WEEK 1 EVIDENCE-BASED HULP
VAN LIESHOUT (2009), PEDAGOGISCHE ADVIEZEN VOOR SPECIALE KINDEREN (PP
17-41)
DEEL I: THEORIE
HOOFDSTUK 2: THEORIEËN OVER BEHANDELING (VANAF PAGINA 17)
Hoofdstuk 2 gaat in op verschillende theoretische stromingen en basisprincipes voor de
behandeling en begeleiding van kinderen en jongeren met gedragsproblemen en
ontwikkelingsstoornissen.
COÖRDINATIE EN DOEL VAN BEHANDELING
Behandeling is gericht op het "herstel van het gewone leven" door de leer- en leefsituatie te
verbeteren, belemmeringen te reduceren of te compenseren, en betere
opvoedingsvoorwaarden te scheppen. Dit vraagt extra inspanning van opvoeders. Een
cruciaal doel van behandeling is het herstellen van zelfvertrouwen, aangezien dit de motor
van de behandeling is. Dit moet bereikt worden door positieve ervaringen.
Belangrijke aspecten voor begeleiding van kinderen met ontwikkelingsstoornissen zijn:
• Een duidelijke structuur en voorspelbaarheid in gezin en school.
• Hulp bij contactbevorderende activiteiten en het aanleren van sociale vaardigheden in een
veilige, accepterende leer- en leefsituatie.
• Stapsgewijze begeleiding van informatieverwerking en gedragstraining.
• Geduld, acceptatie, vertrouwen, geborgenheid, rust, orde, en regelmaat.
Waarschuwing tegen overbescherming: Opvoeders moeten waken voor overbescherming,
omdat dit kan leiden tot een verstoord zelfbeeld, gebrek aan doorzettingsvermogen of een
gevoel van onoverwinnelijkheid. Kinderen hebben frustraties nodig om te leren omgaan met
tegenslagen.
THEORETISCHE STROMINGEN IN BEHANDELING
Het hoofdstuk beschrijft verschillende theoretische benaderingen:
1. Inzichtgevende, Psychodynamische Benadering: Zoekt naar het waarom van het
gedrag. Het doel is inzicht te krijgen in het gedrag door het te "lezen" en de betekenis
ervan te achterhalen, vaak in relatie tot onvoltooide ontwikkelingstaken (sociale
competentie en zelfbeeld).
o Focuspunten: Denken (cognitief), doen (vaardigheden), voelen (emotioneel) of willen
(waardeoriëntatie/motivatie).
o Motivatie: Essentieel voor verandering. Gebrek aan motivatie maakt problemen moeilijk
aan te pakken.
o Aanpak: De aanpak moet afwisselend gericht zijn op ondersteuning van gevoelens
(affectief), correctie van gedrag (gedragsregulerend) of bevordering van inzicht
(informatief). Een vertrouwensrelatie is hierbij de basis.
,2. Orthopedagogische Vraagstelling (Kok, 1995): Bij stagnering in het opvoedproces
demonstreert het kind een vraag om specifieke opvoeding, wat neerkomt op
de overaccentuering van aspecten van het normale opvoedproces. Dit wordt
uitgedrukt in het specifiek hanteren van relatie, situaties en klimaat.
o Drie aspecten/assen: Affectief (gevoelsmatig, relatie, R-r-as), Cognitief (structuur,
analyseren, ordenen, s-v-as: structureren-variëren), en Conatief (eigenheid, streven, z-h-
as: zelfverwerkelijking-harmonisering).
o De hulpvraag wordt uitgedrukt in een drievoudige notatie,
de vraagstellingsformule (bijv. r1-z-s), die specifiek is voor het kind in de situatie en zich
onderscheidt van psychiatrische classificaties.
3. Gedragstheoretische Benadering (niet volledig beschreven, maar impliciet
aanwezig): Richt zich op het koppelen van gewenst gedrag aan een positief gevolg
(OPERANT CONDITIONEREN) en het afleren van ongewenst gedrag.
o De behandeling van angststoornissen is vaak gebaseerd op (cognitieve) gedragstherapie.
