Samenvatting Communicatie thema 11 OK
Vlaggensysteem op school
De school en seksueel overschrijdend gedrag
1.1 Inleiding
Hoe kan je als school bepalen wanneer seksueel getint gedrag grensoverschrijdend wordt?
De methodiek van het Sensoa Vlaggensysteem kan daarbij een houvast bieden
1.2 Het Sensoa Vlaggensysteem
Sensoa Vlaggensysteem -> methodiek om te reageren op seksueel gedrag van kinderen en
jongeren
Kern van het Sensoa Vlaggensysteem is het pedagogisch adequaat inschatten, het
bespreekbaar maken van seksueel gedrag van kinderen en jongeren en het daarop
adequaat reageren
Sensoa Vlaggensysteem is ontwikkeld om het pedagogisch handelen duurzaam te
verbeteren
6 criteria om gedrag in te schatten:
1. Toestemming
2. Vrijwilligheid
3. Gelijkwaardigheid
4. Passend voor de ontwikkeling
5. Passend voor de context
6. Zelf respecterend
Normatieve lijst -> is een tabel waarin voorbeelden van
seksuele activiteiten en gedragingen per
leeftijdscategorie (0-18 jaar) staan beschreven
- Acceptabel gedrag (groene vlag)
- Licht grensoverschrijdend (gele vlag)
- Ernstig grensoverschrijdend (rode vlag)
- Zeer ernstig grensoverschrijdend (zwarte vlag)
Vier vlaggen -> geven aan dat er een continuüm is van acceptabel, naar licht tot zeer ernstig
grensoverschrijdend seksueel gedrag -> wordt een pedagogische reactie gekoppeld
Gedrag dat na correctie herhaald wordt verschuift van vlag (geel -> rood -> zwart)
1.3 Waarom een Vlaggensysteem voor onderwijs?
Als leerling brengen ze een groot deel van hun tijd door op school. Het valt te verwachten dat
zij ook op school (seksueel) experimenteergedrag zullen vertonen
Omgaan met relaties en seksualiteit, zorg dragen voor de fysieke en seksuele integriteit van
de leerlingen en reageren op seksueel (grensoverschrijdend) gedrag maakt deel uit van de
taken van de school
Ook nood aan structurele en faciliterende maatregelen, aan zorg en begeleiding
,Alle maatregelen en activiteiten zouden moeten kaderen binnen een uitgewerkt
gezondheidsbeleid
1.4 Voor wie?
Volgende vragen komen daarbij aan bod: hoe ga je om met een incident op school?
Wanneer wordt grensoverschrijdend gedrag zorgwekkend? Hoe en wanneer ga je in gesprek
met ouders? Wanneer moet externe hulp worden ingeroepen?
1.5 Seksueel gedrag op gedrag?
Het is praktisch onmogelijk om alle vormen van seksueel gedrag te weren uit de schoolse
context, op die manier leren kinderen en jongeren weinig over dit belangrijke terrein van
ontwikkeling
Het is belangrijk om na te denken over aanvaardbare, normale, gezonde, seksuele
gedragingen en hierom afspraken te maken
Bij het maken van de afspraken is het zinvol om ook de leerlingen zelf te bevragen over wat
zij acceptabel vinden
1.6 Pedagogisch verantwoord reageren
In de praktijk zien we dat mensen nogal eens de neiging hebben tot overreageren. Op basis
van hun eigen referentiekader en hun bezorgdheid maken ze inschattingsfouten. Ze
overschatten de ernst van de feiten en zijn geneigd om bij elke vorm van grensoverschrijding
streng te straffen.
Soms wordt ook onvoldoende gereageerd, het onderschatten en onvoldoende reageren kan
ook samenhangen met onvoldoende inzicht in de risico’s van bepaalde gedragingen
Het is nodig om gepast te reageren en het kind of de jongere te coachen om op een
acceptabele manier te leren omgaan met (seksuele) verlangens en gevoelens
Het is belangrijk dat de betrokkenen leren uit de incidenten
Reactie op de korte termijn verwijzen we naar het stappenplan met de gepaste reactie per
kleur vlag -> deze reactiewijzen vormen een leidraad bij de bespreking van een incident
Reactie op de langere termijn zijn een aantal pedagogische strategieën mogelijk, afhankelijk
van de aard en ernst van het incident
Strategieën per vlag:
- Groen:
1. Niet veroordelend reageren
2. Informatie beschikbaar maken
3. Emoties helpen reguleren
4. Empathie bevorderen
5. Het geweten stimuleren
6. Communicatie over seksuele gedrag bevorderen
7. Psycho-educatie over groene vlag aanbieden
- Geel:
1. Stimuleren van cognitieve coping
2. Identificeren van disfunctionele gedachten
3. Acceptatie van seksueel probleemgedrag
4. Werken met beloning en bekrachtiging
, 5. Coaching
6. Psycho-educatie over gele vlag aanbieden
- Rood:
1. Time out
2. Opvang voorzien bij ingrijpende gebeurtenissen
3. Aanscherpen van het toezicht
4. Psycho-educatie bij rode vlag
5. Herstelbemiddeling
- Zwart:
1. Het gebruik van straffen
2. Invoeren van vrijheidsbeperkende maatregelen
3. Organiseren van hulpverlening
4. Specifieke psycho-educatie
5. Aanbieden van nazorg voor alle partijen
Inhoudelijke topics
2.1 Basiscompetenties
7 basiscompetenties om seksueel gedrag adequaat te kunnen inschatten en er gepast op te
reageren:
1. Kennis en empathie hebben over seksualiteit, seksuele ontwikkeling en seksueel
grensoverschrijdend gedrag
2. Kunnen communiceren met alle betrokkenen
3. Voorlichting en vorming kunnen geven
4. Kunnen omgaan met grenzen
Vlaggensysteem op school
De school en seksueel overschrijdend gedrag
1.1 Inleiding
Hoe kan je als school bepalen wanneer seksueel getint gedrag grensoverschrijdend wordt?
