Hbo-Verpleegkunde
Agressie op de Spoedeisende Hulp
Examinator:
Leercoach:
Opdrachtgever:
Projectcode:
Datum: 11-01-2026
In samenwerking met: Hogeschool
van Arnhem en Nijmegen &
Canisius Wilhelmina Ziekenhuis
,Nijmegen, januari 2026
Colofon
Studentonderzoekers:
Klas: VG03
Projectcode:
Naam project: Agressie op de Spoedeisende Hulp
Studiejaar: 2025-2026
Opdrachtgever:
Leercoach:
Organisaties: Canisius Wilhelmina Ziekenhuis
Weg door Jonkerbos 100, 6532 SZ,
Nijmegen
Opleiding: Hbo-Verpleegkunde
Onderwijsinstelling: Hogeschool van Arnhem en
Nijmegen
Kapittelweg 33, 6525 EN,
Nijmegen
Onderwijseenheid: Praktijkinnovatie in Zorg en Welzijn
Laatste inhoudelijke wijziging: 10-01-2026
Inleverdatum: 11-01-2026
Agressie op de spoedeisende hulp 1
,Nijmegen, januari 2026
Voorwoord
Beste lezer,
Voor u ligt het praktijkgericht onderzoek Agressie op de Spoedeisende Hulp. Dit
onderzoek is uitgevoerd door vier studenten van de opleiding Hbo-Verpleegkunde
aan de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (HAN). In de periode van september
2025 tot januari 2026 hebben wij ons intensief ingezet om dit onderzoek
zorgvuldig en met aandacht uit te voeren.
Het onderzoek richtte zich op de Spoedeisende Hulp (SEH) van het Canisius
Wilhelmina Ziekenhuis (CWZ) en had als doel inzicht te krijgen in factoren die
verbale agressie vanuit patiënten op de afdeling tegen kunnen gaan, op basis
van ervaringen en meningen van verpleegkundigen. Verbale agressie vormt een
groeiend en actueel probleem binnen de zorg en maakt dit onderzoek relevant
voor zowel de praktijk als de kwaliteit van het werkklimaat op de SEH.
Het onderzoek is uitgevoerd in opdracht van (NAAM), regieverpleegkundige op de
Spoedeisende Hulp van het Canisius Wilhelmina Ziekenhuis. In zijn functie draagt
onze opdrachtgever bij aan het continu verbeteren van de kwaliteit van zorg en
houdt hij zich bezig met uiteenlopende vraagstukken binnen de afdeling.
Graag willen wij onze opdrachtgever hartelijk bedanken voor zijn betrokkenheid,
ondersteuning en waardevolle feedback gedurende het hele traject. Mede dankzij
zijn inzet heeft dit onderzoek zijn uiteindelijke vorm kunnen krijgen. Daarnaast
spreken wij onze dank uit aan de ethische commissie van het CWZ voor het
beoordelen van de onderzoeksmethode en het vertrouwen dat zij ons hebben
gegeven om dit onderzoek uit te voeren.
Tevens bedanken wij onze leercoach. Haar uitgebreide kennis van
wetenschappelijk onderzoek en haar kritische blik hebben ons geholpen het
project tot een mooi resultaat te brengen.
Tot slot willen wij onze medestudenten, respondenten en alle anderen die op
welke wijze dan ook een bijdrage hebben geleverd aan dit onderzoek, bedanken
voor hun tijd, inzet en betrokkenheid.
Voor het controleren van de spelling en zinsopbouw en het verbeteren van de
formulering is gebruik gemaakt van ChatGPT (OpenAI, 2025).
Wij wensen u veel leesplezier!
