MEDITION WEEK 1
Europese mediationpraktijken p 5-11.pdf
1.2 Mediation in historisch perspectief
Het Latijnse conciliaire betekent samenbrengen, verzoenen.
Mediare betekent: een tussenpositie innemen. Inderdaad werd reeds in de Romeinse tijd
geconcilieerd en gemedieerd, onder meer door de Praetor.
In 1598 werd in Leiden het instituut van de Vredemakers opgericht, dat officieel
bemiddelde bij geschillen op basis van een keur van de schout en schepenen. Rechters
hadden naast hun rechterlijke taak ook een bemiddelende rol om langdurige en kostbare
procedures te voorkomen. Dit systeem van bemiddeling, soms uitgevoerd door speciale
Vrederechters, was gebruikelijk in lokale gemeenschappen en kwam in heel Europa terug,
inclusief in het procesrecht.
In Engeland ontwikkelde het recht zich geleidelijk met de jury als belangrijk onderdeel,
waarbij de rechter vooral de procedurele eerlijkheid bewaakte en zich verre hield van
bemiddeling. Dit contrasteerde met continentaal Europa, waar alternatieve
geschiloplossing vaak binnen de rechtspraak plaatsvond. In de jaren zeventig kwam er
opnieuw aandacht voor informele geschilbehandelingsmethoden. Initiatieven zoals de
Access to Justice-beweging, rechtswinkels, law clinics en bemiddelingsprogramma’s
maakten recht toegankelijker voor de gewone burger.
Tegelijkertijd introduceerde Harvardhoogleraar Frank Sander in de VS het concept van
het multi-door courthouse, dat de basis legde voor moderne, faciliterende mediation.
1.3 Moderne mediation in Europa
Sinds de jaren zeventig werd aan Harvard onderzoek gedaan naar effectieve
onderhandelingsstijlen, wat leidde tot de ontwikkeling van een beroepsgroep van
mediators en trainers. De Amerikaanse ideeën verspreidden zich via family mediation
naar Europa, waar in de jaren tachtig en negentig organisaties van mediators ontstonden
met opleidingsvereisten, gedragscodes en bijscholing. In Engeland werd in 1990 het
Centre for Effective Dispute Resolution (CEDR) opgericht voor commerciële geschillen, en
soortgelijke organisaties ontstonden later op het Europese vasteland.
Voor arbeidsgeschillen bestonden vaak al wettelijke bemiddelingsinstituten; sommige
namen moderne mediation over, andere niet. Voor consumentengeschillen ontstonden
vanaf de jaren zeventig veel organisaties buiten de overheid om, vaak met adviserende
rollen. De Europese Unie en de Raad van Europa toonden steeds meer interesse in
mediation en bevorderden initiatieven via resoluties en aanbevelingen, waarmee de
verspreiding en erkenning van ADR-methoden in Europa werd gestimuleerd.
1.3.1 Mediation en de Raad van Europa
,De Raad van Europa houdt zich sinds haar oprichting in 1949 bezig met mediation, met
name om politieke samenwerking en sociaal-economische stabiliteit in Europa te
bevorderen. Vanaf de jaren zestig werden lidstaten aangespoord mediation toe te
passen, bijvoorbeeld bij arbeidsconflicten, om burgers beter toegang tot het recht te
geven. In de loop der jaren volgden aanbevelingen voor specifieke terreinen, zoals
familierechtelijke geschillen, dader-slachtofferbemiddeling en bestuursrechtelijke
conflicten. Mediation wordt daarbij gezien als een aanvullende manier om geschillen op
te lossen, zonder het fundamentele recht van burgers op toegang tot de rechter te
beperken. Het Committee of Experts on Efficiency of Justice (CE-EJ) speelt een belangrijke
rol in het ontwikkelen van richtlijnen, evaluatiecriteria en maatregelen om de efficiëntie
en effectiviteit van mediation in Europa te verbeteren, met aandacht voor zowel
procedurele als economische aspecten.
1.3.2 Mediation en de Europese Unie
De Europese Unie toont grote belangstelling voor alternatieve vormen van
geschillenbeslechting (ADR). Dit werd duidelijk met het Groenboek van 19 april 2002, dat
betrekking heeft op ADR in het burgerlijk recht en handelsrecht. Het Groenboek heeft
twee doelen: een overzicht geven van bestaande ADR-initiatieven op EU- en
lidstaatniveau en een brede consultatieronde starten onder overheden en burgers ter
voorbereiding van mogelijke toekomstige maatregelen. Prioriteit wordt gegeven aan het
vastleggen van fundamentele beginselen.
Het Groenboek bevat vragen over zowel algemene kwesties, zoals de noodzaak van
Europees optreden op het gebied van ADR, als specifieke onderwerpen, zoals
harmonisatie van ADR-clausules in contracten en verjaringstermijnen. De ontvangen
reacties zijn samengevat en gepubliceerd.
