,Inleiding gerontologie en
geriatrie
Hoofdstuk 4: Aandoeningen van het
bewegingsapparaat
4.1 Osteoporose
4.1.1 Wat is osteoporose en hoe groot is het probleem?
Osteoporose is chronische aandoening, gekenmerkt door verlies van botmassa en
botstructuur. Verhoogd risico op ontstaan van een fractuur. Komt veel bij ouderen
voor.
Osteoporose en polyfarmacie vergroten risico op vallen. Fractuurpreventie
bestaat uit behandeling van osteoporose en voorkomen valincidenten.
4.1.2 Etiologie
Bot is levend weefsel. Oud bot wordt afgebroken en er wordt nieuw bot
aangemaakt. Tot dertigste levensjaar wordt meer bot aangemaakt dan
afgebroken. Botten bereiken maximale massa.
Voor goede botopbouw is voeding met calcium en vitamine D belangrijk. Veel
lichaamsbeweging en blootstelling aan zonlicht is belangrijk.
Tussen veertigste en zestigste levensjaar begint botmassa af te nemen, meer bot
afgebroken dan aangemaakt. Afgenomen hoeveelheid oestrogenen na
menopauze verhoogt risico op extra botverlies. Botverlies bij mannen treedt later
op (zeventigste levensjaar).
4.1.3 Risicofactoren voor fractuur
Er zijn verschillende factoren die het risico op osteoporose of fractuur verhogen:
- Recente fractuur: patiënten met recent fractuur na leeftijd van 50 hebben
verhoogd risico op nieuw fractuur. Grootste risico in eerste twee jaar na
fractuur
- Verhoogde valneiging: val gerelateerde risicofactoren zijn: meer dan één
keer gevallen in één jaar, mobiliteitsstoornissen, medicatie,
visusstoornissen, artrose, ziekte van Parkinson, beperkingen bij ADL en
urine-incontinentie
- Immobiliteit: gebruik van loophulpmiddelen bij lopen of periode van niet
lopen langer dan vier weken in afgelopen jaar geven verhoogd
fractuurrisico.
- Laag lichaamsgewicht: gewicht minder dan 60 kg of BMI minder dan 20
hebben verhoogde kans op fractuur. Vetmassa is belangrijke bron van
oestrogenen.
- Fractuur bij familieleden: fractuur bij familielid, vooral heupfractuur, geeft
verhoogd risico. Genetische factoren zijn gerelateerd aan botkwaliteiten.
, - Alcohol en roken: gebruik van drie of meer eenheden alcohol per dag en
roken verhogen risico op fractuur.
- Gebruik van glucocorticosteroïden: middelen verhogen risico op
osteoporose met optreden van fracturen. Heeft remmend effect op
botaanmaak, maar ook door toegenomen botafbraak. Kunnen spierzwakte
veroorzaken.
- Secundaire oorzaken: ziekten en aandoeningen met verhoogd risico:
reumatoïde artritis, malabsorptie, hyperthyroïdie, hypoparathyreoïdie,
chronische inflammatoire aandoeningen en hypogonadisme.
Aan de hand van risicofactoren kan worden vastgesteld of verhoogd fractuurrisico
bestaat:
- Vermoeden van een wervelfractuur
- Een recente fractuur
- Glucocorticosteroïdgebruik
- Risicoscore van 4 punten of meer volgens risicotabel
Inschatting van fractuurrisico kan worden gemaakt met Fracture Risk
Assesmment-tool (FRAX-tool). Wordt 10-jaarsrisico opgesteld.
4.1.4 Diagnostiek van osteoporose
Bij vermoeden van wervelfractuur wordt röntgenopname van thoracale en
lumbale wervelkolom gemaakt. Bij recente fractuur of risico scoren van 4 punten
wordt botdichtheidsmeting gedaan. Wordt botminerale dichtheid in kaart
gebracht.
T-score is de afwijking van meting ten opzichte van referentiewaarde voor
jongvolwassenen:
Wordt laboratoriumonderzoek gedaan om secundaire oorzaak uit te sluiten.
Worden volgende dingen bepaald:
- BSE, serum calcium, albumine, creatinine, TSH en vitamine D
- Serum alkalisch fosfatase
- Op indicatie: eiwitspectrum, coeliakieserologie, PTH
- Bij mannen: serum testosteron en indicatie- uursurine op calcium en
creatinine.
4.1.5 Voorlichting en behandeling
Behandelbeleid is afhankelijk van hoogte van fractuurrisico:
- Laag fractuurrisico: leefstijladviezen
- Matige fractuurrisico: leefstijladviezen, suppletie van vitamine D en
calcium
- Hoog fractuurrisico: leefstijladviezen, suppletie van vitamine D en calcium,
medicamenteuze behandeling van osteoporose.