4. Cognitieve Gedragstheorie (CGT): Stelt dat gedragingen en gevoelens worden
bepaald door de manier waarop informatie wordt verwerkt (denkproces).
o Doel: Negatieve, belemmerende gedachten en cognities herstructureren naar positieve,
helpende gedachten.
o Cognitieve Schema’s (Beck): Schema's (bijv. 'anderen zijn niet te vertrouwen') reguleren
de interpretatie van informatie. CGT volgt drie stadia: bepaling van huidige gedachten,
negatieve gevoelens en de onderliggende schema's.
o Technieken: Imaginatietechnieken (geleidelijke blootstelling/exposure in gedachten) en
leren van positieve copingmechanismen (bijv. jezelf moed inspreken, ontspannen).
o Zelfcontroleprocedures: Gericht op het sturen van het eigen handelen om een
zelfgekozen doel te bereiken, beginnend met positieve zelfevaluatie en zelfbeloning. Een
vorm hiervan zijn emotieregulerende technieken (confronterende of vermijdende
tactiek op gedrags- en mentaal-cognitief gebied).
o PAD (Programma Alternatieve Denkstrategieën): Een preventieprogramma gebaseerd
op CGT ter bevordering van sociale en emotionele competentie. Het richt zich op het
herkennen van emoties, ontwikkelen van zelfcontrole (stoplichtmethode) en het
onderkennen van gedragsalternatieven (passief, agressief of actief).
5. Oplossingsgerichte Werkwijze: Gericht op succesmomenten en situaties waarin de
oplossing van het probleem zich al voordoet, in plaats van op het probleem zelf.
o Technieken: De wondervraag (hoe ziet het leven eruit als het probleem weg is?) en
de schaalvraag(vorderingen aangeven op een schaal van 1 tot 10).
o Focus: Legt de nadruk op sterke kanten en hulpbronnen van de cliënt, en het creëren van
een positieve en optimistische sfeer.
o Houding hulpverlener: Stelt vooral vragen in plaats van adviezen te geven, accepteert
de visie van de cliënt ("ja-en" in plaats van "ja-maar"), en bevordert inzicht tijdens of na
de verandering.
6. Neurobiologische Benaderingen/Hersenwetenschap: Stelt dat gedrag mede wordt
bepaald door veranderingen in de hersenen (bijv. autisme, depressie).
o Plasticiteit: De hersenen zijn flexibel en kunnen zich verder ontwikkelen en groeien.
o Beïnvloeding: Veranderingen in voelen, denken en doen beïnvloeden de hersenen en
omgekeerd. Zowel medicatie als begeleiding (psychotherapie)
en lichaamsoefening kunnen positieve effecten hebben op de hersenen, zoals het
activeren van de voorkant van het brein voor emotie- en gedachtenregulatie.
o Implicaties voor Onderwijs: Kennis over de hersenontwikkeling (bijv. executieve
functies rijpen pas laat in de adolescentie) is belangrijk voor de onderwijspraktijk.
Onderwijs en begeleiding moeten op maat worden aangeboden, waarbij het inzicht
doordringt dat slecht functioneren vaak ligt aan "niet op deze manier kunnen" of "er
nog niet aan toe zijn", in plaats van onwil.
,ALGEMENE BASISPRINCIPES
De aanpak vraagt altijd een algemene basisaanpak van structuur bieden om de wereld
veiliger en voorspelbaarder te maken. Ook moet gezocht worden naar positieve
mogelijkheden en talenten van de jongere om de draagkracht en veerkracht te versterken
(compensatie).
• Herhalen: Herhaling is zinvol omdat het verbindingen in de hersenen versterkt.
• Structuur: Structuur is essentieel wanneer het kind zelf dit vermogen mist. Dit omvat grenzen
stellen en ontwikkelingskansen bieden in een geordende omgeving met duidelijke schema’s en
afspraken.
• Balans: De opvoeder moet een goede mix vinden tussen bescherming/veiligheid en
stimulans/eisen/uitdaging.
