Begrippenlijst Eigentijdse Geschiedenis
Overige begrippen pre-koude oorlog
The long telegram 1946: Beschrijft na ervaringen in Sovjetunie dat het door interne oorzaken
gedreven wordt door expansie, moeten voortdurend klassenvijanden aanwijzen om te
kunnen blijven bestaan. Nu ook andere vijanden zoals het Westen: nog niet toe aan
communistische heilstaat. Legitimeert hun eigen macht: alleen kunnen bestaan als ze kunnen
duidelijk maken dat ze moeten blijven knokken.
Europese samenwerking
Verenigde Naties. Intergouvernementele organisatie in 1945 door 51 landen
NAVO
EGKS:
EEG: Europese Economische Gemeenschap, gaat verder dan alleen kolen en staal
Euratom: Europese Gemeenschap voor Atoomenergie
Verdrag van Parijs:
Verdrag van Rome: de EGKS gaat verder als Europese Economische Gemeenschap, de EEG
Europese Raad:
Schengenverdrag: inwoners van EU-lidstaten kunnen vrij reizen in de EU
Verdrag van Maastricht:
Verdrag van Amsterdam: onder meer vastgelegd dat het Europees Parlement het recht krijgt
om de voorzitter van de Europese Commissie te benoemen
Verdrag van Nice:
Verdrag van Lissabon:
Klimaatconferentie Parijs:
Afspraken binnen Europese samenwerking
Twee statenoplossing van de VN. Twee staten in één gebied (Israël Palestina)
Europese vlag: De vlag staat symbool voor de identiteit en de eenheid van Europa
Invoering euro
Verdragen en akkoorden
Non-profileratieverdrag: 1970 afgesproken dat het bezit van kernwapens blijft beperkt tot de
5 landen die op dat moment kernwapens hadden (ook de kennis niet verspreiden)
No first use: beide partijen beloven dat zij niet de eerste zullen zijn die een kernwapen
zouden inzetten, waardoor de ander ook niet hoeft te reageren.
Salt 1 (1972): reductie antiballistische raketsystemen. Verdrag over beperking strategische
aanvalswapens.
Salt 2 (1979): reductiehoeveelheid lanceer installaties (nooit geratificeerd)
Helsinki-akkoorden (1975): door 33 landen ondertekende slotverklaring van de conferentie
over veiligheid en samenwerking in Europa in Helsinki: Europa’s grenzen kunnen niet door
geweld veranderd worden + Afspraken over mensenrechten en politieke vijanden.
Oslo-akkoord 1993: Israël en de PLO kwamen overeen dat ze zouden werken aan een
tweestatenformule. Het grondgebied voor Palestijnen was heel weinig, maar zagen dit wel als
tenminste iets.
Balfourverklaring: De Britten beloofden dat de Joden in Palestina een thuisland mochten
vestigen maar dit mag niet ten kosten gaan van de inheemse bevolking. In Palestina waren de
Britten de baas, later zou dit Israël heten en Palestina van de Palestijnen.
Conferenties
Teheran (1943). Doel: strategie bepalen tegen nazi-Duitsland. Veel aan Stalin beloofd: Stalin
was een hele belangrijke bondgenoot.
, Begrippenlijst Eigentijdse Geschiedenis
Jalta (feb 1945). Doel: Wat moet er gebeuren met Europa in het algemeen en Duitsland in
het bijzonder gebeuren na de oorlog? Bevrijde gebieden zouden democratisch worden maar
wel vriendelijk naar de Sovjetunie, Berlijn moet worden opgedeeld in 4 zones, Stalin gaat
akkoord met oprichten van de VN en hulp aan VS in oorlog met Japan.
Potsdam (juli 1945). Doel: Hoe moet Duitsland worden geregeerd? Stalin had het idee dat de
in Oost-Europa gevestigde vrije verkiezingen anti Sovjet zouden zijn en dat wilde hij dus niet
meer toestaan, Duitsland werd opgedeeld in vier zones en ieder is in haar zone
verantwoordelijk voor het opsporen van de daar resterende nazi’s.
Economie
Marshallplan: Hulp (lening/gift) die Europa kreeg bij de wederopbouw, Bind deze landen op
deze manier aan de VS en voorkomen dat het communisme uit zal breiden.
Comecon: tegenhanger Marshallhulp, Plan van de Sovjetunie voor de wederopbouw van Oost
Europa
Warschaupact: door de Sovjet-Unie gesticht in 1955. Als één van ons wordt aangevallen dan
vallen wij de vijand aan, rekenen op steun van de satellietstaten en andersom de Sovjet-Unie.
NAVO (1949): Een aanval tegen één is een aanval tegen allen. Militair bondgenootschap van
westerse landen met name de VS en West-Europa
Planeconomie: Alle materiele behoeften moesten volgens een opgelegde planning verdeeld
worden onder het volk om grote verschillen in rijkdom te voorkomen. Privébezit niet meer
nodig, iedereen wekt naar vermogen en ontvangt naar behoefte.