Leefstijladviezen:
- Voorlichting en maatregelen ter reductie van valrisico
- Stimuleer lichaamsbeweging. Lichaamsbeweging waarbij botten worden
belast goed voor botsterkte. Lichaamsbeweging waarbij botten niet
worden belast is goed voor conditie en soepel houden van lichaam.
geriatrie
Hoofdstuk 4: Aandoeningen van het
bewegingsapparaat
4.1 Osteoporose
4.1.1 Wat is osteoporose en hoe groot is het probleem?
Osteoporose is chronische aandoening, gekenmerkt door verlies van botmassa en
botstructuur. Verhoogd risico op ontstaan van een fractuur. Komt veel bij ouderen
voor.
Osteoporose en polyfarmacie vergroten risico op vallen. Fractuurpreventie
bestaat uit behandeling van osteoporose en voorkomen valincidenten.
4.1.2 Etiologie
Bot is levend weefsel. Oud bot wordt afgebroken en er wordt nieuw bot
aangemaakt. Tot dertigste levensjaar wordt meer bot aangemaakt dan
afgebroken. Botten bereiken maximale massa.
Voor goede botopbouw is voeding met calcium en vitamine D belangrijk. Veel
lichaamsbeweging en blootstelling aan zonlicht is belangrijk.
Tussen veertigste en zestigste levensjaar begint botmassa af te nemen, meer bot
afgebroken dan aangemaakt. Afgenomen hoeveelheid oestrogenen na
menopauze verhoogt risico op extra botverlies. Botverlies bij mannen treedt later
op (zeventigste levensjaar).
4.1.3 Risicofactoren voor fractuur
Er zijn verschillende factoren die het risico op osteoporose of fractuur verhogen:
- Recente fractuur: patiënten met recent fractuur na leeftijd van 50 hebben
verhoogd risico op nieuw fractuur. Grootste risico in eerste twee jaar na
fractuur
- Verhoogde valneiging: val gerelateerde risicofactoren zijn: meer dan één
keer gevallen in één jaar, mobiliteitsstoornissen, medicatie,
visusstoornissen, artrose, ziekte van Parkinson, beperkingen bij ADL en
urine-incontinentie
- Immobiliteit: gebruik van loophulpmiddelen bij lopen of periode van niet
lopen langer dan vier weken in afgelopen jaar geven verhoogd
fractuurrisico.
- Laag lichaamsgewicht: gewicht minder dan 60 kg of BMI minder dan 20
hebben verhoogde kans op fractuur. Vetmassa is belangrijke bron van
oestrogenen.
- Fractuur bij familieleden: fractuur bij familielid, vooral heupfractuur, geeft
verhoogd risico. Genetische factoren zijn gerelateerd aan botkwaliteiten.
, - Alcohol en roken: gebruik van drie of meer eenheden alcohol per dag en
roken verhogen risico op fractuur.
- Gebruik van glucocorticosteroïden: middelen verhogen risico op
osteoporose met optreden van fracturen. Heeft remmend effect op
botaanmaak, maar ook door toegenomen botafbraak. Kunnen spierzwakte
veroorzaken.
- Secundaire oorzaken: ziekten en aandoeningen met verhoogd risico:
reumatoïde artritis, malabsorptie, hyperthyroïdie, hypoparathyreoïdie,
chronische inflammatoire aandoeningen en hypogonadisme.
Aan de hand van risicofactoren kan worden vastgesteld of verhoogd fractuurrisico
bestaat:
- Vermoeden van een wervelfractuur
- Een recente fractuur
- Glucocorticosteroïdgebruik
- Risicoscore van 4 punten of meer volgens risicotabel
Inschatting van fractuurrisico kan worden gemaakt met Fracture Risk
Assesmment-tool (FRAX-tool). Wordt 10-jaarsrisico opgesteld.
4.1.4 Diagnostiek van osteoporose
Bij vermoeden van wervelfractuur wordt röntgenopname van thoracale en
lumbale wervelkolom gemaakt. Bij recente fractuur of risico scoren van 4 punten
wordt botdichtheidsmeting gedaan. Wordt botminerale dichtheid in kaart
gebracht.
T-score is de afwijking van meting ten opzichte van referentiewaarde voor
jongvolwassenen:
Wordt laboratoriumonderzoek gedaan om secundaire oorzaak uit te sluiten.
Worden volgende dingen bepaald:
- BSE, serum calcium, albumine, creatinine, TSH en vitamine D
- Serum alkalisch fosfatase
- Op indicatie: eiwitspectrum, coeliakieserologie, PTH
- Bij mannen: serum testosteron en indicatie- uursurine op calcium en
creatinine.
4.1.5 Voorlichting en behandeling
Behandelbeleid is afhankelijk van hoogte van fractuurrisico:
- Laag fractuurrisico: leefstijladviezen
- Matige fractuurrisico: leefstijladviezen, suppletie van vitamine D en
calcium
- Hoog fractuurrisico: leefstijladviezen, suppletie van vitamine D en calcium,
medicamenteuze behandeling van osteoporose.
Leefstijladviezen:
- Voorlichting en maatregelen ter reductie van valrisico
- Stimuleer lichaamsbeweging. Lichaamsbeweging waarbij botten worden
belast goed voor botsterkte. Lichaamsbeweging waarbij botten niet
worden belast is goed voor conditie en soepel houden van lichaam.