• Omgeving versus Kind: Risicofactoren in de omgeving (gezin, school, buurt, sociaal netwerk)
verklaren 40 tot 70 procent van de variatie in gedrags- en sociaal-emotionele problemen, in
tegenstelling tot kindkenmerken.
SAMENWERKING EN PROFESSIONALITEIT
Intensief contact tussen school en hulpverlening is noodzakelijk, en de aanpak op school moet
afgestemd zijn op die van de professionele hulpverleners. Therapeuten en begeleiders
moeten niet zelf voor therapeut spelen.
Voor de aanpak van jongeren met gedrags- en ontwikkelingsstoornissen is
een overdosering aan positiviteit, aandacht, structuur, steun en bemoediging nodig.
HOOFDSTUK 3: ALGEMEEN PEDAGOGISCH VAKMANSCHAP (VANAF PAGINA 41)
Hoofdstuk 3 beschrijft de basishoudingen en vaardigheden die opvoeders/begeleiders moeten
bezitten, gericht op het scheppen van een goed pedagogisch klimaat. Dit klimaat moet
tegemoetkomen aan vier basisbehoeften: relatie, competentie,
autonomie en echtheid/betekenisvolheid.
DE BASIS: RELATIE EN VERTROUWEN
• Relatie: De jongere moet zich gezien, gehoord, gekend en erkend voelen. Elementen hiervan
zijn aandacht, warmte, interesse, betrokkenheid en controle.
• Ideale Begeleider: Iemand die met hart en ziel werkt, bereikbaar is, gevoelsmatig contact
aangaat, volwassen en vitaal is, en niet steeds bevestiging nodig heeft.
• Positieve Verwachtingen: Het hebben van positieve, maar reële, verwachtingen levert
aantoonbaar betere resultaten op. Liefde wordt gezien als het beste 'wapen'.
• Gedrag Begrijpen: Zie moeilijk gedrag als de beste keuze die de jongere op dat moment kan
maken (onmacht in plaats van onwil) en probeer de boodschap achter het gedrag te zoeken en
te erkennen.
• Emotieregulatie van de Opvoeder: Blijf professioneel boos; verlies jezelf niet emotioneel.
Gebruik boosheid constructief om aan te geven dat grenzen overschreden worden. Besef dat
ongewenst gedrag niet persoonlijk bedoeld is.
, COMMUNICATIE EN CONFLICTHANTERING
• "De jongere is de deskundige": Ga ervan uit dat de jongere zelf weet wat hij nodig heeft, maak
hem eigenaar van het probleem en geef hem verantwoordelijkheid voor mogelijke oplossingen.
• Actief Luisteren en Erkennen: Door gevoelens te erkennen en te benoemen, kunnen jongeren
deze gevoelens reguleren.
• Ik-boodschappen (Gordon): Essentieel voor goede communicatie. Geef aan dat je wilt praten,
benoem het gedrag van de ander (zonder kritiek) en welk gevoel dat bij jou oproept, en vraag dan
wat de ander ervan vindt en hoe jullie het samen gaan oplossen.
• Consequenties en Grenzen: Stellen van duidelijke, gedecideerde grenzen is cruciaal en biedt
veiligheid. Geef bij een verbod altijd een alternatief. Consequente grenshandhaving met
congruente lichaamstaal is noodzakelijk.
• Straf: Straf moet zinvol en taakgericht zijn (gericht op het dragen van de gevolgen, herstel van de
schade) en gekoppeld aan eerder afgesproken regels. Een alternatief is het werken met non-
contracten of herstelrecht waarbij de schade wordt hersteld en verantwoordelijkheid wordt
genomen.
• Straatcultuur: Bij jongeren uit de straatcultuur, waar een schaamtecultuur heerst en respect
moet worden afgedwongen, is de judo-aanpak (meebuigen) of soms een duidelijke karate-
aanpak noodzakelijk. Vermijd dat zij gezichtsverlies lijden.
• Oplossingsgerichtheid: De kern van corrigeren is uitleggen wat er aan het gedrag schort en
vragen hoe dit samen opgelost kan worden.