Vrijemarkteconomie. Kleine rol van de overheid, bepaald door vraag en aanbod
Trumandoctrine/containmentpolitiek: De VS gebruikte politieke, diplomatieke, economische
en militaire middelen om uitbreiding van het communisme waar dan ook tegen te gaan.
Acties
Blokkade van Berlijn (1948-1949): de sovjet blokkeert alle toegangswegen op het land naar
het westen van Berlijn om te voorkomen dat goederen west Berlijn binnen zouden komen.
Luchtbrug: 11 maanden lang brengen vliegtuigen goederen naar West Berlijn. Gevolg: Stalin
heft de blokkade op en oprichten navo.
Visies op de Koude Oorlog
Orthodoxe visie: SU is de bad guy, De Sovjetunie is een expansionistische mogendheid die
belangen van de VS en democratische landen bedreigd
Revisionistische visie: VS is de bad guy, De VS als expansionistische mogendheid: de
Sovjetunie handelde uit veiligheidsoverwegingen
Realistische visie: Conflicten tussen staten zijn normaal. De grootmachten waren beide
vijandig naar elkaar, is realistisch. Neutrale visie!! Geen waarde oordelen of kwalificaties aan
het gedrag. Jaren ’90: nobody cares.
Post-revisionistische visie: Zowel beleid van VS als SU kwam voort uit mix van expansionisme
en veiligheidspolitiek. De Koude Oorlog was echt een clash tussen ideologieën en niet alleen
andere belangen zoals bij de realisten. Kritisch op beide grootmachten: de russen waren
imperialistisch en Amerikanen net zo goed door dictators te steunen. Dit zeggen wij nu:
ideologie levert altijd conflict op. juist door die ideologieën kon het bijna niet anders dan dat
er een conflict kwam. Onze tijd!!!
Oorlogen, opstanden, conflicten
De Vietnamoorlog 1955-1975: Tot 1976 is Vietnam verdeeld in het communistische Noorden
en het kapitalistische Zuiden. Sinds de hereniging is het land een socialistische volksrepubliek
met hoofdstad Hanoi. Zuiden gesteund door de VS wat bang is voor het communisme.
De Hongaarse opstand 1956: Na Stalin kwam Chroesjtsjov aan de macht en houdt een
toespraak die de communistische wereld liet trillen: Stalin maakte zich schuldig aan terreur
Overige begrippen pre-koude oorlog
The long telegram 1946: Beschrijft na ervaringen in Sovjetunie dat het door interne oorzaken
gedreven wordt door expansie, moeten voortdurend klassenvijanden aanwijzen om te
kunnen blijven bestaan. Nu ook andere vijanden zoals het Westen: nog niet toe aan
communistische heilstaat. Legitimeert hun eigen macht: alleen kunnen bestaan als ze kunnen
duidelijk maken dat ze moeten blijven knokken.
Europese samenwerking
Verenigde Naties. Intergouvernementele organisatie in 1945 door 51 landen
NAVO
EGKS:
EEG: Europese Economische Gemeenschap, gaat verder dan alleen kolen en staal
Euratom: Europese Gemeenschap voor Atoomenergie
Verdrag van Parijs:
Verdrag van Rome: de EGKS gaat verder als Europese Economische Gemeenschap, de EEG
Europese Raad:
Schengenverdrag: inwoners van EU-lidstaten kunnen vrij reizen in de EU
Verdrag van Maastricht:
Verdrag van Amsterdam: onder meer vastgelegd dat het Europees Parlement het recht krijgt
om de voorzitter van de Europese Commissie te benoemen
Verdrag van Nice:
Verdrag van Lissabon:
Klimaatconferentie Parijs:
Afspraken binnen Europese samenwerking
Twee statenoplossing van de VN. Twee staten in één gebied (Israël Palestina)
Europese vlag: De vlag staat symbool voor de identiteit en de eenheid van Europa
Invoering euro
Verdragen en akkoorden
Non-profileratieverdrag: 1970 afgesproken dat het bezit van kernwapens blijft beperkt tot de
5 landen die op dat moment kernwapens hadden (ook de kennis niet verspreiden)
No first use: beide partijen beloven dat zij niet de eerste zullen zijn die een kernwapen
zouden inzetten, waardoor de ander ook niet hoeft te reageren.
Salt 1 (1972): reductie antiballistische raketsystemen. Verdrag over beperking strategische
aanvalswapens.
Salt 2 (1979): reductiehoeveelheid lanceer installaties (nooit geratificeerd)
Helsinki-akkoorden (1975): door 33 landen ondertekende slotverklaring van de conferentie
over veiligheid en samenwerking in Europa in Helsinki: Europa’s grenzen kunnen niet door
geweld veranderd worden + Afspraken over mensenrechten en politieke vijanden.
