Geschreven door studenten die geslaagd zijn Direct beschikbaar na je betaling Online lezen of als PDF Verkeerd document? Gratis ruilen 4,6 TrustPilot
logo-home
Samenvatting

Samenvatting Inleiding staatsrecht RB0012

Beoordeling
2.0
(1)
Verkocht
3
Pagina's
55
Geüpload op
05-03-2026
Geschreven in
2025/2026

Deze samenvatting bevat alles wat je nodig hebt om te slagen voor het vak. Ik heb een uitgebreide samenvatting gemaakt van het boek (beginselen van de democratische rechtsstaat) en heb hierbij ook de oefenvragen verwerkt. In het groen heb ik de arresten gemarkeerd en die heb ik in een apart document verder uitgewerkt. Deze staat overigens ook te koop of samen in een voordeelbundel!

Meer zien Lees minder
Instelling
Vak

Voorbeeld van de inhoud

Inleiding staatsrecht

Leereenheid 1 - Het onderwerp van het staats- en bestuursrecht (2 mc-vragen):
Publiekrecht en privaatrecht:
Voor wat betreft de indeling van de rechtsorde in privaatrecht, staats- en bestuursrecht en
strafrecht wordt de hoofdonderscheiding gehanteerd tussen enerzijds het privaatrecht en
anderzijds het publiekrecht. Het privaatrecht houdt zich voornamelijk bezig met de
rechtsbetrekkingen tussen burgers onderling. Het strafrecht en het staats- en bestuursrecht
doen dat niet. Zij vallen onder het publiekrecht. Op deze terreinen gaat het primair om de
verhouding tussen overheid en burgers en tussen overheidsinstanties onderling. Het staats-
en bestuursrecht omvat de formele en materiële rechtsnormen inzake het handelen van de
overheid en de rechtsbetrekkingen van burgers ten opzichte van de overheid. Het formele
deel betreft de procedurele normen, het materiële deel de inhoudelijke normen.

Het handelen van de overheid kan van verschillende aard zijn. Er wordt een onderscheid
gemaakt tussen feitelijke handelingen en rechtshandelingen. Een feitelijke handeling van de
overheid is bijvoorbeeld het opbreken van een weg door de gemeentelijke overheid teneinde
leidingen te repareren. Rechtshandelingen zijn handelingen van de overheid die een
verandering in de wereld van het recht tot gevolg hebben. Rechtshandelingen kunnen van
publiekrechtelijke dan wel van privaatrechtelijke aard zijn. De meeste publiekrechtelijke
rechtshandelingen hebben de vorm van besluiten die eenzijdig bindend worden opgelegd.

Bronnen van het staatsrecht:
De organisatorische structuur van veel organen waarmee het staatsrecht zich bezighoudt,
zijn geregeld in de Grondwet of de organieke wetten (wetten die tot stand zijn gekomen in
opdracht van de Grondwet) bijvoorbeeld de Provinciewet en de Gemeentewet, beide vereist
door art. 132 Gw en de Kieswet, vereist door onder meer art. 59 Gw. Verder behoren ook de
gewoonte, jurisprudentie, internationale verdragen en Statuut voor het Koninkrijk tot de
bronnen van het staatsrecht.

Het verschil tussen het staatsrecht en het bestuursrecht is conventioneel en didactisch van
aard. Op grond van historie en gewoonte worden sommige terreinen tot het staatsrecht
gerekend en andere tot het bestuursrecht.

Decentralisatie wordt in Nederland tot het staatsrecht gerekend.

Het basismateriaal van het staats- en bestuursrecht: overheidsbesluiten:
De besluiten waarop het staats- en bestuursrecht betrekking heeft zijn in het algemeen
eenzijdig bindende overheidsbesluiten. Dat houdt in dat de gelding van het besluit niet
afhankelijk is van de instemming van hen tot wie het besluit is gericht: men is aan het besluit
gehouden, of men nu wil of niet. Die binding betreft primair de burgers als
‘normgeadresseerden’. Typerend voor overheidsbesluiten is dan ook, dat zij bindend zijn.

