Micro-organismen
HC 1 en 2 – inleiding micro-organismen en bacteriën
Infectieziekte: Een ziekte als gevolg van de aanwezigheid van een virus, bacterie, schimmel of
parasiet. Afhankelijk van het (verwachte) micro-organisme en de locatie van de infectie wordt
gerichte diagnostiek ingezet. Virussen zijn het kleinst, dan bacteriën en daarna fungi en parasieten.
Definities:
- Organisme: een levende entiteit die zich door middel van biologische processen, zoals eigen
stofwisseling, duurzaam in stand houdt. Een virus heeft andere organisme nodig om te leven
en is dus geen organisme!
- Micro-organisme of microbe: een organisme dat te klein is om met het blote oog gezien te
worden.
Virussen en prionen zijn geen organismen en dus ook geen micro-organismen. Het zijn
‘biologische agens’.
Sommige parasieten en schimmels zijn met het blote oog zichtbaar, toch
worden zij meestal tot de micro-organismen gerekend.
Micro-organismen en virussen zijn (bijna) overal. Lang niet alle micro-organismen en
virussen veroorzaken infectieziekten. Methode om verwekker van bepaalde
infeciteziekten vast te stellen-> Posultaten van Koch:
1. Micro-organisme geïsoleerd uit ziek dier.
2. a) Micro-organisme groeit rein (1 soort) b) Micro-organisme wordt
geïdentificeerd.
3. Micro-organisme wordt geïnjecteerd in gezond proefdier.
4. Zelfde soort ziekte ontstaat in dit proefdier.
5. A) Micro-organisme groeit rein (1 soort) B) identificatie komt overeen.
Niet heel relevant meer, aangezien:
- Veel ziekte door meerdere micro-organismen worden veroorzaakt.
- Sommigen micro-organismen lastig kweekbaar zijn.
- Dragerschap van pathogenen in gezonde mensen.
Definities:
Ziekteverwekkers/ziektekiemen/pathogenen: micro-organismen en virussen die infectieziekten
veroorzaken.
- Primaire pathogenen: kunnen in principe bij alle mensen infectieziekten veroorzaken.
- Opportunistische pathogenen: veroorzaken alleen infectieziekten bij mensen met een
verzwakt immuunsysteem.
- Apathogeen/niet-pathogeen: micro-organismen die geen ziekte bij de mens kunnen
veroorzaken.
Behalve pathogeniciteit zijn ook gastheerfactoren van belang.
Kolonisant/commensaal: een micro-organisme dat ergens in of op het menselijk lichaam aanwezig is
zonder scahde te veroorzaken.
- Drager: een gastheer die met een bepaald micro-organisme gekoloniseerd is.
, - Sommige ziekteverwekkers (bijv. tuberculose, syfilis, herpes) blijven na
een initiële periode waarin ze wel of geen klachten veroorzaken,
asymptomatisch aanwezig. Dit wordt een latente infectie genoemd.
Latente infecties kunnen reactiveren.
Microbioom/commensale flora: alle micro-organismen die het menselijk lichaam
koloniseren (ongeveer 10^14 micro-organismen). Deze bestaat uit zowel primaire,
opportunische en apathogene micro-organismen.
Indeling organismen:
- Prokaryoot (geen celkern): bacteriën
- Eukaryoot (wel celkern): planten, dieren, fungi
Opbouw bacteriën: een bacterie heeft circulair DNA-molecuul wat los in de cel
ligt omdat het geen celkern heeft. Het heeft geen mitochondriën, geen ER en
geen golgi-apparaat. Wel heeft het losliggende ribosomen en
cytoskelet. Het heeft naast een celmembraan ook een celwand.
Ook heeft het plasmiden (kleine stukjes DNA).
