A2: Concept context benadering.........................................................................................................................4
2.5 De sociaal wetenschappelijke paradigma’s .............................................................................................4
Functionalisme-paradigma........................................................................................................................4
Conflict-paradigma.....................................................................................................................................4
Sociaalconstructivisme-paradigma............................................................................................................4
Rationele actor-paradigma........................................................................................................................4
A3: Onderzoeksvaardigheden.............................................................................................................................5
3.1 Onderzoeksresultaten...............................................................................................................................5
Domein B: Vorming....................................................................................................................................... 5
B1: Socialisatie.....................................................................................................................................................5
4.1 Het proces van socialisatie en acculturatie...............................................................................................5
4.2 Primaire, secundaire en tertiaire socialisatie............................................................................................6
4.3 De vorming van identiteit.........................................................................................................................6
4.4 Cultuur ......................................................................................................................................................6
4.4 Dimensies van hofstede............................................................................................................................7
Grote machtsafstand versus kleine machtsafstand. .................................................................................7
Individualistisch versus collectivistisch......................................................................................................7
Masculien versus feminien........................................................................................................................7
Lage onzekerheidsvermijding versus hoge onzekerheidsvermijding.......................................................7
Langetermijngerichtheid versus kortetermijngerichtheid.........................................................................7
5.1 Het proces van politieke socialisatie.........................................................................................................7
5.2 Politieke ideologieën en de belangrijke politieke stromingen..................................................................7
Functionalisme-paradigma........................................................................................................................8
Conflict-paradigma.....................................................................................................................................8
Sociaalconstructivisme-paradigma............................................................................................................8
Domein C: Verhouding.................................................................................................................................. 9
C1: Verhoudingen: nationaal en internationaal..................................................................................................9
9.1 Ongelijkheid: nationaal en internationaal................................................................................................9
9.2 Het gedrag van nationale staten ten opzichte van elkaar verklaard met behulp van theorieën ............9
10.1 Macht en gezag....................................................................................................................................10
C3: Internationale conflicten en internationale samenwerking.......................................................................12
11.1 Maatschappelijke en politieke conflicten.............................................................................................12
11.2 Vormen van internationale conflicten en conflictoplossingen.............................................................13
11.3 Maatschappelijke en politieke samenwerking.....................................................................................13
C4: Machtsverhoudingen binnen een specifieke context.................................................................................14
12.1 Het ontstaan van het statensysteem....................................................................................................14
12.2 Veranderingen binnen de mondiale machtsverhoudingen..................................................................14
12.3 Culturele gevolgen van het proces van globalisering en internationalisering......................................15
12.4 Nieuwe problemen, nieuwe structuren?...............................................................................................15
C5: Overheidsbeleid ten aanzien van het buitenland.......................................................................................16
13.1 Vormen van internationale samenwerking..........................................................................................16
13.2 De positie van Nederland in het internationale krachtenveld..............................................................17
13.3 Overheidsbeleid ten aanzien van het buitenland.................................................................................17
Domein D: Binding...................................................................................................................................... 18
D1: Sociale Cohesie............................................................................................................................................18
14.1 Typen bindingen tussen mensen...........................................................................................................18
14.2 Paradigma’s over binding.....................................................................................................................18
Functionalisme-paradigma......................................................................................................................18
Conflict-paradigma...................................................................................................................................18
Sociaalconstructivisme-paradigma..........................................................................................................18
Rationele actor-paradigma......................................................................................................................18
14.3 Groepsvorming......................................................................................................................................19
14.4 Sociale cohesie als bindmiddel voor de samenleving...........................................................................20
1
, 14.4 Politieke cohesie als bindmiddel...........................................................................................................20
14.5 Sociale instituties..................................................................................................................................20