De EU richt zich niet alleen op consumentengeschillen, maar ook op familie- en
arbeidsgeschillen. Voor consumentenzaken zijn beginselen vastgesteld voor zowel
procedures waarbij een derde beslist of adviseert, als voor procedures waarin de derde
slechts faciliteert. Deze beginselen omvatten onpartijdigheid, zorgvuldigheid,
doeltreffendheid en billijkheid. Ter ondersteuning werd in 2000 het Europees
Buitengerechtelijk Netwerk opgericht, dat nationale contactpunten biedt voor
grensoverschrijdende consumentengeschillen en informatie verschaft over erkende ADR-
instanties.
Bij familie- en arbeidsgeschillen adviseert de Commissie voort te bouwen op reeds
bestaande initiatieven. Op het gebied van arbeidsgeschillen wordt van sociale partners
verwacht dat zij het voortouw nemen, rekening houdend met het subsidiariteitsbeginsel.
ADR blijft een vrijwillige optie voor partijen, waarbij de kosten doorgaans door de
betrokken partijen zelf worden gedragen, tenzij de ADR-diensten kosteloos worden
aangeboden. De EU stelt tevens dat rechtsbijstand kan worden verleend wanneer partijen
door een rechter naar ADR worden verwezen, zodat toegang tot het recht ook bij ADR
wordt gewaarborgd.
, Europese mediationpraktijken p 27-42.pdf
2.4.1 Mediation in Nederland: regelgeving en institutionalisering?
Mediation kent in Nederland een lange geschiedenis, van de Leidse Vredemakers in de
zestiende eeuw tot moderne bemiddelingspraktijken. Eind jaren tachtig maakte
mediation zijn intrede op het gebied van scheidingen, met de oprichting van VFAS en
SGOA als private initiatieven. In 1993 werd het Nederlands Mediation Instituut (NMI)
opgericht om kwaliteit, bekendheid en gebruik van mediation te bevorderen en fungeert
sindsdien als landelijke koepelorganisatie. In de tweede helft van de jaren negentig
kwamen gespecialiseerde aanbieders, zoals het ADR Centrum voor het Bedrijfsleven
en NICOA, op de markt en sloten zich aan bij het NMI-registratiesysteem. De overheid
ondersteunde deze ontwikkeling via het Platform ADR, dat adviseerde over de rol van
mediation binnen en naast de rechtspleging.
Begin jaren 2000 werden in Nederland meerdere projecten en experimenten opgezet om
mediation binnen het rechtsstelsel te onderzoeken. Belangrijke initiatieven waren
Mediation naast Rechtspraak (MRM) en Mediation en andere Rechtshulp
(MGRb), gericht op praktijkervaring met mediation in civiele, arbeids-,
huwelijksvermogens- en bestuursrechtelijke geschillen. Ook werd een landelijk
experiment uitgevoerd voor scheidings- en omgangsbemiddeling, waarbij partijen door de
rechter werden doorverwezen of zelf konden kiezen voor mediation. De projecten hadden
als doel te onderzoeken of mediation structureel in Nederland kon worden ingebed.
Eindrapportages uit 2001 en 2003 leverden belangrijke inzichten en vormden de basis
voor beleidsvoornemens van de Minister van Justitie over de verdere ontwikkeling van
mediation.
Naast landelijke projecten zijn in Nederland ook regionale mediationexperimenten
uitgevoerd, zoals Mediation in Bezwaar in Overijssel. Deze projecten maakten gebruik van
NMI-gekwalificeerde mediators, wat zowel de kwaliteit waarborgde als de mediators
praktijkervaring bood. Mediation is nog niet volledig geïnstitioneerd; er bestaan
reglementen en gedragsregels, maar geen wettelijk verschoningsrecht voor mediators.
Wel heeft de praktijk geleid tot interessante rechtspraak, bijvoorbeeld over
vaststellingsovereenkomsten. Het aantal NMI-geregistreerde mediators groeide tussen
1994 en 2003 van circa 100 naar 4.000, met duizenden geregistreerde mediations.
2.4.2 De Praktijk
De landelijke mediationexperimenten in Nederland lieten zien dat partijen vaak vrijwillig
voor mediation kiezen, met hoge tevredenheid over mediators, doorlooptijd en
uitkomsten. Bij MRM en MGRb leidde meer dan 60% van de mediations tot een oplossing,
en twee derde van de afspraken werd nagekomen. Bij scheidingsbemiddeling bereikte
77% een volledige overeenkomst, bij omgangsbemiddeling 41%. Het belang van kinderen
en de verwachting dat afspraken worden nagekomen waren de belangrijkste motivatie
voor deelname. Deelname werd deels vergoed, en meer dan 80% van de deelnemers gaf
Europese mediationpraktijken p 5-11.pdf
1.2 Mediation in historisch perspectief
Het Latijnse conciliaire betekent samenbrengen, verzoenen.