Soorten overheidsbesluiten:
- Algemeen verbindende voorschriften zijn, die in beginsel voor een onbepaaldheid van
gevallen gelding hebben en toegepast kunnen worden (bijvoorbeeld wet in materiële
zin of wet in formele zin).

, - Beschikkingen -> brengen in één bepaald geval een rechtsgevolg tot stand.
- Beleidsregels -> geven aan op welke wijze een orgaan zijn beleid denkt te voeren en
waaraan het vervolgens zelf gebonden wordt geacht.
- Plannen -> die op een bepaalde wijze een bindend effect bezitten, zoals in bepaalde
opzichten het bestemmingsplan in de ruimtelijke ordening.
- Vonnissen, arresten, of uitspraken -> zijn van geschillenbeslechters zoals rechters of
bestuursrechtelijke instanties oordelend in administratief beroep.

De noodzaak van bindende overheidsbeslissingen:
Er is een maatschappelijke behoefte aan bindende overheidsbesluiten. Een samenleving kan
niet bestaan zonder een minimum aan bindende besluiten. Zij wordt in belangrijke mate
door dergelijke besluiten gestuurd. Soms komt sturing voort uit de samenleving zelf, door
middel van ‘zelfregulering’, maar vaak is het nodig dat besluiten eenzijdig bindend worden
opgelegd.

Statelijk georganiseerde gemeenschappen zullen altijd in enigerlei mate de collectieve
voorzieningen van defensie en buitenlands beleid nodig hebben. Voorbeelden
gemeenschapsvoorzieningen: handhaving van de openbare orde en de geschillenbeslechting
ter voorkoming van eigenrichting. Hiervoor is collectief budget nodig.

Het problematische karakter van bindende overheidsbeslissingen:
Besluitvorming op grondslag van eenstemmigheid is geen werkbaar mechanisme. Een
gemeenschap zou daar niet bij gebaat zijn. Om dit van bovenaf te kunnen sturen, moet er
vaak worden ingegrepen concrete rechtspositie van burgers. Denk bijvoorbeeld aan de
handelingen aan een vergunningsvereiste. Het is belangrijk dat deze besluiten worden
genomen door een orgaan, dat qua samenstelling en gedragslijn waarborgt dat volgens een
zorgvuldige procedure alle opvattingen worden gehoord en tegen elkaar afgewogen. In de
eerste plaats is dat de formele wetgever (regering en Staten-Generaal art. 81 Gw).

Alle eenzijdige besluiten zijn problematisch, omdat een individu gebonden wordt zonder de
vraag of betrokkene daar mee eens is.

De aanvaardbaarheid van bindende overheidsbeslissingen:
‘Aanvaardbaar zijn’ is gebaseerd op een normatieve, binnen de gemeenschap geldende
opvatting omtrent wat redelijkerwijze aanvaard dient te worden. Dit houdt in dat uitgegaan
wordt van de fundamentele gelijkheid van burgers.

De twee belangrijkste grondslagen van het staatsbestel zijn: rechtsstaat en democratie.

De opkomst van de soevereine staat:
In de Middeleeuwen is deze heerschappijvorm slechts in theorie aanwezig (theocratische
theorie). In deze theorie is de vorst de hoogste instantie, de soeverein, omdat hij in naam van
God regeert. De vorst kan de wet nooit schenden. De vorst was eerst en vooral de
plaatsvervanger van God op aarde. De soevereine vorst regeerde in Zijn naam en stond dan
ook letterlijk boven de wet. Alle gezag lag in zijn handen en werd namens hem uitgeoefend.
Wie het vorstelijk gezag betwistte maakte zich schuldig aan goddeloosheid; hem wachtte een

,zware straf. Uit deze hiërarchische visie volgt dat er geen sprake was van rechten in eigenlijke
zin, maar slechts van tijdelijke gunsten.

Tegenover de theocratische leer stond de dominante visie dat de vorst slechts beperkte
bevoegdheden had. Zijn bevoegdheden werden begrensd door onveranderlijke, uit de natuur
voortvloeiende rechtsbeginselen (natuurrecht) en mochten alleen ten behoeve van het
welzijn van de gemeenschap worden toegepast.

