1 Onderdaan en burger, privaat en algemeen belang
maandag 23 februari 2026 20:10
Kleur Functie
Grieken in de oudheid ⚫ Zwart Hoofdtekst (staat vast)
• Vrije mannen; geen heerser
🔴 Rood Examenantwoorden
Burgers i.p.v. onderdanen
-> daarbij dus ook burgerrechten: 🔵 Lichtblauw Begrippen
1. vrijheidsrechten (wat mag de overheid niet) 🟢 Donkergroen Personen/jaartallen
2. politieke rechten (participatie in bestuur)
🟣 Paars Bronnen/teksten
• Algemeen belang : uiteindelijk het beste voor iedereen
-> staat regelmatig tegenover private belang : van afzonderlijke personen 🟠 Oranje Voorbeelden/belangrijke tegenstellen/verbindingen
• Griekse stadstaat = res publica = publieke zaak = algemeen belang
aldus republiek (een staat waarin burgers samen regeren voor algemeen belang)
• Democratie: burger moet verantwoordelijk zijn, zélf nadenken; keerzijde = mee moeten
doen
Naast burgerrechten ook burgerplichten, moeilijk voldoende verantwoordelijke burgers te
vinden om staat goed te besturen -> democratieën eindigen in alleenheerschappijen
, 2 Politieke denkers: klassieke ideeën
dinsdag 3 maart 2026 13:04
Kleur Functie
⚫ Zwart Hoofdtekst (staat vast)
Griekse oudheid
• Bestuur van de Griekse polis = 'politiek' 🔴 Rood Examenantwoorden
🔵 Lichtblauw Begrippen
• Aristoteles (384-322v.C)
🟢 Donkergroen Personen/jaartallen
• Mens = sociaal-politiek wezen; iemand die het moet hebben van het leven in een
polis 🟣 Paars Bronnen/teksten
• 3 bestuursvormen die konden afglijden naar corrupte 🟠 Oranje Voorbeelden/belangrijke tegenstellen/verbindingen
Zuiver (algemeen belang) Corrupt (private belang)
Monarchie Tirannie
wijze koning, volgens A.B alleenheerser, zonder A.B
Aristocratie Oligarchie
regering van 'besten'; wat goed is voor land regering van 'weinigen' clubje, zonder A.B
Wettige democratie Volledige democratie
volledige macht volk volksbesluiten zonder wettelijke regels
dictatuur van de massa
3 zuiveren samenvoegen; gemengd bestuur, imperium mixtum
Middeleeuwen
• Marsilius van Padua (1280-1343)
• Bestudeerde Aristoteles' ideeën
• Geestelijkheid; goddelijke wet - hiernamaals, geloofszaken die niet rationeel
bewezen waren en kon dus geen zeggenschap hebben over
Staatsbestuur; aardse wet - leven op aarde, rationeel bewezen
• De macht van vorsten konden niet van God afkomstig zijn
• Macht in staten moest worden gebaseerd op wetten <- uitdrukkingen van wat in
een gemeenschaap was besloten
• Vorsten = verdedigers van vrede, Denfensor Pacis
-> aks vorsten zich niet aan de wet en het algemeen belang hielden, kon het volk
ze afzetten
Renaissance en humanisme
• Niccolò Machiavelli (1469-1527)
• Realisme binnen politiek denken; uitgaan van de slechtheid, het egoïsme en de
onbetrouwbaarheid van mensen
• Orde moest wel gehandhaafd blijven
-> vorst moest hier alles voor doen; desnoods met middelen als misleiding,
wreedheid en terreur
'Het is beter om als vorst gevreesd te zijn dan geliefd'
17e eeuw
• Thomas Hobbes (1588-1679)
• Nog pessimistischer dan Machiavelli
• Menselijk bestaan is in natuur afschuwelijk;
Als er geen staat was, ging iedereen het hardst voor zijn eigen belang vechten -
oorlog van allen tegen allen
-> ontkomen; sociaal contract ;
vrijheid inleveren aan 1 oppermachtige heerser (vorst), die zorgde voor veiligheid
en orde in de staat
• Macht van de vorst moet absoluut en onbetwistbaar zijn
• Vorst is door jou zelf aangesteld, en is er voor iedereens belang
Klagen over de vorst = klagen over wat je zelf hebt veroorzaakt, je beschuldigt