De methodiek van het Sensoa Vlaggensysteem kan daarbij een houvast bieden
1.2 Het Sensoa Vlaggensysteem
Sensoa Vlaggensysteem -> methodiek om te reageren op seksueel gedrag van kinderen en
jongeren
Kern van het Sensoa Vlaggensysteem is het pedagogisch adequaat inschatten, het
bespreekbaar maken van seksueel gedrag van kinderen en jongeren en het daarop
adequaat reageren
Sensoa Vlaggensysteem is ontwikkeld om het pedagogisch handelen duurzaam te
verbeteren
6 criteria om gedrag in te schatten:
1. Toestemming
2. Vrijwilligheid
3. Gelijkwaardigheid
4. Passend voor de ontwikkeling
5. Passend voor de context
6. Zelf respecterend
Normatieve lijst -> is een tabel waarin voorbeelden van
seksuele activiteiten en gedragingen per
leeftijdscategorie (0-18 jaar) staan beschreven
- Acceptabel gedrag (groene vlag)
- Licht grensoverschrijdend (gele vlag)
- Ernstig grensoverschrijdend (rode vlag)
- Zeer ernstig grensoverschrijdend (zwarte vlag)
Vier vlaggen -> geven aan dat er een continuüm is van acceptabel, naar licht tot zeer ernstig
grensoverschrijdend seksueel gedrag -> wordt een pedagogische reactie gekoppeld
Gedrag dat na correctie herhaald wordt verschuift van vlag (geel -> rood -> zwart)
1.3 Waarom een Vlaggensysteem voor onderwijs?
Als leerling brengen ze een groot deel van hun tijd door op school. Het valt te verwachten dat
zij ook op school (seksueel) experimenteergedrag zullen vertonen
Omgaan met relaties en seksualiteit, zorg dragen voor de fysieke en seksuele integriteit van
de leerlingen en reageren op seksueel (grensoverschrijdend) gedrag maakt deel uit van de
taken van de school
Ook nood aan structurele en faciliterende maatregelen, aan zorg en begeleiding
,Alle maatregelen en activiteiten zouden moeten kaderen binnen een uitgewerkt
gezondheidsbeleid
1.4 Voor wie?
Volgende vragen komen daarbij aan bod: hoe ga je om met een incident op school?
Wanneer wordt grensoverschrijdend gedrag zorgwekkend? Hoe en wanneer ga je in gesprek
met ouders? Wanneer moet externe hulp worden ingeroepen?
1.5 Seksueel gedrag op gedrag?
Het is praktisch onmogelijk om alle vormen van seksueel gedrag te weren uit de schoolse
context, op die manier leren kinderen en jongeren weinig over dit belangrijke terrein van
ontwikkeling
Het is belangrijk om na te denken over aanvaardbare, normale, gezonde, seksuele
gedragingen en hierom afspraken te maken
Bij het maken van de afspraken is het zinvol om ook de leerlingen zelf te bevragen over wat
zij acceptabel vinden
1.6 Pedagogisch verantwoord reageren
In de praktijk zien we dat mensen nogal eens de neiging hebben tot overreageren. Op basis
van hun eigen referentiekader en hun bezorgdheid maken ze inschattingsfouten. Ze
overschatten de ernst van de feiten en zijn geneigd om bij elke vorm van grensoverschrijding
streng te straffen.
Soms wordt ook onvoldoende gereageerd, het onderschatten en onvoldoende reageren kan
ook samenhangen met onvoldoende inzicht in de risico’s van bepaalde gedragingen
Het is nodig om gepast te reageren en het kind of de jongere te coachen om op een
acceptabele manier te leren omgaan met (seksuele) verlangens en gevoelens
Het is belangrijk dat de betrokkenen leren uit de incidenten
Reactie op de korte termijn verwijzen we naar het stappenplan met de gepaste reactie per
kleur vlag -> deze reactiewijzen vormen een leidraad bij de bespreking van een incident
Reactie op de langere termijn zijn een aantal pedagogische strategieën mogelijk, afhankelijk
van de aard en ernst van het incident
Strategieën per vlag:
- Groen:
1. Niet veroordelend reageren
2. Informatie beschikbaar maken
3. Emoties helpen reguleren
4. Empathie bevorderen
5. Het geweten stimuleren
6. Communicatie over seksuele gedrag bevorderen
7. Psycho-educatie over groene vlag aanbieden
- Geel:
1. Stimuleren van cognitieve coping
2. Identificeren van disfunctionele gedachten
3. Acceptatie van seksueel probleemgedrag
4. Werken met beloning en bekrachtiging
, 5. Coaching
6. Psycho-educatie over gele vlag aanbieden
- Rood:
1. Time out
2. Opvang voorzien bij ingrijpende gebeurtenissen
3. Aanscherpen van het toezicht
4. Psycho-educatie bij rode vlag
5. Herstelbemiddeling
- Zwart:
1. Het gebruik van straffen
2. Invoeren van vrijheidsbeperkende maatregelen
3. Organiseren van hulpverlening
4. Specifieke psycho-educatie
5. Aanbieden van nazorg voor alle partijen
Inhoudelijke topics
2.1 Basiscompetenties
7 basiscompetenties om seksueel gedrag adequaat te kunnen inschatten en er gepast op te
reageren:
1. Kennis en empathie hebben over seksualiteit, seksuele ontwikkeling en seksueel
grensoverschrijdend gedrag
2. Kunnen communiceren met alle betrokkenen
3. Voorlichting en vorming kunnen geven
4. Kunnen omgaan met grenzen
