en reputatie en imago
anderzijds. Deze twee krachten binnen de nieuwe werkelijkheid worden
ook wel technology push en social pull genoemd. Hoe hier mee om
wordt gegaan is een vergaande invloed op overlevingskansen.
,1.2 Digitale revolutie als aanjager van verandering
1.2.1 Internet faciliteert transitie
In het laatste decennium van de vorige eeuw luidde internet een transitie
in; een overgang naar een ander tijdperk met vergaande gevolgen. Sociale
netwerken faciliteren een nieuwe economie van delen en uitwisselen.
Ongeveer vijftien jaar geleden ondervond de internetrevolutie belangrijke
impulsen met de komst van de smartphone en de wijdverspreide
beschikbaarheid van cloud computing, met name Software as a Service
(SaaS) tegen lage kosten. Inmiddels worden er exponentieel meer
sensoren ingezet om producten, diensten en gebruikers te volgen en hun
status vast te leggen. Met geavanceerde analysetechnieken wordt onder
meer geanticipeerd op de wensen van gebruikers en afnemers. Kortom, de
impact van internet is onmiskenbaar en heeft een transitie bewerkstelligd
met gevolgen voor de manier waarop bedrijven en consumenten
interacteren.
1.2.2 Internet of Things en big data
De apparaten zijn voorzien van sensoren, rekenkracht (een chip) en een
internetverbinding. Via een sensor neemt het apparaat zichzelf en zijn
omgeving waar en wordt informatie verzameld voor procesbesturingen.
Doordat al deze apparaten gegevens verzamelen, opslaan en uitwisselen
komt er steeds meer sensordata beschikbaar. Het verzamelen, verwerken
en vervolgens analyseren van de (big) data via algoritmen en
kunstmatige intelligentie voorziet organisaties van waardevolle
informatie.
1.2.3 Exponentiële ontwikkeling van technologieën
Internet en digitalisering hebben de manier waarop bedrijven,
overheden en burgers met elkaar omgaan ingrijpend verandering. Het
samengaan ofwel de convergentie van al deze technologieën zal op
organisaties die niet meebewegen een ontwrichtende uitwerking hebben.
Voor wie mee wil en kan, is het een voorbode van een periode van
ongekende innovatie en vooruitgang.
1.3 Maatschappelijke evolutie als aanjager van
verandering
Naast de digitaliseringsrevolutie is er een maatschappelijke, ofwel
sociaal-ecologische revolutie gaande in de richting van meer
verantwoord ondernemen voor mens, milieu en maatschappij. Hoewel
deze ontwikkeling meer geleidelijk verloopt, heeft deze niet minder impact
op bedrijven.
, 1.3.1 Maatschappelijk verantwoord en duurzaam ondernemen
Tot aan de jaren 90 dachten veel bedrijven dat ze aan hun maatschappelijk
verplichting voldeden door het doen van schenking aan
liefdadigheidsinstellingen en nog steeds is dit een manier om invulling
teven aan maatschappelijk ondernemerschap.
In de nieuwe werkelijkheid doen stakeholders in toenemende mate een
appel op het bedrijfsleven om verantwoordelijkheid te nemen voor hun
directe omgeving. Ze verwachten van hen duurzaam en ethisch opereren,
waarbij winst maken niet ten koste gaat van andere groepen in de
maatschappij of van het milieu. Het idee dat de verantwoordelijkheid van
het bedrijf ophoudt bij de hekken van het bedrijfsterrein lijkt voorgoed
verleden tijd. mede onder druk van consumenten heeft bedrijfsfilantropie
zich al snel doorontwikkeld tot Maatschappelijk Verantwoord
Ondernemen (MVO). Maatschappelijk verantwoord ondernemen is een
vorm van ondernemen gericht op economische prestaties (Profit), met
respect voor de sociale kant (People), binnen de ecologische
randvoorwaarden (Planet).
Mkbbedrijven gebruiken vaak de term duurzaam ondernemen. Duurzaam
ondernemen is bij alle bedrijfsbeslissingen zowel een hoger
bedrijfsrendement nastreven, als de kansen benutten voor een beter
milieu en meer welzijn van de medewerkers en de maatschappij. Het gaat
om activiteiten die een stap verder gaan dan waartoe de wet verplicht;
vanuit maatschappelijke betrokkenheid en een toekomstgerichte visie.
1.3.2 License to operate
Organisaties zullen in al hun activiteiten rekening moeten houden met de
gevolgen voor hun reputatie en voor de legitimiteit van hun bestaan.
De opkomst van digitale communicatie heeft de macht van individuen en
groepen om kritiek te uiten op bedrijven enorm vergroot en versneld.
Omgekeerd biedt het organisaties de mogelijkheid om belanghebbenden
te bereiken als zij zich willen verantwoorden.
Maatschappelijke impact is een belangrijk thema voor het opbouwen van
imago en reputatie. Wanneer een organisatie zelf geen invulling geeft aan
duurzaam handelen, zal de maatschappij in het geweer komen en zal het
bedrijf zijn license to operate (legitimering van bestaan) verloren zien
gaan.
1.3.3 Social return on investment
Bedrijven die als duurzaam en ethisch te boek staan, behalen niet alleen
gemakkelijker omzet, maar trekken ook gemakkelijker (schaarse)
werknemers, zakenpartners en financiële middelen aan. Bedrijven die