Oslo-akkoord 1993: Israël en de PLO kwamen overeen dat ze zouden werken aan een
tweestatenformule. Het grondgebied voor Palestijnen was heel weinig, maar zagen dit wel als
tenminste iets.
Balfourverklaring: De Britten beloofden dat de Joden in Palestina een thuisland mochten
vestigen maar dit mag niet ten kosten gaan van de inheemse bevolking. In Palestina waren de
Britten de baas, later zou dit Israël heten en Palestina van de Palestijnen.
Conferenties
Teheran (1943). Doel: strategie bepalen tegen nazi-Duitsland. Veel aan Stalin beloofd: Stalin
was een hele belangrijke bondgenoot.
, Begrippenlijst Eigentijdse Geschiedenis
Jalta (feb 1945). Doel: Wat moet er gebeuren met Europa in het algemeen en Duitsland in
het bijzonder gebeuren na de oorlog? Bevrijde gebieden zouden democratisch worden maar
wel vriendelijk naar de Sovjetunie, Berlijn moet worden opgedeeld in 4 zones, Stalin gaat
akkoord met oprichten van de VN en hulp aan VS in oorlog met Japan.
Potsdam (juli 1945). Doel: Hoe moet Duitsland worden geregeerd? Stalin had het idee dat de
in Oost-Europa gevestigde vrije verkiezingen anti Sovjet zouden zijn en dat wilde hij dus niet
meer toestaan, Duitsland werd opgedeeld in vier zones en ieder is in haar zone
verantwoordelijk voor het opsporen van de daar resterende nazi’s.
Economie
Marshallplan: Hulp (lening/gift) die Europa kreeg bij de wederopbouw, Bind deze landen op
deze manier aan de VS en voorkomen dat het communisme uit zal breiden.
Comecon: tegenhanger Marshallhulp, Plan van de Sovjetunie voor de wederopbouw van Oost
Europa
Warschaupact: door de Sovjet-Unie gesticht in 1955. Als één van ons wordt aangevallen dan
vallen wij de vijand aan, rekenen op steun van de satellietstaten en andersom de Sovjet-Unie.
NAVO (1949): Een aanval tegen één is een aanval tegen allen. Militair bondgenootschap van
westerse landen met name de VS en West-Europa
Planeconomie: Alle materiele behoeften moesten volgens een opgelegde planning verdeeld
worden onder het volk om grote verschillen in rijkdom te voorkomen. Privébezit niet meer
nodig, iedereen wekt naar vermogen en ontvangt naar behoefte.
Vrijemarkteconomie. Kleine rol van de overheid, bepaald door vraag en aanbod
Trumandoctrine/containmentpolitiek: De VS gebruikte politieke, diplomatieke, economische
en militaire middelen om uitbreiding van het communisme waar dan ook tegen te gaan.
Acties
Blokkade van Berlijn (1948-1949): de sovjet blokkeert alle toegangswegen op het land naar
het westen van Berlijn om te voorkomen dat goederen west Berlijn binnen zouden komen.
Luchtbrug: 11 maanden lang brengen vliegtuigen goederen naar West Berlijn. Gevolg: Stalin
heft de blokkade op en oprichten navo.
Visies op de Koude Oorlog
Orthodoxe visie: SU is de bad guy, De Sovjetunie is een expansionistische mogendheid die
belangen van de VS en democratische landen bedreigd
Revisionistische visie: VS is de bad guy, De VS als expansionistische mogendheid: de
Sovjetunie handelde uit veiligheidsoverwegingen
Realistische visie: Conflicten tussen staten zijn normaal. De grootmachten waren beide
vijandig naar elkaar, is realistisch. Neutrale visie!! Geen waarde oordelen of kwalificaties aan
het gedrag. Jaren ’90: nobody cares.
Post-revisionistische visie: Zowel beleid van VS als SU kwam voort uit mix van expansionisme
en veiligheidspolitiek. De Koude Oorlog was echt een clash tussen ideologieën en niet alleen
andere belangen zoals bij de realisten. Kritisch op beide grootmachten: de russen waren
imperialistisch en Amerikanen net zo goed door dictators te steunen. Dit zeggen wij nu:
ideologie levert altijd conflict op. juist door die ideologieën kon het bijna niet anders dan dat
er een conflict kwam. Onze tijd!!!
Oorlogen, opstanden, conflicten
De Vietnamoorlog 1955-1975: Tot 1976 is Vietnam verdeeld in het communistische Noorden
en het kapitalistische Zuiden. Sinds de hereniging is het land een socialistische volksrepubliek
met hoofdstad Hanoi. Zuiden gesteund door de VS wat bang is voor het communisme.
De Hongaarse opstand 1956: Na Stalin kwam Chroesjtsjov aan de macht en houdt een
toespraak die de communistische wereld liet trillen: Stalin maakte zich schuldig aan terreur
