Slijmvliesafwijkingen
E-learning witte slijmvliesafwijkingen
Witte slijmvliesafwijkingen zijn aandoeningen van orale mucosa die een witte verschijningsvorm
hebben. witte afwijkingen worden veroorzaakt door veranderingen in het epitheel zelf of door
witgeel beslag op het epitheel. Biopt nemen bij: leukoplakie, lichen planus, candidiasis
Indeling slijmvliesafwijkingen:
- Diverse indelingen mogelijk: anatomisch, pathofysiologisch en klinisch (in deze e-learning)
- Per afwijking: klinische kenmerken, etiologie, differentiaal diagnose, belang/urgentie en
behandeling.
Indeling klinische kenmerken:
- Afstrijkbare witte slijmvliesafwijkingen:
• Schimmel (candidiasis)
• Materia alba: afschilferend epitheel- en voedselresten. Vaak bij een slechte
MH en gebitsprothese is een belangrijke risicofactor. Na afstrijken blijft een
rood slijmvlies achter.
- Niet-afstrijkbare witte slijmvliesafwijkingen-> epitheliale veranderingen in
epitheel door:
Klinische indeling witte slijmvliesafwijkingen:
- Reactieve witte afwijkingen: - Niet epitheliale witte afwijkingen
• Linea alba • Candidiasis
• Morsicatio • Fordyce spots
• Frictional lesion - Overige afwijkingen:
• Medicatie • Leukodeem
• Stomatitis nicotina • Lingua villosa
- Lichen planus • Lingua geographica
- Premaligne afwijkingen: - Zeldzame witte afwijkingen:
• Leukoplakie • Hairy leukoplakie
• Solar cheilitis • Submuceuze fibrose
Reactieve witte slijmvliesafwijkingen
De oorzaak is vaak mechanisch, chemisch of thermisch. De behandeling is de oorzaak wegnemen en
een controle afspraak na 10-14 dagen.
,Mechanische reactieve witte afwijkingen: hyperkeratose en onderliggend een chronische
ontstekingsreactie. Voorbeelden: abrasie, klemmen, te hard tandenpoetsen, bijten op voorwerpen
zoals pen/sleutels, scherpe rand gebitselementen. Behandeling: oorzaak wegnemen en bij twijfel of
onvoldoende effect na wegnemen oorzaak kan je biopt overwegen.
- Linea alba: in kliniek zichtbaar als witte verheven afwijking zonder klachten.
Kenmerk van linae alba die het meest onderscheidend is ten opzichte van
andere afwijkingen is dat het ter hoogte van het occlusievlak is. Vaak het
gevolg van klemmen/zuigen. Behandelen door afleren parafunctie en evt
afronden van scherpe elementen. Soms gerelateerd aan myogene TMD
- Morsicatio (buccarum): bijtwondjes op wangen, lippen en tongranden (uit
gewoonte of nervositeit). Behandelen door afleren van gewoonte. Myogene TMD?
- Frictional lesion: hyperkeratose van cervicale gingiva. Kan door te hard poetsen of
wrijving van prothese. Behandelen door zachte borstel en zonder druk poetsen.
Chemische reactieve witte slijmvliesafwijkingen: contact van diverse chemicaliën met
mondslijmvlies kan leiden tot beschadiging of necrose door het bijtende of brandende
karakter van deze middelen. Voorbeelden chemicaliën: geneesmiddelen, stoffen uit thk praktijk
(etsmiddelen) of overige stoffel zoals chloor, loog of accuvloeistof.
- Stomatitis nicotina: epitheliale hyperkeratose/hyperplasie door overmatig
tabaksgebruik. Wit slijmvlies met rode vlekjes als gevolg van ontsteking van
uitvoergangen van kleine speekselkliertjes. Voorkeurslocatie= palatum en het is
ook mogelijk onder een VP. STOP roken is erg belangrijk, want roken geeft een
thermische en chemische prikkel op het mondslijmvlies. Follow-up belangrijk.
- Medicatie: veelal ulceratie aanwezig. Anamnese belangrijk. Voorbeelden: aspirin burn
(oplossen van een tablet aspirine in omslagplooi), alcohol, CHX, thk materialen, alle
medicatie. Ook als systemische bijwerkingen bij immuunsuppressiva of methotrexaat.
• Chloorhexidine kan leiden tot chemische irritatie (bijv. bij reinigen van
suprastructuur in OK bij prothese).