D2: Politieke instituties en representatie/representativiteit............................................................................21
15.1 Politieke instituties................................................................................................................................21
15.2 Representatie en representativiteit......................................................................................................21
15.3 Stabiliteit van politieke systemen.........................................................................................................22
D3: Effecten van ontwikkelingen op politieke bindingen in samenleving........................................................22
16.1 Natievorming en staatsvorming...........................................................................................................22
16.2 De rol van een staat bij collectieve actie..............................................................................................22
16.3 Globaliseringsprocessen en de positie van de nationale staat.............................................................22
16.4 Binding met staat sterker dan Europa..................................................................................................23
D4: Invloeden op affectieve bindingen in de samenleving...............................................................................23
17.1 Culturele identiteit van een volk...........................................................................................................23
17.2 Wetenschappelijke visies op nationale cultuur en nationale identiteit................................................23
17.3 Ontwikkelingen in Nederlandse cultuur en identiteit...........................................................................24
D5: Overheidsbeleid en standpunten politieke partijen...................................................................................25
18.1 Visies op oorzaken van politieke aandacht voor nationale identiteit...................................................25
18.2 Uitgangspunt voor beleid: verschillende processen identificatie.........................................................25
18.3 Standpunten politieke partijen ten aanzien nationale identiteit en identificatie.................................26
E1: Veranderingsprocessen rationalisering, individualisering en institutionalisering......................................26
19.1 Rationalisering......................................................................................................................................26
19.2 Individualisering....................................................................................................................................27
19.3 Institutionalisering................................................................................................................................28
E2: Veranderingsprocessen staatsvorming, democratisering en globalisering................................................28
20.1 Staatsvorming.......................................................................................................................................28
20.2 Democratisering....................................................................................................................................29
E3: Effecten van veranderingen binnen een specifieke context op andere maatschappelijke vraagstukken..30
21.1 De wording van de moderne westerse samenleving............................................................................30
21.2 Veranderingen in de vorming van mensen...........................................................................................31
21.3 Veranderingen in de verhoudingen tussen mensen..............................................................................31
21.4 Veranderingen in de verbondenheid tussen mensen............................................................................32
21.5 Paradoxen van modernisering..............................................................................................................33
E4: Standpunten van aanhangers van politieke stromingen over vraagstukken die samenhangen met
veranderingsprocessen......................................................................................................................................33
22.1 Opvattingen van de politieke stromingen over globalisering...............................................................33
22.2 Opvattingen van de aanhangers van politieke stromingen over individualisering..............................34
Bijlage 5: Politiek en het proces van politieke besluitvorming......................................................................35
Kenmerken van politiek................................................................................................................................35
Systeemmodel...............................................................................................................................................35
Barrièremodel...............................................................................................................................................36
Stromenmodel...............................................................................................................................................36
Bijlage 3: Omschrijvingen van de concepten................................................................................................ 37
2
,3
, Domein A
A2: Concept context benadering
2.5 De sociaal wetenschappelijke paradigma’s
Functionalisme-paradigma
Aanhangers van paradigma willen functioneren van samenleving als systeem verklaren en
leggen daarbij nadruk op functies die samenleving ontwikkelt om te kunnen voortbestaan.
Zien samenleving als consensus georiënteerd systeem.
Bij zich veranderende externe omstandigheden zal systeem zich geleidelijk aanpassen en
op zoek gaan naar hervinden evenwicht. Gemeenschappelijke morele overtuigingen en
sociale instituties functioneren hierbij als sociale stabilisatoren. Sociale ongelijkheid is
noodzakelijk om samenleving goed te laten functioneren.
Conflict-paradigma
Aanhangers van paradigma gaan ervan uit dat maatschappelijke tegenstellingen en daaruit
voortvloeiende conflicten bepalend zijn voor alsmaar veranderende maatschappij, die steeds
opnieuw tegenstellingen en conflicten voortbrengt. Overeenstemming waarden en normen
is afwezig en voor zowel wel aanwezig, opgelegd door dominante maatschappelijke
groepering.
Ongelijkheid is kern samenleving: samenleving is resultaat van conflicten tussen
verschillende groeperingen. Ongelijkheid berust op machtsverschillen.
Sociaalconstructivisme-paradigma
Aanhangers van paradigma onderzoeken wijze waarop mensen samen maatschappelijke
werkelijkheid definiëren. Menselijke handelingen en sociale interacties berusten altijd op
interpretaties en sociale werkelijkheid wordt ‘geconstrueerd’.
Bindingen zijn noodzakelijk om gemeenschappelijke oriëntatie en handelingen mogelijk te
maken. Zijn echter keuze van individu en niet afgedwongen.
Sociale ongelijkheid is gevolg beeld dat mensen samen vormen van verschillende groepen
samenleving. Bijv mannen en vrouwen gebaseerd op beelden die samenleving heeft
geconstrueerd.
Rationele actor-paradigma
Aanhangers van paradigma leggen nadruk op actoren en streven naar nutsmaximalisatie.
Doelen kunnen op verschillende manieren worden gerealiseerd.
Keuze tussen alternatieven wordt door actoren op rationele wijze gemaakt, door kosten en
baten die aan alternatieven verbonden zijn tegen elkaar af te wegen. Actoren zullen vooral
actief kiezen voor eigenbelang. Verhoudingen zijn resultaat van rationele keuzes die door
actoren gemaakt worden.
Wordt verondersteld dat verandering in samenleving zal plaatsvinden als actoren
verwachten dat baten verandering opwegen tegen verwachte kosten. Of als evenwicht wordt
verstoord doordat belangen actoren veranderen.