Bacteriën kunnen een gram- of gram+ celwand hebben. Bij gram+
is er een celmembraan met daarop een dikke laag peptidoglycaan
(celwand). Bij gram- is er een binnen en buitenmembraan met
ertussen een dunne laag peptidoglycaan (celwand). Een
bacteriële celwand is belangrijk voor diagnose gram- en
gram+. Antibiotica kunnen veel lastiger door gram- bacteriën heen. Er kunnen bijv. enzymen tussen
de 2 celmembranen zitten. Celwand (peptidoglycaan) bestaat uit ketens van aminosuikers N-
acetylglucosamine en N-acetylmuraminezuur; aan elkaar verbonden door middel van
peptidebindingen.
Gramkleuring:
1. Kristalviolet gaat in gram+ en gram-.
2. Jodiumoplossing bindt aan kristalviolet.
3. Spoelen met alcohol -> enkel in gram+ cellen blijft de kleuring zitten, omdat
jodium+kristalviolet een groot complex vormt.
4. Tegenkleuring met fuchsine.
, Enterobacteriën komen vooral in de darmen voor. Streptokokken wel veel in de mond. Neisseria
bacteriën komen ook veel in mond/keel voor, maar zijn heel laag pathogeen. Veel gram+ staven zijn
huidbacteriën.
Gram+ kokken: zijn donkerpaars in grampreparaat, zijn staven en
komen in een tros of in een keten voor. Voorbeeld van trosvormende
gram+ kok: stafylokokken en voorbeeld van ketenvormende gram+ kok:
streptokokken.
Staphylococcus aureus: gram+ kokken in trosligging. Het is
een bacterie die veel bij mensen voorkomt en verschillende
infecties kan veroorzaken; van oppervlakkige huidinfecties tot
bloedstroominfecties. Als de bacterie dieper doordringt in het lichaam kan het ziektes
veroorzaken als endocarditis, abcessen, longontsteking, gewrichtsontsteking, enz. Het vormt
goude B-hemolytische kolonies op een bloedplaat. Ongeveer 30% van mensen is S. aureus
drager (asymptomatisch gekoloniseerd, meestal in de neus). S. aureus kan veel verschillende
infecties veroorzaken: Weke delen infecties -> tasten vetcellen aan cellulitus
uitbreiding bot en spieren bloedbaan endocarditis. MRSA is een bijzondere
staphylococcus aureus, want hij is multiresistent (voor verschillende antibiotica).
Streptokokken: gram+ kokken in ketenligging. Er zijn verschillende soorten streptokokken:
- Hemolytische (B-hemolytische streptokokken):
Streptococcus pyogenes (=GAS, groep A streptokok)
Streptococcus agalactiae (=GBS, groep B streptokok)
- Vergroenende (=a-hemolytische) streptokokken:
Streptococcus pneumoniae (=pneumokok)-> longontsteking
Streptococcus mutans (speelt een belangrijke rol bij het ontstaan
van cariës)
- Streptococcus anginosus groep: soms vergroenend, soms helemaal
niet hemolytisch. Zit vaak in abcessen.
Hemolytische bacteriën kunnen bloedcellen afbreken.
Streptokokken zijn onderdeel van de normale flora: mondholte, maag- darmstelsel en urogenitaal
stelsel. Echter zijn ze ook frequent pathogeen:
- Huid- en wekedeleninfecties, tonsillitis, roodvonk, toxic shock syndrome (groep A streptokok).
- Neonatale sepsis/meningitis (groep B streptokok).
- Otitis media, pneumonie, spesis, meningitis (pneumokok).
- Cariës (Streptococcus mutans).
- Endocarditis (met name vergroenende streptokokken).
Endocarditis: een infectie van de hartkleppen en/of cardiaal kunstmateriaal.
Risico complicaties: abcesvorming, destructie hartkleppen, strooihaarden wat bijv. kan leiden
tot hersenabces, etc.