GROEPS- EN KLASSENMANAGEMENT
• Competentiebevordering: Zorg dat de lesstof aansluit bij de mogelijkheden van de jongeren. Bij
een te hoog of te laag niveau ontstaan motivatieproblemen en frustratie.
• Gevarieerd Lesgeven: Sluit aan bij de Meervoudige Intelligentietheorie (Gardner) door de
manier van lesgeven te variëren, bijvoorbeeld door niet alleen verbaal uit te leggen, maar ook
visueel en motorisch.
• Feedback: Geef procesgerichte feedback (belonen van inspanningen, inzet) in plaats van
productgerichte feedback. Dit helpt bij het ontwikkelen van de interne motivatie.
• Pestpreventie: Pesten moet nooit getolereerd en altijd aangepakt worden. Effectief
antipestbeleid vereist permanente aandacht en moet op school-, groeps- en individueel niveau
worden aangepakt (bijvoorbeeld met de PRIMA/Olweus-methode). De 'no blame'-methode richt
zich op het verantwoordelijk stellen van pesters en omstanders (de zeven stappen) zonder direct
te straffen, om zo tot herstel en inzicht te komen.
• Peer Mediation: Inzet van leeftijdgenoten om te bemiddelen bij conflicten kan succesvol zijn.
SAMENWERKING EN EXTERNE FACTOREN (MESO/MACRO-NIVEAU)
• Oudercontact: Onderhoud goede contacten met ouders en stem de aanpak af. Zie ouders als
partners.
• Meerzijdige Partijdigheid: Bij verstoorde communicatie tussen jongere en begeleider helpt de
houding van meerzijdige partijdigheid, waarbij erkenning wordt gegeven aan de inzet en beleving
van alle betrokkenen.
• Netwerken: Bij grote problemen rondom de jongere moet een netwerk van
bekenden gemobiliseerd worden die onvoorwaardelijk solidair zijn.
GENDERVERSCHILLEN (BIJLAGE 2)
Jongens en meisjes verschillen psychologisch. Meisjes zijn meer gericht op empathie en
relaties (internaliserend), terwijl jongens meer gericht zijn op systemen, status en actie
VAN LIESHOUT (2009), PEDAGOGISCHE ADVIEZEN VOOR SPECIALE KINDEREN (PP
17-41)
DEEL I: THEORIE
HOOFDSTUK 2: THEORIEËN OVER BEHANDELING (VANAF PAGINA 17)
Hoofdstuk 2 gaat in op verschillende theoretische stromingen en basisprincipes voor de
behandeling en begeleiding van kinderen en jongeren met gedragsproblemen en
ontwikkelingsstoornissen.
COÖRDINATIE EN DOEL VAN BEHANDELING
Behandeling is gericht op het "herstel van het gewone leven" door de leer- en leefsituatie te
verbeteren, belemmeringen te reduceren of te compenseren, en betere
opvoedingsvoorwaarden te scheppen. Dit vraagt extra inspanning van opvoeders. Een
cruciaal doel van behandeling is het herstellen van zelfvertrouwen, aangezien dit de motor
van de behandeling is. Dit moet bereikt worden door positieve ervaringen.
Belangrijke aspecten voor begeleiding van kinderen met ontwikkelingsstoornissen zijn:
• Een duidelijke structuur en voorspelbaarheid in gezin en school.
• Hulp bij contactbevorderende activiteiten en het aanleren van sociale vaardigheden in een
veilige, accepterende leer- en leefsituatie.
• Stapsgewijze begeleiding van informatieverwerking en gedragstraining.
• Geduld, acceptatie, vertrouwen, geborgenheid, rust, orde, en regelmaat.
Waarschuwing tegen overbescherming: Opvoeders moeten waken voor overbescherming,
omdat dit kan leiden tot een verstoord zelfbeeld, gebrek aan doorzettingsvermogen of een
gevoel van onoverwinnelijkheid. Kinderen hebben frustraties nodig om te leren omgaan met
tegenslagen.