4
2.5 De sociaal wetenschappelijke paradigma’s .............................................................................................4
Functionalisme-paradigma........................................................................................................................4
Conflict-paradigma.....................................................................................................................................4
Sociaalconstructivisme-paradigma............................................................................................................4
Rationele actor-paradigma........................................................................................................................4
A3: Onderzoeksvaardigheden.............................................................................................................................5
3.1 Onderzoeksresultaten...............................................................................................................................5
Domein B: Vorming....................................................................................................................................... 5
B1: Socialisatie.....................................................................................................................................................5
4.1 Het proces van socialisatie en acculturatie...............................................................................................5
4.2 Primaire, secundaire en tertiaire socialisatie............................................................................................6
4.3 De vorming van identiteit.........................................................................................................................6
4.4 Cultuur ......................................................................................................................................................6
4.4 Dimensies van hofstede............................................................................................................................7
Grote machtsafstand versus kleine machtsafstand. .................................................................................7
Individualistisch versus collectivistisch......................................................................................................7
Masculien versus feminien........................................................................................................................7
Lage onzekerheidsvermijding versus hoge onzekerheidsvermijding.......................................................7
Langetermijngerichtheid versus kortetermijngerichtheid.........................................................................7
5.1 Het proces van politieke socialisatie.........................................................................................................7
5.2 Politieke ideologieën en de belangrijke politieke stromingen..................................................................7
Functionalisme-paradigma........................................................................................................................8
Conflict-paradigma.....................................................................................................................................8
Sociaalconstructivisme-paradigma............................................................................................................8
Domein C: Verhouding.................................................................................................................................. 9
C1: Verhoudingen: nationaal en internationaal..................................................................................................9
9.1 Ongelijkheid: nationaal en internationaal................................................................................................9
9.2 Het gedrag van nationale staten ten opzichte van elkaar verklaard met behulp van theorieën ............9
10.1 Macht en gezag....................................................................................................................................10
C3: Internationale conflicten en internationale samenwerking.......................................................................12
11.1 Maatschappelijke en politieke conflicten.............................................................................................12
11.2 Vormen van internationale conflicten en conflictoplossingen.............................................................13
11.3 Maatschappelijke en politieke samenwerking.....................................................................................13
C4: Machtsverhoudingen binnen een specifieke context.................................................................................14
12.1 Het ontstaan van het statensysteem....................................................................................................14
12.2 Veranderingen binnen de mondiale machtsverhoudingen..................................................................14
12.3 Culturele gevolgen van het proces van globalisering en internationalisering......................................15
12.4 Nieuwe problemen, nieuwe structuren?...............................................................................................15
C5: Overheidsbeleid ten aanzien van het buitenland.......................................................................................16
13.1 Vormen van internationale samenwerking..........................................................................................16
13.2 De positie van Nederland in het internationale krachtenveld..............................................................17
13.3 Overheidsbeleid ten aanzien van het buitenland.................................................................................17
Domein D: Binding...................................................................................................................................... 18
D1: Sociale Cohesie............................................................................................................................................18
14.1 Typen bindingen tussen mensen...........................................................................................................18
14.2 Paradigma’s over binding.....................................................................................................................18
Functionalisme-paradigma......................................................................................................................18
Conflict-paradigma...................................................................................................................................18
Sociaalconstructivisme-paradigma..........................................................................................................18
Rationele actor-paradigma......................................................................................................................18
14.3 Groepsvorming......................................................................................................................................19
14.4 Sociale cohesie als bindmiddel voor de samenleving...........................................................................20
1
, 14.4 Politieke cohesie als bindmiddel...........................................................................................................20
14.5 Sociale instituties..................................................................................................................................20
D2: Politieke instituties en representatie/representativiteit............................................................................21