Nijmegen, januari 2026
Agressie op de spoedeisende hulp 2
,Nijmegen, januari 2026
Inhoudsopgave
Colofon.........................................................................................................1
Voorwoord....................................................................................................2
Samenvatting...............................................................................................5
1. Inleiding...................................................................................................7
1.1 Probleemstelling.................................................................................9
1.2 Doelstelling.........................................................................................9
1.3 Vraagstelling.......................................................................................9
2. Theoretisch kader..................................................................................10
2.1 Organisatorische factoren ................................................................10
2.3 Kenmerken van patiënten en hun familie ........................................11
2.4 Persoonlijke factoren.........................................................................11
3. Methode.................................................................................................13
3.1 Onderzoeksdesign............................................................................13
3.2 Onderzoekspopulatie........................................................................13
3.3 Werving.............................................................................................14
3.4 Dataverzameling...............................................................................14
3.5 Data-analyse.....................................................................................16
3.6 Kwaliteit van onderzoek....................................................................17
3.6.1 Geloofwaardigheid......................................................................17
3.6.2 Verplaatsbaarheid.......................................................................17
3.6.3 Plausibiliteit................................................................................18
3.6.4 Verifieerbaarheid........................................................................18
3.7 Integriteit..........................................................................................18
3.7.1 Eerlijkheid...................................................................................18
3.7.2 Zorgvuldigheid............................................................................19
3.7.3 Transparantie..............................................................................19
3.7.4 Onafhankelijkheid.......................................................................19
3.7.5 Verantwoordelijkheid..................................................................20
4. Resultaten..............................................................................................21
4.1 Onderzoekspopulatie........................................................................21
4.2 Individueel........................................................................................21
Agressie op de spoedeisende hulp 3
,Nijmegen, januari 2026
4.2.1 Patiënten.....................................................................................21
4.2.2 Zorgverleners.............................................................................22
4.3 Sociaal..............................................................................................23
4.3.1 Communicatie.............................................................................23
4.3.2 Interactie....................................................................................24
4.3.3 Externe disciplines......................................................................24
4.4 Organisatie.......................................................................................24
4.4.1 Werktijden...................................................................................24
4.4.2 Triage..........................................................................................24
4.4.3 Inrichting afdeling.......................................................................25
4.4.4 Richtlijnen...................................................................................26
4.5 Maatschappelijk................................................................................26
4.5.1 Maatschappij...............................................................................26
4.5.2 Digitaal tijdperk..........................................................................27
5. Discussie................................................................................................28
5.1 Samenvatting van de belangrijkste resultaten.................................28
5.3 Praktijkrelevantie..............................................................................30
5.4 Kwaliteit van het onderzoek.............................................................30
5.4.1 Sterke kanten.............................................................................30
5.4.2 Zwakke kanten...........................................................................31
6. Conclusie................................................................................................33
7. Aanbevelingen.......................................................................................35
7.1 Aanbevelingen voor de praktijk........................................................35
7.2 Aanbevelingen voor een vervolgonderzoek......................................36
Literatuurlijst..............................................................................................38
Bijlagen......................................................................................................40
Bijlage A – Informatiebrief.......................................................................40
Bijlage B – Intekenlijsten.........................................................................45
Bijlage C – Topiclijst.................................................................................46
Bijlage D – Handleiding focusgroep.........................................................50
Bijlage E – Toestemmingsverklaring........................................................54
Bijlage F – Verklaring geheimhouding.....................................................55
Agressie op de spoedeisende hulp 4
, Nijmegen, januari 2026
Samenvatting
Achtergrond
Agressie is een opkomend probleem in de zorg. Op de Spoedeisende Hulp van het
Canisius Wilhelmina Ziekenhuis ervaren verpleegkundigen regelmatig agressie
van patiënten, zowel verbaal als fysiek. Verbale agressie komt hierbij het vaakst
voor en vormt een structureel probleem, dat de werkveiligheid en het welzijn van
verpleegkundigen negatief beïnvloedt. Op de afdeling is momenteel onvoldoende
inzicht in welke factoren volgens verpleegkundigen bijdragen aan het ontstaan
van verbale agressie vanuit patiënten op de SEH van het CWZ.
Doelstelling
De doelstelling is om in kaart te brengen welke factoren volgens
verpleegkundigen het ontstaan van verbale agressie vanuit patiënten
beïnvloeden op de Spoedeisende Hulp van het Canisius Wilhelmina Ziekenhuis.
Methode
Er is gekozen voor een kwalitatief onderzoeksdesign om de belevingen van de
verpleegkundigen goed in beeld te brengen. De onderzoekspopulatie bestond uit
verpleegkundigen (in opleiding), werkzaam op de SEH van het CWZ. De gegevens
zijn verzameld via focusgroepen, waarbij een vooraf opgestelde handleiding en
topiclijst zijn gebruikt om de gesprekken te structureren. De focusgroepen zijn
vervolgens getranscribeerd. Deze transcripten zijn thematisch geanalyseerd en
gecodeerd om patronen en belangrijke thema’s te identificeren.