THEORETISCHE STROMINGEN IN BEHANDELING
Het hoofdstuk beschrijft verschillende theoretische benaderingen:
1. Inzichtgevende, Psychodynamische Benadering: Zoekt naar het waarom van het
gedrag. Het doel is inzicht te krijgen in het gedrag door het te "lezen" en de betekenis
ervan te achterhalen, vaak in relatie tot onvoltooide ontwikkelingstaken (sociale
competentie en zelfbeeld).
o Focuspunten: Denken (cognitief), doen (vaardigheden), voelen (emotioneel) of willen
(waardeoriëntatie/motivatie).
o Motivatie: Essentieel voor verandering. Gebrek aan motivatie maakt problemen moeilijk
aan te pakken.
o Aanpak: De aanpak moet afwisselend gericht zijn op ondersteuning van gevoelens
(affectief), correctie van gedrag (gedragsregulerend) of bevordering van inzicht
(informatief). Een vertrouwensrelatie is hierbij de basis.
,2. Orthopedagogische Vraagstelling (Kok, 1995): Bij stagnering in het opvoedproces
demonstreert het kind een vraag om specifieke opvoeding, wat neerkomt op
de overaccentuering van aspecten van het normale opvoedproces. Dit wordt
uitgedrukt in het specifiek hanteren van relatie, situaties en klimaat.
o Drie aspecten/assen: Affectief (gevoelsmatig, relatie, R-r-as), Cognitief (structuur,
analyseren, ordenen, s-v-as: structureren-variëren), en Conatief (eigenheid, streven, z-h-
as: zelfverwerkelijking-harmonisering).
o De hulpvraag wordt uitgedrukt in een drievoudige notatie,
de vraagstellingsformule (bijv. r1-z-s), die specifiek is voor het kind in de situatie en zich
onderscheidt van psychiatrische classificaties.
3. Gedragstheoretische Benadering (niet volledig beschreven, maar impliciet
aanwezig): Richt zich op het koppelen van gewenst gedrag aan een positief gevolg
(OPERANT CONDITIONEREN) en het afleren van ongewenst gedrag.
o De behandeling van angststoornissen is vaak gebaseerd op (cognitieve) gedragstherapie.
4. Cognitieve Gedragstheorie (CGT): Stelt dat gedragingen en gevoelens worden
bepaald door de manier waarop informatie wordt verwerkt (denkproces).
o Doel: Negatieve, belemmerende gedachten en cognities herstructureren naar positieve,
helpende gedachten.
o Cognitieve Schema’s (Beck): Schema's (bijv. 'anderen zijn niet te vertrouwen') reguleren
de interpretatie van informatie. CGT volgt drie stadia: bepaling van huidige gedachten,
negatieve gevoelens en de onderliggende schema's.
o Technieken: Imaginatietechnieken (geleidelijke blootstelling/exposure in gedachten) en
leren van positieve copingmechanismen (bijv. jezelf moed inspreken, ontspannen).
o Zelfcontroleprocedures: Gericht op het sturen van het eigen handelen om een
zelfgekozen doel te bereiken, beginnend met positieve zelfevaluatie en zelfbeloning. Een
vorm hiervan zijn emotieregulerende technieken (confronterende of vermijdende
tactiek op gedrags- en mentaal-cognitief gebied).
o PAD (Programma Alternatieve Denkstrategieën): Een preventieprogramma gebaseerd
op CGT ter bevordering van sociale en emotionele competentie. Het richt zich op het
herkennen van emoties, ontwikkelen van zelfcontrole (stoplichtmethode) en het
onderkennen van gedragsalternatieven (passief, agressief of actief).
5. Oplossingsgerichte Werkwijze: Gericht op succesmomenten en situaties waarin de
oplossing van het probleem zich al voordoet, in plaats van op het probleem zelf.
o Technieken: De wondervraag (hoe ziet het leven eruit als het probleem weg is?) en
de schaalvraag(vorderingen aangeven op een schaal van 1 tot 10).
o Focus: Legt de nadruk op sterke kanten en hulpbronnen van de cliënt, en het creëren van
een positieve en optimistische sfeer.
o Houding hulpverlener: Stelt vooral vragen in plaats van adviezen te geven, accepteert
de visie van de cliënt ("ja-en" in plaats van "ja-maar"), en bevordert inzicht tijdens of na
de verandering.