15.1 Politieke instituties................................................................................................................................21
15.2 Representatie en representativiteit......................................................................................................21
15.3 Stabiliteit van politieke systemen.........................................................................................................22
D3: Effecten van ontwikkelingen op politieke bindingen in samenleving........................................................22
16.1 Natievorming en staatsvorming...........................................................................................................22
16.2 De rol van een staat bij collectieve actie..............................................................................................22
16.3 Globaliseringsprocessen en de positie van de nationale staat.............................................................22
16.4 Binding met staat sterker dan Europa..................................................................................................23
D4: Invloeden op affectieve bindingen in de samenleving...............................................................................23
17.1 Culturele identiteit van een volk...........................................................................................................23
17.2 Wetenschappelijke visies op nationale cultuur en nationale identiteit................................................23
17.3 Ontwikkelingen in Nederlandse cultuur en identiteit...........................................................................24
D5: Overheidsbeleid en standpunten politieke partijen...................................................................................25
18.1 Visies op oorzaken van politieke aandacht voor nationale identiteit...................................................25
18.2 Uitgangspunt voor beleid: verschillende processen identificatie.........................................................25
18.3 Standpunten politieke partijen ten aanzien nationale identiteit en identificatie.................................26
E1: Veranderingsprocessen rationalisering, individualisering en institutionalisering......................................26
19.1 Rationalisering......................................................................................................................................26
19.2 Individualisering....................................................................................................................................27
19.3 Institutionalisering................................................................................................................................28
E2: Veranderingsprocessen staatsvorming, democratisering en globalisering................................................28
20.1 Staatsvorming.......................................................................................................................................28
20.2 Democratisering....................................................................................................................................29
E3: Effecten van veranderingen binnen een specifieke context op andere maatschappelijke vraagstukken..30
21.1 De wording van de moderne westerse samenleving............................................................................30
21.2 Veranderingen in de vorming van mensen...........................................................................................31
21.3 Veranderingen in de verhoudingen tussen mensen..............................................................................31
21.4 Veranderingen in de verbondenheid tussen mensen............................................................................32
21.5 Paradoxen van modernisering..............................................................................................................33
E4: Standpunten van aanhangers van politieke stromingen over vraagstukken die samenhangen met
veranderingsprocessen......................................................................................................................................33
22.1 Opvattingen van de politieke stromingen over globalisering...............................................................33
22.2 Opvattingen van de aanhangers van politieke stromingen over individualisering..............................34
Bijlage 5: Politiek en het proces van politieke besluitvorming......................................................................35
Kenmerken van politiek................................................................................................................................35
Systeemmodel...............................................................................................................................................35
Barrièremodel...............................................................................................................................................36
Stromenmodel...............................................................................................................................................36
Bijlage 3: Omschrijvingen van de concepten................................................................................................ 37
2
,3
, Domein A
A2: Concept context benadering
2.5 De sociaal wetenschappelijke paradigma’s
Functionalisme-paradigma
Aanhangers van paradigma willen functioneren van samenleving als systeem verklaren en
leggen daarbij nadruk op functies die samenleving ontwikkelt om te kunnen voortbestaan.
Zien samenleving als consensus georiënteerd systeem.
Bij zich veranderende externe omstandigheden zal systeem zich geleidelijk aanpassen en
op zoek gaan naar hervinden evenwicht. Gemeenschappelijke morele overtuigingen en
sociale instituties functioneren hierbij als sociale stabilisatoren. Sociale ongelijkheid is
noodzakelijk om samenleving goed te laten functioneren.
Conflict-paradigma
Aanhangers van paradigma gaan ervan uit dat maatschappelijke tegenstellingen en daaruit
voortvloeiende conflicten bepalend zijn voor alsmaar veranderende maatschappij, die steeds
opnieuw tegenstellingen en conflicten voortbrengt. Overeenstemming waarden en normen
is afwezig en voor zowel wel aanwezig, opgelegd door dominante maatschappelijke
groepering.
Ongelijkheid is kern samenleving: samenleving is resultaat van conflicten tussen
verschillende groeperingen. Ongelijkheid berust op machtsverschillen.
Sociaalconstructivisme-paradigma
Aanhangers van paradigma onderzoeken wijze waarop mensen samen maatschappelijke
werkelijkheid definiëren. Menselijke handelingen en sociale interacties berusten altijd op
interpretaties en sociale werkelijkheid wordt ‘geconstrueerd’.
Bindingen zijn noodzakelijk om gemeenschappelijke oriëntatie en handelingen mogelijk te
maken. Zijn echter keuze van individu en niet afgedwongen.
Sociale ongelijkheid is gevolg beeld dat mensen samen vormen van verschillende groepen
samenleving. Bijv mannen en vrouwen gebaseerd op beelden die samenleving heeft
geconstrueerd.
Rationele actor-paradigma
Aanhangers van paradigma leggen nadruk op actoren en streven naar nutsmaximalisatie.
Doelen kunnen op verschillende manieren worden gerealiseerd.
Keuze tussen alternatieven wordt door actoren op rationele wijze gemaakt, door kosten en
baten die aan alternatieven verbonden zijn tegen elkaar af te wegen. Actoren zullen vooral
actief kiezen voor eigenbelang. Verhoudingen zijn resultaat van rationele keuzes die door
actoren gemaakt worden.
Wordt verondersteld dat verandering in samenleving zal plaatsvinden als actoren
verwachten dat baten verandering opwegen tegen verwachte kosten. Of als evenwicht wordt
verstoord doordat belangen actoren veranderen.
4