jezelf
maandag 23 februari 2026 20:10
Kleur Functie
Grieken in de oudheid ⚫ Zwart Hoofdtekst (staat vast)
• Vrije mannen; geen heerser
🔴 Rood Examenantwoorden
Burgers i.p.v. onderdanen
-> daarbij dus ook burgerrechten: 🔵 Lichtblauw Begrippen
1. vrijheidsrechten (wat mag de overheid niet) 🟢 Donkergroen Personen/jaartallen
2. politieke rechten (participatie in bestuur)
🟣 Paars Bronnen/teksten
• Algemeen belang : uiteindelijk het beste voor iedereen
-> staat regelmatig tegenover private belang : van afzonderlijke personen 🟠 Oranje Voorbeelden/belangrijke tegenstellen/verbindingen
• Griekse stadstaat = res publica = publieke zaak = algemeen belang
aldus republiek (een staat waarin burgers samen regeren voor algemeen belang)
• Democratie: burger moet verantwoordelijk zijn, zélf nadenken; keerzijde = mee moeten
doen
Naast burgerrechten ook burgerplichten, moeilijk voldoende verantwoordelijke burgers te
vinden om staat goed te besturen -> democratieën eindigen in alleenheerschappijen
, 2 Politieke denkers: klassieke ideeën
dinsdag 3 maart 2026 13:04
Kleur Functie
⚫ Zwart Hoofdtekst (staat vast)
Griekse oudheid
• Bestuur van de Griekse polis = 'politiek' 🔴 Rood Examenantwoorden
🔵 Lichtblauw Begrippen
• Aristoteles (384-322v.C)
🟢 Donkergroen Personen/jaartallen
• Mens = sociaal-politiek wezen; iemand die het moet hebben van het leven in een
polis 🟣 Paars Bronnen/teksten
• 3 bestuursvormen die konden afglijden naar corrupte 🟠 Oranje Voorbeelden/belangrijke tegenstellen/verbindingen
Zuiver (algemeen belang) Corrupt (private belang)
Monarchie Tirannie
wijze koning, volgens A.B alleenheerser, zonder A.B
Aristocratie Oligarchie
regering van 'besten'; wat goed is voor land regering van 'weinigen' clubje, zonder A.B
Wettige democratie Volledige democratie
volledige macht volk volksbesluiten zonder wettelijke regels
dictatuur van de massa
3 zuiveren samenvoegen; gemengd bestuur, imperium mixtum
Middeleeuwen
• Marsilius van Padua (1280-1343)
• Bestudeerde Aristoteles' ideeën
• Geestelijkheid; goddelijke wet - hiernamaals, geloofszaken die niet rationeel
bewezen waren en kon dus geen zeggenschap hebben over
Staatsbestuur; aardse wet - leven op aarde, rationeel bewezen
• De macht van vorsten konden niet van God afkomstig zijn
• Macht in staten moest worden gebaseerd op wetten <- uitdrukkingen van wat in
een gemeenschaap was besloten
• Vorsten = verdedigers van vrede, Denfensor Pacis
-> aks vorsten zich niet aan de wet en het algemeen belang hielden, kon het volk
ze afzetten
Renaissance en humanisme
• Niccolò Machiavelli (1469-1527)
• Realisme binnen politiek denken; uitgaan van de slechtheid, het egoïsme en de
onbetrouwbaarheid van mensen
• Orde moest wel gehandhaafd blijven
-> vorst moest hier alles voor doen; desnoods met middelen als misleiding,
wreedheid en terreur
'Het is beter om als vorst gevreesd te zijn dan geliefd'
17e eeuw
• Thomas Hobbes (1588-1679)
• Nog pessimistischer dan Machiavelli
• Menselijk bestaan is in natuur afschuwelijk;
Als er geen staat was, ging iedereen het hardst voor zijn eigen belang vechten -
oorlog van allen tegen allen
-> ontkomen; sociaal contract ;
vrijheid inleveren aan 1 oppermachtige heerser (vorst), die zorgde voor veiligheid
en orde in de staat
• Macht van de vorst moet absoluut en onbetwistbaar zijn
• Vorst is door jou zelf aangesteld, en is er voor iedereens belang
Klagen over de vorst = klagen over wat je zelf hebt veroorzaakt, je beschuldigt
jezelf