Resultaten
Er hebben in totaal vijf respondenten deelgenomen aan het praktijkonderzoek.
Uit de focusgroep blijkt dat verpleegkundigen verschillende factoren ervaren die
bijdragen aan verbale agressie op de SEH. Genoemd worden onder andere pijn,
honger, angst, onzekerheid, middelengebruik, ziektebeelden en verwachtingen
van patiënten. Daarnaast ervaren de respondenten dat communicatie, houding
en werkervaring van invloed zijn. Ook organisatorische factoren zoals triage,
wachttijden, werktijden en de inrichting van de SEH worden genoemd. Verder
geven verpleegkundigen aan dat maatschappelijke ontwikkelingen en het digitale
tijdperk verwachtingen en gedrag van patiënten beïnvloeden.
Conclusie
Dit onderzoek toont aan dat verbale agressie op de Spoedeisende Hulp van het
Canisius Wilhelmina Ziekenhuis volgens verpleegkundigen ontstaat door een
samenspel van (onderverdeeld in patiënten en verpleegkundigen) individuele,
sociale, organisatorische en maatschappelijke factoren. Deze factoren versterken
elkaar en vergroten het risico op verbale agressie vanuit patiënten. Deze
inzichten bieden aanknopingspunten voor passende richtlijnen.
Trefwoorden
Agressie op de spoedeisende hulp 5
Agressie op de Spoedeisende Hulp
Examinator:
Leercoach:
Opdrachtgever:
Projectcode:
Datum: 11-01-2026
In samenwerking met: Hogeschool
van Arnhem en Nijmegen &
Canisius Wilhelmina Ziekenhuis
,Nijmegen, januari 2026
Colofon
Studentonderzoekers:
Klas: VG03
Projectcode:
Naam project: Agressie op de Spoedeisende Hulp
Studiejaar: 2025-2026
Opdrachtgever:
Leercoach:
Organisaties: Canisius Wilhelmina Ziekenhuis
Weg door Jonkerbos 100, 6532 SZ,
Nijmegen
Opleiding: Hbo-Verpleegkunde
Onderwijsinstelling: Hogeschool van Arnhem en
Nijmegen
Kapittelweg 33, 6525 EN,
Nijmegen
Onderwijseenheid: Praktijkinnovatie in Zorg en Welzijn
Laatste inhoudelijke wijziging: 10-01-2026
Inleverdatum: 11-01-2026
Agressie op de spoedeisende hulp 1
,Nijmegen, januari 2026
Voorwoord
Beste lezer,
Voor u ligt het praktijkgericht onderzoek Agressie op de Spoedeisende Hulp. Dit
onderzoek is uitgevoerd door vier studenten van de opleiding Hbo-Verpleegkunde
aan de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (HAN). In de periode van september
2025 tot januari 2026 hebben wij ons intensief ingezet om dit onderzoek
zorgvuldig en met aandacht uit te voeren.
Het onderzoek richtte zich op de Spoedeisende Hulp (SEH) van het Canisius
Wilhelmina Ziekenhuis (CWZ) en had als doel inzicht te krijgen in factoren die
verbale agressie vanuit patiënten op de afdeling tegen kunnen gaan, op basis
van ervaringen en meningen van verpleegkundigen. Verbale agressie vormt een
groeiend en actueel probleem binnen de zorg en maakt dit onderzoek relevant
voor zowel de praktijk als de kwaliteit van het werkklimaat op de SEH.
Het onderzoek is uitgevoerd in opdracht van (NAAM), regieverpleegkundige op de
Spoedeisende Hulp van het Canisius Wilhelmina Ziekenhuis. In zijn functie draagt
onze opdrachtgever bij aan het continu verbeteren van de kwaliteit van zorg en
houdt hij zich bezig met uiteenlopende vraagstukken binnen de afdeling.
Graag willen wij onze opdrachtgever hartelijk bedanken voor zijn betrokkenheid,
ondersteuning en waardevolle feedback gedurende het hele traject. Mede dankzij
zijn inzet heeft dit onderzoek zijn uiteindelijke vorm kunnen krijgen. Daarnaast
spreken wij onze dank uit aan de ethische commissie van het CWZ voor het
beoordelen van de onderzoeksmethode en het vertrouwen dat zij ons hebben
gegeven om dit onderzoek uit te voeren.