6. Neurobiologische Benaderingen/Hersenwetenschap: Stelt dat gedrag mede wordt
bepaald door veranderingen in de hersenen (bijv. autisme, depressie).
o Plasticiteit: De hersenen zijn flexibel en kunnen zich verder ontwikkelen en groeien.
o Beïnvloeding: Veranderingen in voelen, denken en doen beïnvloeden de hersenen en
omgekeerd. Zowel medicatie als begeleiding (psychotherapie)
en lichaamsoefening kunnen positieve effecten hebben op de hersenen, zoals het
activeren van de voorkant van het brein voor emotie- en gedachtenregulatie.
o Implicaties voor Onderwijs: Kennis over de hersenontwikkeling (bijv. executieve
functies rijpen pas laat in de adolescentie) is belangrijk voor de onderwijspraktijk.
Onderwijs en begeleiding moeten op maat worden aangeboden, waarbij het inzicht
doordringt dat slecht functioneren vaak ligt aan "niet op deze manier kunnen" of "er
nog niet aan toe zijn", in plaats van onwil.
,ALGEMENE BASISPRINCIPES
De aanpak vraagt altijd een algemene basisaanpak van structuur bieden om de wereld
veiliger en voorspelbaarder te maken. Ook moet gezocht worden naar positieve
mogelijkheden en talenten van de jongere om de draagkracht en veerkracht te versterken
(compensatie).
• Herhalen: Herhaling is zinvol omdat het verbindingen in de hersenen versterkt.
• Structuur: Structuur is essentieel wanneer het kind zelf dit vermogen mist. Dit omvat grenzen
stellen en ontwikkelingskansen bieden in een geordende omgeving met duidelijke schema’s en
afspraken.
• Balans: De opvoeder moet een goede mix vinden tussen bescherming/veiligheid en
stimulans/eisen/uitdaging.
• Omgeving versus Kind: Risicofactoren in de omgeving (gezin, school, buurt, sociaal netwerk)
verklaren 40 tot 70 procent van de variatie in gedrags- en sociaal-emotionele problemen, in
tegenstelling tot kindkenmerken.
SAMENWERKING EN PROFESSIONALITEIT
Intensief contact tussen school en hulpverlening is noodzakelijk, en de aanpak op school moet
afgestemd zijn op die van de professionele hulpverleners. Therapeuten en begeleiders
moeten niet zelf voor therapeut spelen.
Voor de aanpak van jongeren met gedrags- en ontwikkelingsstoornissen is
een overdosering aan positiviteit, aandacht, structuur, steun en bemoediging nodig.
HOOFDSTUK 3: ALGEMEEN PEDAGOGISCH VAKMANSCHAP (VANAF PAGINA 41)
Hoofdstuk 3 beschrijft de basishoudingen en vaardigheden die opvoeders/begeleiders moeten
bezitten, gericht op het scheppen van een goed pedagogisch klimaat. Dit klimaat moet
tegemoetkomen aan vier basisbehoeften: relatie, competentie,
autonomie en echtheid/betekenisvolheid.
DE BASIS: RELATIE EN VERTROUWEN
• Relatie: De jongere moet zich gezien, gehoord, gekend en erkend voelen. Elementen hiervan
zijn aandacht, warmte, interesse, betrokkenheid en controle.
• Ideale Begeleider: Iemand die met hart en ziel werkt, bereikbaar is, gevoelsmatig contact
aangaat, volwassen en vitaal is, en niet steeds bevestiging nodig heeft.
• Positieve Verwachtingen: Het hebben van positieve, maar reële, verwachtingen levert
aantoonbaar betere resultaten op. Liefde wordt gezien als het beste 'wapen'.
• Gedrag Begrijpen: Zie moeilijk gedrag als de beste keuze die de jongere op dat moment kan
maken (onmacht in plaats van onwil) en probeer de boodschap achter het gedrag te zoeken en
te erkennen.
• Emotieregulatie van de Opvoeder: Blijf professioneel boos; verlies jezelf niet emotioneel.