In de dominante visie werd het onderscheid gemaakt tussen enerzijds de legitieme vorst die
met inachtneming van het natuurrecht onrechtmatig had toegeëigend om zijn persoonlijke
belang na te streven (Thomas van Aquino schreef dat ‘de wet die van het natuurrecht afwijkt,
geen wet is maar verdorvenheid van de wet’ -> corruptio legis) en anderzijds de tiran, die
streefde naar persoonlijk belang in plaats van algemeen welzijn.

Feodalisme:
Wordt gekenmerkt door een sterke band tussen de leenheer en de leenman (vazal), die
bestaat uit wederzijdse rechten en plichten en die als een contractuele relatie beschouwd
kan worden. Het wezen van een dergelijke relatie is, dat het niet voldoen aan de
verplichtingen aan de ene zijde (contractbreuk) de verplichtingen aan de andere zijde
opschort. Dit kenmerk is aanwezig in de vermaarde Magna Carta (1215). Dat was een charter
in de vorm van een overeenkomst die de verhouding tussen de Engelse koning, de leenheer
en de leenmannen vastlegt. Na een opsomming van de door de koning in acht te nemen
rechten wordt bepaald dat wat door de koning in strijd hiermee nageleefd wordt, nietig is.

De Blijde Incomste is een gesloten charter tussen hertogin Johanna en de steden van Brabant
(1356) en geeft nog duidelijker aan dat de gehoorzaamheidsplicht in een dergelijke situatie
van contractbreuk wordt opgeschort totdat het recht hersteld is.

Charters hebben primair tot doel: het gewoonterecht, uitwerking van het natuurrecht, te
codificeren en te bestendigen.

De vorst is op geestelijk terrein onderworpen aan het gezag van de paus.

Vanaf de dertiende eeuw verzwakt het gezag van de paus en keizer door hun onderlinge
strijd inzake het recht van bisschopsbenoeming (Investituurstrijd). De vorsten claimen op hun
eigen grondgebied geen macht van buiten meer te accepteren en eisen externe
soevereiniteit.

Door de Reformatie (de Hervorming) in de zestiende en zeventiende eeuw gaat de eenheid
van de Christelijke wereld (de res publica christiana), waarvan paus en keizer de leiders
waren, verloren. Hierdoor ontwikkelen staten (de koning, vorst) zich tot de hoogste macht
binnen het grondgebied. Dit wordt de interne soevereiniteit genoemd.

De vorst kan in een situatie van elkaar in evenwicht houdende, strijdende partijen evenwel
slechts vervullen als aan een aantal condities voldaan is:
- Hij dient niet van andere machten afhankelijk te zijn;

, - Hij moet de bevoegdheid hebben nieuw recht te creëren (zelfs tegen gewoonterecht
in);
- Hij moet zich niet met een der partijen identificeren.

Recht wordt positief recht: vereist nieuwe wetgeving.

Het maatschappelijk verdrag:
Het maatschappelijk verdrag is een fictief contract tussen de samenleving van de
gezamenlijke burgers enerzijds en de staat anderzijds. De burgers geven daarbij hun vrijheid
uit de natuurlijke toestand op en aanvaarden het overheidsgezag, in ruil waarvoor de staat
de burgers bescherming en vrede biedt. Indien de staat zijn verplichtingen niet nakomt, zijn
de burgers van hun kant ook niet meer gebonden aan hun verplichting tot gehoorzaamheid
aan de staat. Let wel, het volk wordt hier begrepen als een organisch gestructureerd geheel,
niet als een optelsom van vrije individuen.

Onder de regering van Philips ll, leenheer van de Nederlanden, leidt de centralistische
politiek tot verzet dat uiteindelijk resulteert in de afscheiding van de Zeven Provinciën. Het
Plakkaat van Verlatinge was de officiële verklaring waarmee de Nederlandse gewesten
koning Philips ll afzetten als hun vorst.