Mediare betekent: een tussenpositie innemen. Inderdaad werd reeds in de Romeinse tijd
geconcilieerd en gemedieerd, onder meer door de Praetor.
In 1598 werd in Leiden het instituut van de Vredemakers opgericht, dat officieel
bemiddelde bij geschillen op basis van een keur van de schout en schepenen. Rechters
hadden naast hun rechterlijke taak ook een bemiddelende rol om langdurige en kostbare
procedures te voorkomen. Dit systeem van bemiddeling, soms uitgevoerd door speciale
Vrederechters, was gebruikelijk in lokale gemeenschappen en kwam in heel Europa terug,
inclusief in het procesrecht.
In Engeland ontwikkelde het recht zich geleidelijk met de jury als belangrijk onderdeel,
waarbij de rechter vooral de procedurele eerlijkheid bewaakte en zich verre hield van
bemiddeling. Dit contrasteerde met continentaal Europa, waar alternatieve
geschiloplossing vaak binnen de rechtspraak plaatsvond. In de jaren zeventig kwam er
opnieuw aandacht voor informele geschilbehandelingsmethoden. Initiatieven zoals de
Access to Justice-beweging, rechtswinkels, law clinics en bemiddelingsprogramma’s
maakten recht toegankelijker voor de gewone burger.
Tegelijkertijd introduceerde Harvardhoogleraar Frank Sander in de VS het concept van
het multi-door courthouse, dat de basis legde voor moderne, faciliterende mediation.
1.3 Moderne mediation in Europa
Sinds de jaren zeventig werd aan Harvard onderzoek gedaan naar effectieve
onderhandelingsstijlen, wat leidde tot de ontwikkeling van een beroepsgroep van
mediators en trainers. De Amerikaanse ideeën verspreidden zich via family mediation
naar Europa, waar in de jaren tachtig en negentig organisaties van mediators ontstonden
met opleidingsvereisten, gedragscodes en bijscholing. In Engeland werd in 1990 het
Centre for Effective Dispute Resolution (CEDR) opgericht voor commerciële geschillen, en
soortgelijke organisaties ontstonden later op het Europese vasteland.
Voor arbeidsgeschillen bestonden vaak al wettelijke bemiddelingsinstituten; sommige
namen moderne mediation over, andere niet. Voor consumentengeschillen ontstonden
vanaf de jaren zeventig veel organisaties buiten de overheid om, vaak met adviserende
rollen. De Europese Unie en de Raad van Europa toonden steeds meer interesse in
mediation en bevorderden initiatieven via resoluties en aanbevelingen, waarmee de
verspreiding en erkenning van ADR-methoden in Europa werd gestimuleerd.
1.3.1 Mediation en de Raad van Europa
,De Raad van Europa houdt zich sinds haar oprichting in 1949 bezig met mediation, met
name om politieke samenwerking en sociaal-economische stabiliteit in Europa te
bevorderen. Vanaf de jaren zestig werden lidstaten aangespoord mediation toe te
passen, bijvoorbeeld bij arbeidsconflicten, om burgers beter toegang tot het recht te
geven. In de loop der jaren volgden aanbevelingen voor specifieke terreinen, zoals
familierechtelijke geschillen, dader-slachtofferbemiddeling en bestuursrechtelijke
conflicten. Mediation wordt daarbij gezien als een aanvullende manier om geschillen op
te lossen, zonder het fundamentele recht van burgers op toegang tot de rechter te
beperken. Het Committee of Experts on Efficiency of Justice (CE-EJ) speelt een belangrijke
rol in het ontwikkelen van richtlijnen, evaluatiecriteria en maatregelen om de efficiëntie
en effectiviteit van mediation in Europa te verbeteren, met aandacht voor zowel
procedurele als economische aspecten.
1.3.2 Mediation en de Europese Unie
De Europese Unie toont grote belangstelling voor alternatieve vormen van
geschillenbeslechting (ADR). Dit werd duidelijk met het Groenboek van 19 april 2002, dat
betrekking heeft op ADR in het burgerlijk recht en handelsrecht. Het Groenboek heeft
twee doelen: een overzicht geven van bestaande ADR-initiatieven op EU- en
lidstaatniveau en een brede consultatieronde starten onder overheden en burgers ter
voorbereiding van mogelijke toekomstige maatregelen. Prioriteit wordt gegeven aan het
vastleggen van fundamentele beginselen.
Het Groenboek bevat vragen over zowel algemene kwesties, zoals de noodzaak van
Europees optreden op het gebied van ADR, als specifieke onderwerpen, zoals
harmonisatie van ADR-clausules in contracten en verjaringstermijnen. De ontvangen
reacties zijn samengevat en gepubliceerd.