Lichen planus
Kliniek: wit, soms enig erytheem – bilateraal – orale mucosa, huid en vaginaal (mn post-
menopauzaal) – soms ook rode slijmvliesafwijkingen – vrouw : man = 2:1 – klachten wisselen
qua karakter en beloop. Oorzaak is onbekend (waarschijnlijk immuungemedieerd).
Behandeling: bij twijfel biopt (dysplasie), corticosteroïden mondspoeling en/of kamille/salie
thee (symptomische behandeling). Follow-up belangrijk!
Het is een afwijking met meerdere uitgangsvormen:
- Reticulaire vorm (striae van Wickham): fijne, witte, lichtverheven lijntjes. Zie
rechter tongrand. Meest voorkomende vorm.
- Atrofische vorm: roodheid, witte striae, schrijnend en branderig. Gingiva is
voorkeurslocatie
, - Erosieve/ulceratieve vorm: erytheem met ulceraties (+fibrinebeslag).
Verdacht voor maligne ontaarding! Zie linker tongrand (roodheid met
gladdere en doffe kleur tongslijmvlies). Vaak pijnklachten.
- Lichenoide laesie= geen lichen planus. Lichenoide laesie verdwijnt na
wegnemen oorzaak.
Geen wetenschappelijke consensus of lichen planus een premaligne
afwijking is, of maligne kan ontaarden. Echter komt wel met name bij
ulceratieve en erosieve vorm meer dysplasie (verandering cellen) voor.
Voorbeeld: dit is erosieve/ulceratieve vorm van lichen
planus met de atrofische vorm. Atrofische vorm vooral rond gingiva, maar de
erosieve vorm met ulcera wordt hier ook gezien. Verschillende vormen kunnen dus
tegelijk voorkomen. Juiste behandeling: wegnemen irriterende factoren, lokale
antimycotische therapie en als dat onvoldoende is corticosteroiden (bv clobetasol
mondspoeling) voorschrijven en follow-up. Bij twijfel verwijzen naar MKA (neemt een
biopt om dysplasie/maligniteit uit te sluiten).
Premaligne afwijkingen
Premaligne afwijkingen: aandoeningen die geduid kunnen worden als een voorstadium van
mondkanker. Histopathologisch gekenmerkt door dysplasie. Dysplasie: slechte en/of
misvorming van cellen-> afwijkende weefselstructuur. Pathalogische diagnose ipv klinische
diagnose en is niet zonder biopt vast te stellen. Is verworven en ontaardt niet altijd maligne.
Voorkomen door stoppen met roken en alcohol. Dysplasie (slechte cellen) vooral tussen
epitheel en lamina propria.
-Milde dysplasie – voorkomende veranderingen: ophoping atypische keratinocyten,
celkern pleomorfisme + hyperchromatisme, vergrote celkern/cytoplasma ratio,
toegenomen mitose activiteit, beginnende abnormale uitrijping. Behandeling= follow-
up
-Matige dysplasie. Behandeling= follow-up en evt behandeling.
-Ernstige dysplasie: ernstige verandering maar het basaalmembraan is niet
doorbroken. Ook wel carcinoma in situ (CIS) genoemd. Behandeling= behandeling met
follow-up
Dysplasie behandeling: STOP etiologische factoren. Type behandeling is afhankelijk van de PA
uitslag en localisatie. Excisie of CO2 laserverdamping. Follow up van dysplasie van 1e en 2e
jaar na diagnose iedere 3 maanden. In het 3e, 4e en 5e jaar is follow-up iedere 6 maanden.
, Leukoplakie: witte niet-afstrijkbare afwijking. Andere afwijkingen of oorzaken zijn
uitgesloten. Meestal symptoomloos en vaak op tongrand of mondbodem (maar kan
overal voorkomen). STOP roken, follow-up en 5% kans op maligne ontaarding.
- Homogene leukoplakie: witte plaque
- Niet-homogene leukoplakie: verruceus (onregelmatige vorm en oppervlakte)-> zie afbeelding
links
- Erytroleukoplakie: gespikkeld, rood en witte gebieden. Veelal secundaire candida infectie
aanwezig. Klachten; irritatie en branderig gevoel. Groter risico op maligne ontaarding.
Solar cheilitis: lippenrood (mn onderlip) en vaak bij oudere mensen. Bleke atrofische
huid/mucosa en crustae. Kan gevolg zijn van overmatige blootstelling zonlicht.
Behandeling: zonlicht vermijden, lippenbalsem met zonbeschermingsfactor. Neem
biopt en indien dysplasie, dan lip-shave/CO2 laser. Follow-up!
