, Umbuzo 1
1.1 Ukubaluleka kwesiqalo sebizo nokuthi isiqu segama sitholakala kanjani
Izimpendulo zakho zinhle kakhulu futhi zichaza kahle. Lokhu kungaba yimpendulo
ephelele:
Ukubaluleka kwesiqalo sebizo:
Isiqalo sebizo sibonisa isigaba sebizo olimini lwesiZulu, ngaleyo ndlela sibeka
ibizo eqenjini elithile lamabizo (noun class) elinezakhiwo nezivumelwano zalo
ezihambisanayo.
Sisiza ekwakheni izivumelwano emshweni (agreement): izenzo (verbs),
izichasiso (adjectives), izabizwana (pronouns) kufanele zivumelane nebizo
eliyinhloko ngokulandela isigaba salo (noun class concord).
Isiqalo sibonisa ubunye (singular) noma ubuningi (plural) bebizo, futhi
singashintsha ukubonisa lokho (e.g. um- → aba-).
Sisiza ekwenzeni umusho ucace futhi ulandele imithetho yolimi ngendlela
efanele.
Siphinde sibe nesandla ekwakheni amagama amasha noma amabizo akhiwe
(derived nouns) ngokusebenzisa iziqalo ezahlukene.
Ukutholakala kwesiqu segama:
Isiqu segama sitholakala ngokukhipha isiqalo ebizweni eliphelele (remove the
prefix).
Ingxenye esele ngemva kokususa isiqalo iyona isiqu (stem/root), ngoba iphethe
incazelo eyinhloko yegama.
1.1 Ukubaluleka kwesiqalo sebizo nokuthi isiqu segama sitholakala kanjani
Izimpendulo zakho zinhle kakhulu futhi zichaza kahle. Lokhu kungaba yimpendulo
ephelele:
Ukubaluleka kwesiqalo sebizo:
Isiqalo sebizo sibonisa isigaba sebizo olimini lwesiZulu, ngaleyo ndlela sibeka
ibizo eqenjini elithile lamabizo (noun class) elinezakhiwo nezivumelwano zalo
ezihambisanayo.
Sisiza ekwakheni izivumelwano emshweni (agreement): izenzo (verbs),
izichasiso (adjectives), izabizwana (pronouns) kufanele zivumelane nebizo
eliyinhloko ngokulandela isigaba salo (noun class concord).
Isiqalo sibonisa ubunye (singular) noma ubuningi (plural) bebizo, futhi
singashintsha ukubonisa lokho (e.g. um- → aba-).
Sisiza ekwenzeni umusho ucace futhi ulandele imithetho yolimi ngendlela
efanele.
Siphinde sibe nesandla ekwakheni amagama amasha noma amabizo akhiwe
(derived nouns) ngokusebenzisa iziqalo ezahlukene.
Ukutholakala kwesiqu segama:
Isiqu segama sitholakala ngokukhipha isiqalo ebizweni eliphelele (remove the
prefix).
Ingxenye esele ngemva kokususa isiqalo iyona isiqu (stem/root), ngoba iphethe
incazelo eyinhloko yegama.