Etiologie endocarditis: Kortdurende bacteriëmie-> bacteriën komen in bloedbaan (bijv. tijdens
tandheelkundige ingreep) Bacteriën blijven plakken op lekkende of verdikte hartkleppen en/of op
HC 1 en 2 – inleiding micro-organismen en bacteriën
Infectieziekte: Een ziekte als gevolg van de aanwezigheid van een virus, bacterie, schimmel of
parasiet. Afhankelijk van het (verwachte) micro-organisme en de locatie van de infectie wordt
gerichte diagnostiek ingezet. Virussen zijn het kleinst, dan bacteriën en daarna fungi en parasieten.
Definities:
- Organisme: een levende entiteit die zich door middel van biologische processen, zoals eigen
stofwisseling, duurzaam in stand houdt. Een virus heeft andere organisme nodig om te leven
en is dus geen organisme!
- Micro-organisme of microbe: een organisme dat te klein is om met het blote oog gezien te
worden.
Virussen en prionen zijn geen organismen en dus ook geen micro-organismen. Het zijn
‘biologische agens’.
Sommige parasieten en schimmels zijn met het blote oog zichtbaar, toch
worden zij meestal tot de micro-organismen gerekend.
Micro-organismen en virussen zijn (bijna) overal. Lang niet alle micro-organismen en
virussen veroorzaken infectieziekten. Methode om verwekker van bepaalde
infeciteziekten vast te stellen-> Posultaten van Koch:
1. Micro-organisme geïsoleerd uit ziek dier.
2. a) Micro-organisme groeit rein (1 soort) b) Micro-organisme wordt
geïdentificeerd.
3. Micro-organisme wordt geïnjecteerd in gezond proefdier.
4. Zelfde soort ziekte ontstaat in dit proefdier.
5. A) Micro-organisme groeit rein (1 soort) B) identificatie komt overeen.
Niet heel relevant meer, aangezien:
- Veel ziekte door meerdere micro-organismen worden veroorzaakt.
- Sommigen micro-organismen lastig kweekbaar zijn.
- Dragerschap van pathogenen in gezonde mensen.
Definities:
Ziekteverwekkers/ziektekiemen/pathogenen: micro-organismen en virussen die infectieziekten
veroorzaken.
- Primaire pathogenen: kunnen in principe bij alle mensen infectieziekten veroorzaken.
- Opportunistische pathogenen: veroorzaken alleen infectieziekten bij mensen met een
verzwakt immuunsysteem.
- Apathogeen/niet-pathogeen: micro-organismen die geen ziekte bij de mens kunnen
veroorzaken.
Behalve pathogeniciteit zijn ook gastheerfactoren van belang.
Kolonisant/commensaal: een micro-organisme dat ergens in of op het menselijk lichaam aanwezig is
zonder scahde te veroorzaken.
- Drager: een gastheer die met een bepaald micro-organisme gekoloniseerd is.
, - Sommige ziekteverwekkers (bijv. tuberculose, syfilis, herpes) blijven na
een initiële periode waarin ze wel of geen klachten veroorzaken,
asymptomatisch aanwezig. Dit wordt een latente infectie genoemd.
Latente infecties kunnen reactiveren.
Microbioom/commensale flora: alle micro-organismen die het menselijk lichaam
koloniseren (ongeveer 10^14 micro-organismen). Deze bestaat uit zowel primaire,
opportunische en apathogene micro-organismen.
Indeling organismen:
- Prokaryoot (geen celkern): bacteriën
- Eukaryoot (wel celkern): planten, dieren, fungi
Opbouw bacteriën: een bacterie heeft circulair DNA-molecuul wat los in de cel
ligt omdat het geen celkern heeft. Het heeft geen mitochondriën, geen ER en
geen golgi-apparaat. Wel heeft het losliggende ribosomen en
cytoskelet. Het heeft naast een celmembraan ook een celwand.
Ook heeft het plasmiden (kleine stukjes DNA).