E-learning witte slijmvliesafwijkingen
Witte slijmvliesafwijkingen zijn aandoeningen van orale mucosa die een witte verschijningsvorm
hebben. witte afwijkingen worden veroorzaakt door veranderingen in het epitheel zelf of door
witgeel beslag op het epitheel. Biopt nemen bij: leukoplakie, lichen planus, candidiasis
Indeling slijmvliesafwijkingen:
- Diverse indelingen mogelijk: anatomisch, pathofysiologisch en klinisch (in deze e-learning)
- Per afwijking: klinische kenmerken, etiologie, differentiaal diagnose, belang/urgentie en
behandeling.
Indeling klinische kenmerken:
- Afstrijkbare witte slijmvliesafwijkingen:
• Schimmel (candidiasis)
• Materia alba: afschilferend epitheel- en voedselresten. Vaak bij een slechte
MH en gebitsprothese is een belangrijke risicofactor. Na afstrijken blijft een
rood slijmvlies achter.
- Niet-afstrijkbare witte slijmvliesafwijkingen-> epitheliale veranderingen in
epitheel door:
Klinische indeling witte slijmvliesafwijkingen:
- Reactieve witte afwijkingen: - Niet epitheliale witte afwijkingen
• Linea alba • Candidiasis
• Morsicatio • Fordyce spots
• Frictional lesion - Overige afwijkingen:
• Medicatie • Leukodeem
• Stomatitis nicotina • Lingua villosa
- Lichen planus • Lingua geographica
- Premaligne afwijkingen: - Zeldzame witte afwijkingen:
• Leukoplakie • Hairy leukoplakie
• Solar cheilitis • Submuceuze fibrose
Reactieve witte slijmvliesafwijkingen
De oorzaak is vaak mechanisch, chemisch of thermisch. De behandeling is de oorzaak wegnemen en
een controle afspraak na 10-14 dagen.
,Mechanische reactieve witte afwijkingen: hyperkeratose en onderliggend een chronische
ontstekingsreactie. Voorbeelden: abrasie, klemmen, te hard tandenpoetsen, bijten op voorwerpen
zoals pen/sleutels, scherpe rand gebitselementen. Behandeling: oorzaak wegnemen en bij twijfel of
onvoldoende effect na wegnemen oorzaak kan je biopt overwegen.
- Linea alba: in kliniek zichtbaar als witte verheven afwijking zonder klachten.
Kenmerk van linae alba die het meest onderscheidend is ten opzichte van
andere afwijkingen is dat het ter hoogte van het occlusievlak is. Vaak het
gevolg van klemmen/zuigen. Behandelen door afleren parafunctie en evt
afronden van scherpe elementen. Soms gerelateerd aan myogene TMD
- Morsicatio (buccarum): bijtwondjes op wangen, lippen en tongranden (uit
gewoonte of nervositeit). Behandelen door afleren van gewoonte. Myogene TMD?
- Frictional lesion: hyperkeratose van cervicale gingiva. Kan door te hard poetsen of
wrijving van prothese. Behandelen door zachte borstel en zonder druk poetsen.
Chemische reactieve witte slijmvliesafwijkingen: contact van diverse chemicaliën met
mondslijmvlies kan leiden tot beschadiging of necrose door het bijtende of brandende
karakter van deze middelen. Voorbeelden chemicaliën: geneesmiddelen, stoffen uit thk praktijk
(etsmiddelen) of overige stoffel zoals chloor, loog of accuvloeistof.
- Stomatitis nicotina: epitheliale hyperkeratose/hyperplasie door overmatig
tabaksgebruik. Wit slijmvlies met rode vlekjes als gevolg van ontsteking van
uitvoergangen van kleine speekselkliertjes. Voorkeurslocatie= palatum en het is
ook mogelijk onder een VP. STOP roken is erg belangrijk, want roken geeft een
thermische en chemische prikkel op het mondslijmvlies. Follow-up belangrijk.
- Medicatie: veelal ulceratie aanwezig. Anamnese belangrijk. Voorbeelden: aspirin burn
(oplossen van een tablet aspirine in omslagplooi), alcohol, CHX, thk materialen, alle
medicatie. Ook als systemische bijwerkingen bij immuunsuppressiva of methotrexaat.
• Chloorhexidine kan leiden tot chemische irritatie (bijv. bij reinigen van
suprastructuur in OK bij prothese).