Gebruik boosheid constructief om aan te geven dat grenzen overschreden worden. Besef dat
ongewenst gedrag niet persoonlijk bedoeld is.
, COMMUNICATIE EN CONFLICTHANTERING
• "De jongere is de deskundige": Ga ervan uit dat de jongere zelf weet wat hij nodig heeft, maak
hem eigenaar van het probleem en geef hem verantwoordelijkheid voor mogelijke oplossingen.
• Actief Luisteren en Erkennen: Door gevoelens te erkennen en te benoemen, kunnen jongeren
deze gevoelens reguleren.
• Ik-boodschappen (Gordon): Essentieel voor goede communicatie. Geef aan dat je wilt praten,
benoem het gedrag van de ander (zonder kritiek) en welk gevoel dat bij jou oproept, en vraag dan
wat de ander ervan vindt en hoe jullie het samen gaan oplossen.
• Consequenties en Grenzen: Stellen van duidelijke, gedecideerde grenzen is cruciaal en biedt
veiligheid. Geef bij een verbod altijd een alternatief. Consequente grenshandhaving met
congruente lichaamstaal is noodzakelijk.
• Straf: Straf moet zinvol en taakgericht zijn (gericht op het dragen van de gevolgen, herstel van de
schade) en gekoppeld aan eerder afgesproken regels. Een alternatief is het werken met non-
contracten of herstelrecht waarbij de schade wordt hersteld en verantwoordelijkheid wordt
genomen.
• Straatcultuur: Bij jongeren uit de straatcultuur, waar een schaamtecultuur heerst en respect
moet worden afgedwongen, is de judo-aanpak (meebuigen) of soms een duidelijke karate-
aanpak noodzakelijk. Vermijd dat zij gezichtsverlies lijden.
• Oplossingsgerichtheid: De kern van corrigeren is uitleggen wat er aan het gedrag schort en
vragen hoe dit samen opgelost kan worden.
GROEPS- EN KLASSENMANAGEMENT
• Competentiebevordering: Zorg dat de lesstof aansluit bij de mogelijkheden van de jongeren. Bij
een te hoog of te laag niveau ontstaan motivatieproblemen en frustratie.
• Gevarieerd Lesgeven: Sluit aan bij de Meervoudige Intelligentietheorie (Gardner) door de
manier van lesgeven te variëren, bijvoorbeeld door niet alleen verbaal uit te leggen, maar ook
visueel en motorisch.
• Feedback: Geef procesgerichte feedback (belonen van inspanningen, inzet) in plaats van
productgerichte feedback. Dit helpt bij het ontwikkelen van de interne motivatie.
• Pestpreventie: Pesten moet nooit getolereerd en altijd aangepakt worden. Effectief
antipestbeleid vereist permanente aandacht en moet op school-, groeps- en individueel niveau
worden aangepakt (bijvoorbeeld met de PRIMA/Olweus-methode). De 'no blame'-methode richt
zich op het verantwoordelijk stellen van pesters en omstanders (de zeven stappen) zonder direct
te straffen, om zo tot herstel en inzicht te komen.
• Peer Mediation: Inzet van leeftijdgenoten om te bemiddelen bij conflicten kan succesvol zijn.
SAMENWERKING EN EXTERNE FACTOREN (MESO/MACRO-NIVEAU)
• Oudercontact: Onderhoud goede contacten met ouders en stem de aanpak af. Zie ouders als
partners.
• Meerzijdige Partijdigheid: Bij verstoorde communicatie tussen jongere en begeleider helpt de
houding van meerzijdige partijdigheid, waarbij erkenning wordt gegeven aan de inzet en beleving
van alle betrokkenen.
• Netwerken: Bij grote problemen rondom de jongere moet een netwerk van
bekenden gemobiliseerd worden die onvoorwaardelijk solidair zijn.
GENDERVERSCHILLEN (BIJLAGE 2)
Jongens en meisjes verschillen psychologisch. Meisjes zijn meer gericht op empathie en
relaties (internaliserend), terwijl jongens meer gericht zijn op systemen, status en actie