Er wordt een verzetsleer (Plakkaat van Verlatinge 1581) ontwikkeld als tegenhanger van de
theocratische visie. Volgens deze leer is de macht aan de vorst gegeven ten bate van zijn
onderdanen. Hoe hij deze macht heeft uit te oefenen is in een contract met zijn volk
vastgelegd. Voldoet de vorst niet aan zijn verplichtingen? Dan kan verzet worden gepleegd
dat tot zijn afzetting leidt. Aan het individu zelf komt geen verzetsrecht toe.

Het Plakkaat van Verlatinge gaat uit van collectieve, historisch verworven privileges. Op de
lange duur bood deze theorie onvoldoende intellectueel tegengewicht tegen de
absolutistische leer van het droit divin. Dit was een theorie die de absolute macht van
koningen legitimeerde door te stellen dat hun autoriteit een goddelijke oorsprong had, wat
hen boven menselijke wetten en controle plaatste.

Een meer principiële rechtvaardiging van verzet tegen de tirannieke vorst werd gevonden in
een natuurrechtelijke contractsleer. In deze vooral door John Locke ontwikkelde theorie
wordt het individu gelijkwaardig aan alle anderen.

De klassiek-liberale rechtsstaat:
Het belangrijke principe is de individuele vrijheid, die door het recht beschermd moet
worden. De kenmerken zijn:
1. Legaliteitsbeginsel;
2. Machtsverdeling;
3. Grondrechten;
4. Rechterlijke controle.

ad 1: legaliteitsbeginsel:
De vrijheid van het individu is de hoofdregel en de beperking ervan de uitzondering.
Machtsuitoefening door de staat is slechts geoorloofd wanneer deze berust op een door de

Geschreven voor

Instelling
Studie
Vak

Documentinformatie

Geüpload op
5 maart 2026
Aantal pagina's
55
Geschreven in
2025/2026
Type
SAMENVATTING

Onderwerpen

$13.14
Krijg toegang tot het volledige document:

Verkeerd document? Gratis ruilen Binnen 14 dagen na aankoop en voor het downloaden kun je een ander document kiezen. Je kunt het bedrag gewoon opnieuw besteden.
Geschreven door studenten die geslaagd zijn
Direct beschikbaar na je betaling
Online lezen of als PDF


Ook beschikbaar in voordeelbundel

Beoordelingen van geverifieerde kopers

Alle reviews worden weergegeven
1 maand geleden

2.0

1 beoordelingen

5
0
4
0
3
0
2
1
1
0
Betrouwbare reviews op Stuvia

Alle beoordelingen zijn geschreven door echte Stuvia-gebruikers na geverifieerde aankopen.

Maak kennis met de verkoper

Seller avatar
De reputatie van een verkoper is gebaseerd op het aantal documenten dat iemand tegen betaling verkocht heeft en de beoordelingen die voor die items ontvangen zijn. Er zijn drie niveau’s te onderscheiden: brons, zilver en goud. Hoe beter de reputatie, hoe meer de kwaliteit van zijn of haar werk te vertrouwen is.
evaschlahmilch Open Universiteit
Volgen Je moet ingelogd zijn om studenten of vakken te kunnen volgen
Verkocht
71
Lid sinds
2 jaar
Aantal volgers
0
Documenten
18
Laatst verkocht
5 dagen geleden

4.5

6 beoordelingen

5
5
4
0
3
0
2
1
1
0

Recent door jou bekeken

Waarom studenten kiezen voor Stuvia

Gemaakt door medestudenten, geverifieerd door reviews

Kwaliteit die je kunt vertrouwen: geschreven door studenten die slaagden en beoordeeld door anderen die dit document gebruikten.

Niet tevreden? Kies een ander document

Geen zorgen! Je kunt voor hetzelfde geld direct een ander document kiezen dat beter past bij wat je zoekt.

Betaal zoals je wilt, start meteen met leren

Geen abonnement, geen verplichtingen. Betaal zoals je gewend bent via iDeal of creditcard en download je PDF-document meteen.

Student with book image

“Gekocht, gedownload en geslaagd. Zo makkelijk kan het dus zijn.”

Alisha Student

Bezig met je bronvermelding?

Maak nauwkeurige citaten in APA, MLA en Harvard met onze gratis bronnengenerator.

Bezig met je bronvermelding?

Veelgestelde vragen