Lichen planus
Kliniek: wit, soms enig erytheem – bilateraal – orale mucosa, huid en vaginaal (mn post-
menopauzaal) – soms ook rode slijmvliesafwijkingen – vrouw : man = 2:1 – klachten wisselen
qua karakter en beloop. Oorzaak is onbekend (waarschijnlijk immuungemedieerd).
Behandeling: bij twijfel biopt (dysplasie), corticosteroïden mondspoeling en/of kamille/salie
thee (symptomische behandeling). Follow-up belangrijk!
Het is een afwijking met meerdere uitgangsvormen:
- Reticulaire vorm (striae van Wickham): fijne, witte, lichtverheven lijntjes. Zie
rechter tongrand. Meest voorkomende vorm.
- Atrofische vorm: roodheid, witte striae, schrijnend en branderig. Gingiva is
voorkeurslocatie
, - Erosieve/ulceratieve vorm: erytheem met ulceraties (+fibrinebeslag).
Verdacht voor maligne ontaarding! Zie linker tongrand (roodheid met
gladdere en doffe kleur tongslijmvlies). Vaak pijnklachten.
- Lichenoide laesie= geen lichen planus. Lichenoide laesie verdwijnt na
wegnemen oorzaak.
Geen wetenschappelijke consensus of lichen planus een premaligne
afwijking is, of maligne kan ontaarden. Echter komt wel met name bij
ulceratieve en erosieve vorm meer dysplasie (verandering cellen) voor.
Voorbeeld: dit is erosieve/ulceratieve vorm van lichen
planus met de atrofische vorm. Atrofische vorm vooral rond gingiva, maar de
erosieve vorm met ulcera wordt hier ook gezien. Verschillende vormen kunnen dus
tegelijk voorkomen. Juiste behandeling: wegnemen irriterende factoren, lokale
antimycotische therapie en als dat onvoldoende is corticosteroiden (bv clobetasol
mondspoeling) voorschrijven en follow-up. Bij twijfel verwijzen naar MKA (neemt een
biopt om dysplasie/maligniteit uit te sluiten).
Premaligne afwijkingen
Premaligne afwijkingen: aandoeningen die geduid kunnen worden als een voorstadium van
mondkanker. Histopathologisch gekenmerkt door dysplasie. Dysplasie: slechte en/of
misvorming van cellen-> afwijkende weefselstructuur. Pathalogische diagnose ipv klinische
diagnose en is niet zonder biopt vast te stellen. Is verworven en ontaardt niet altijd maligne.
Voorkomen door stoppen met roken en alcohol. Dysplasie (slechte cellen) vooral tussen
epitheel en lamina propria.
-Milde dysplasie – voorkomende veranderingen: ophoping atypische keratinocyten,
celkern pleomorfisme + hyperchromatisme, vergrote celkern/cytoplasma ratio,
toegenomen mitose activiteit, beginnende abnormale uitrijping. Behandeling= follow-
up
-Matige dysplasie. Behandeling= follow-up en evt behandeling.
-Ernstige dysplasie: ernstige verandering maar het basaalmembraan is niet
doorbroken. Ook wel carcinoma in situ (CIS) genoemd. Behandeling= behandeling met
follow-up
Dysplasie behandeling: STOP etiologische factoren. Type behandeling is afhankelijk van de PA
uitslag en localisatie. Excisie of CO2 laserverdamping. Follow up van dysplasie van 1e en 2e
jaar na diagnose iedere 3 maanden. In het 3e, 4e en 5e jaar is follow-up iedere 6 maanden.
, Leukoplakie: witte niet-afstrijkbare afwijking. Andere afwijkingen of oorzaken zijn
uitgesloten. Meestal symptoomloos en vaak op tongrand of mondbodem (maar kan
overal voorkomen). STOP roken, follow-up en 5% kans op maligne ontaarding.
- Homogene leukoplakie: witte plaque
- Niet-homogene leukoplakie: verruceus (onregelmatige vorm en oppervlakte)-> zie afbeelding
links
- Erytroleukoplakie: gespikkeld, rood en witte gebieden. Veelal secundaire candida infectie
aanwezig. Klachten; irritatie en branderig gevoel. Groter risico op maligne ontaarding.
Solar cheilitis: lippenrood (mn onderlip) en vaak bij oudere mensen. Bleke atrofische
huid/mucosa en crustae. Kan gevolg zijn van overmatige blootstelling zonlicht.
Behandeling: zonlicht vermijden, lippenbalsem met zonbeschermingsfactor. Neem
biopt en indien dysplasie, dan lip-shave/CO2 laser. Follow-up!