De EU richt zich niet alleen op consumentengeschillen, maar ook op familie- en
arbeidsgeschillen. Voor consumentenzaken zijn beginselen vastgesteld voor zowel
procedures waarbij een derde beslist of adviseert, als voor procedures waarin de derde
slechts faciliteert. Deze beginselen omvatten onpartijdigheid, zorgvuldigheid,
doeltreffendheid en billijkheid. Ter ondersteuning werd in 2000 het Europees
Buitengerechtelijk Netwerk opgericht, dat nationale contactpunten biedt voor
grensoverschrijdende consumentengeschillen en informatie verschaft over erkende ADR-
instanties.
Bij familie- en arbeidsgeschillen adviseert de Commissie voort te bouwen op reeds
bestaande initiatieven. Op het gebied van arbeidsgeschillen wordt van sociale partners
verwacht dat zij het voortouw nemen, rekening houdend met het subsidiariteitsbeginsel.
ADR blijft een vrijwillige optie voor partijen, waarbij de kosten doorgaans door de
betrokken partijen zelf worden gedragen, tenzij de ADR-diensten kosteloos worden
aangeboden. De EU stelt tevens dat rechtsbijstand kan worden verleend wanneer partijen
door een rechter naar ADR worden verwezen, zodat toegang tot het recht ook bij ADR
wordt gewaarborgd.
, Europese mediationpraktijken p 27-42.pdf
2.4.1 Mediation in Nederland: regelgeving en institutionalisering?
Mediation kent in Nederland een lange geschiedenis, van de Leidse Vredemakers in de
zestiende eeuw tot moderne bemiddelingspraktijken. Eind jaren tachtig maakte
mediation zijn intrede op het gebied van scheidingen, met de oprichting van VFAS en
SGOA als private initiatieven. In 1993 werd het Nederlands Mediation Instituut (NMI)
opgericht om kwaliteit, bekendheid en gebruik van mediation te bevorderen en fungeert
sindsdien als landelijke koepelorganisatie. In de tweede helft van de jaren negentig
kwamen gespecialiseerde aanbieders, zoals het ADR Centrum voor het Bedrijfsleven
en NICOA, op de markt en sloten zich aan bij het NMI-registratiesysteem. De overheid
ondersteunde deze ontwikkeling via het Platform ADR, dat adviseerde over de rol van
mediation binnen en naast de rechtspleging.
Begin jaren 2000 werden in Nederland meerdere projecten en experimenten opgezet om
mediation binnen het rechtsstelsel te onderzoeken. Belangrijke initiatieven waren
Mediation naast Rechtspraak (MRM) en Mediation en andere Rechtshulp
(MGRb), gericht op praktijkervaring met mediation in civiele, arbeids-,
huwelijksvermogens- en bestuursrechtelijke geschillen. Ook werd een landelijk
experiment uitgevoerd voor scheidings- en omgangsbemiddeling, waarbij partijen door de
rechter werden doorverwezen of zelf konden kiezen voor mediation. De projecten hadden
als doel te onderzoeken of mediation structureel in Nederland kon worden ingebed.
Eindrapportages uit 2001 en 2003 leverden belangrijke inzichten en vormden de basis
voor beleidsvoornemens van de Minister van Justitie over de verdere ontwikkeling van
mediation.
Naast landelijke projecten zijn in Nederland ook regionale mediationexperimenten
uitgevoerd, zoals Mediation in Bezwaar in Overijssel. Deze projecten maakten gebruik van
NMI-gekwalificeerde mediators, wat zowel de kwaliteit waarborgde als de mediators
praktijkervaring bood. Mediation is nog niet volledig geïnstitioneerd; er bestaan
reglementen en gedragsregels, maar geen wettelijk verschoningsrecht voor mediators.
Wel heeft de praktijk geleid tot interessante rechtspraak, bijvoorbeeld over
vaststellingsovereenkomsten. Het aantal NMI-geregistreerde mediators groeide tussen
1994 en 2003 van circa 100 naar 4.000, met duizenden geregistreerde mediations.
2.4.2 De Praktijk
De landelijke mediationexperimenten in Nederland lieten zien dat partijen vaak vrijwillig
voor mediation kiezen, met hoge tevredenheid over mediators, doorlooptijd en
uitkomsten. Bij MRM en MGRb leidde meer dan 60% van de mediations tot een oplossing,
en twee derde van de afspraken werd nagekomen. Bij scheidingsbemiddeling bereikte
77% een volledige overeenkomst, bij omgangsbemiddeling 41%. Het belang van kinderen
en de verwachting dat afspraken worden nagekomen waren de belangrijkste motivatie
voor deelname. Deelname werd deels vergoed, en meer dan 80% van de deelnemers gaf