Bacteriën kunnen een gram- of gram+ celwand hebben. Bij gram+
is er een celmembraan met daarop een dikke laag peptidoglycaan
(celwand). Bij gram- is er een binnen en buitenmembraan met
ertussen een dunne laag peptidoglycaan (celwand). Een
bacteriële celwand is belangrijk voor diagnose gram- en
gram+. Antibiotica kunnen veel lastiger door gram- bacteriën heen. Er kunnen bijv. enzymen tussen
de 2 celmembranen zitten. Celwand (peptidoglycaan) bestaat uit ketens van aminosuikers N-
acetylglucosamine en N-acetylmuraminezuur; aan elkaar verbonden door middel van
peptidebindingen.
Gramkleuring:
1. Kristalviolet gaat in gram+ en gram-.
2. Jodiumoplossing bindt aan kristalviolet.
3. Spoelen met alcohol -> enkel in gram+ cellen blijft de kleuring zitten, omdat
jodium+kristalviolet een groot complex vormt.
4. Tegenkleuring met fuchsine.
, Enterobacteriën komen vooral in de darmen voor. Streptokokken wel veel in de mond. Neisseria
bacteriën komen ook veel in mond/keel voor, maar zijn heel laag pathogeen. Veel gram+ staven zijn
huidbacteriën.
Gram+ kokken: zijn donkerpaars in grampreparaat, zijn staven en
komen in een tros of in een keten voor. Voorbeeld van trosvormende
gram+ kok: stafylokokken en voorbeeld van ketenvormende gram+ kok:
streptokokken.
Staphylococcus aureus: gram+ kokken in trosligging. Het is
een bacterie die veel bij mensen voorkomt en verschillende
infecties kan veroorzaken; van oppervlakkige huidinfecties tot
bloedstroominfecties. Als de bacterie dieper doordringt in het lichaam kan het ziektes
veroorzaken als endocarditis, abcessen, longontsteking, gewrichtsontsteking, enz. Het vormt
goude B-hemolytische kolonies op een bloedplaat. Ongeveer 30% van mensen is S. aureus
drager (asymptomatisch gekoloniseerd, meestal in de neus). S. aureus kan veel verschillende
infecties veroorzaken: Weke delen infecties -> tasten vetcellen aan cellulitus
uitbreiding bot en spieren bloedbaan endocarditis. MRSA is een bijzondere
staphylococcus aureus, want hij is multiresistent (voor verschillende antibiotica).
Streptokokken: gram+ kokken in ketenligging. Er zijn verschillende soorten streptokokken:
- Hemolytische (B-hemolytische streptokokken):
Streptococcus pyogenes (=GAS, groep A streptokok)
Streptococcus agalactiae (=GBS, groep B streptokok)
- Vergroenende (=a-hemolytische) streptokokken:
Streptococcus pneumoniae (=pneumokok)-> longontsteking
Streptococcus mutans (speelt een belangrijke rol bij het ontstaan
van cariës)
- Streptococcus anginosus groep: soms vergroenend, soms helemaal
niet hemolytisch. Zit vaak in abcessen.
Hemolytische bacteriën kunnen bloedcellen afbreken.
Streptokokken zijn onderdeel van de normale flora: mondholte, maag- darmstelsel en urogenitaal
stelsel. Echter zijn ze ook frequent pathogeen:
- Huid- en wekedeleninfecties, tonsillitis, roodvonk, toxic shock syndrome (groep A streptokok).
- Neonatale sepsis/meningitis (groep B streptokok).
- Otitis media, pneumonie, spesis, meningitis (pneumokok).
- Cariës (Streptococcus mutans).
- Endocarditis (met name vergroenende streptokokken).
Endocarditis: een infectie van de hartkleppen en/of cardiaal kunstmateriaal.
Risico complicaties: abcesvorming, destructie hartkleppen, strooihaarden wat bijv. kan leiden
tot hersenabces, etc.
Etiologie endocarditis: Kortdurende bacteriëmie-> bacteriën komen in bloedbaan (bijv. tijdens
tandheelkundige ingreep) Bacteriën blijven plakken op lekkende of verdikte hartkleppen en/of op