Tevens bedanken wij onze leercoach. Haar uitgebreide kennis van
wetenschappelijk onderzoek en haar kritische blik hebben ons geholpen het
project tot een mooi resultaat te brengen.
Tot slot willen wij onze medestudenten, respondenten en alle anderen die op
welke wijze dan ook een bijdrage hebben geleverd aan dit onderzoek, bedanken
voor hun tijd, inzet en betrokkenheid.
Voor het controleren van de spelling en zinsopbouw en het verbeteren van de
formulering is gebruik gemaakt van ChatGPT (OpenAI, 2025).
Wij wensen u veel leesplezier!
Nijmegen, januari 2026
Agressie op de spoedeisende hulp 2
,Nijmegen, januari 2026
Inhoudsopgave
Colofon.........................................................................................................1
Voorwoord....................................................................................................2
Samenvatting...............................................................................................5
1. Inleiding...................................................................................................7
1.1 Probleemstelling.................................................................................9
1.2 Doelstelling.........................................................................................9
1.3 Vraagstelling.......................................................................................9
2. Theoretisch kader..................................................................................10
2.1 Organisatorische factoren ................................................................10
2.3 Kenmerken van patiënten en hun familie ........................................11
2.4 Persoonlijke factoren.........................................................................11
3. Methode.................................................................................................13
3.1 Onderzoeksdesign............................................................................13
3.2 Onderzoekspopulatie........................................................................13
3.3 Werving.............................................................................................14
3.4 Dataverzameling...............................................................................14
3.5 Data-analyse.....................................................................................16
3.6 Kwaliteit van onderzoek....................................................................17
3.6.1 Geloofwaardigheid......................................................................17
3.6.2 Verplaatsbaarheid.......................................................................17
3.6.3 Plausibiliteit................................................................................18
3.6.4 Verifieerbaarheid........................................................................18
3.7 Integriteit..........................................................................................18
3.7.1 Eerlijkheid...................................................................................18
3.7.2 Zorgvuldigheid............................................................................19
3.7.3 Transparantie..............................................................................19
3.7.4 Onafhankelijkheid.......................................................................19
3.7.5 Verantwoordelijkheid..................................................................20
4. Resultaten..............................................................................................21
4.1 Onderzoekspopulatie........................................................................21
4.2 Individueel........................................................................................21
Agressie op de spoedeisende hulp 3
,Nijmegen, januari 2026
4.2.1 Patiënten.....................................................................................21
4.2.2 Zorgverleners.............................................................................22
4.3 Sociaal..............................................................................................23
4.3.1 Communicatie.............................................................................23
4.3.2 Interactie....................................................................................24
4.3.3 Externe disciplines......................................................................24
4.4 Organisatie.......................................................................................24
4.4.1 Werktijden...................................................................................24
4.4.2 Triage..........................................................................................24
4.4.3 Inrichting afdeling.......................................................................25
4.4.4 Richtlijnen...................................................................................26
4.5 Maatschappelijk................................................................................26
4.5.1 Maatschappij...............................................................................26
4.5.2 Digitaal tijdperk..........................................................................27
5. Discussie................................................................................................28
5.1 Samenvatting van de belangrijkste resultaten.................................28
5.3 Praktijkrelevantie..............................................................................30
5.4 Kwaliteit van het onderzoek.............................................................30
5.4.1 Sterke kanten.............................................................................30
5.4.2 Zwakke kanten...........................................................................31
6. Conclusie................................................................................................33
7. Aanbevelingen.......................................................................................35
7.1 Aanbevelingen voor de praktijk........................................................35
7.2 Aanbevelingen voor een vervolgonderzoek......................................36
Literatuurlijst..............................................................................................38
Bijlagen......................................................................................................40
Bijlage A – Informatiebrief.......................................................................40
Bijlage B – Intekenlijsten.........................................................................45
Bijlage C – Topiclijst.................................................................................46
Bijlage D – Handleiding focusgroep.........................................................50
Bijlage E – Toestemmingsverklaring........................................................54
Bijlage F – Verklaring geheimhouding.....................................................55
Agressie op de spoedeisende hulp 4
, Nijmegen, januari 2026
Samenvatting
Achtergrond
Agressie is een opkomend probleem in de zorg. Op de Spoedeisende Hulp van het
Canisius Wilhelmina Ziekenhuis ervaren verpleegkundigen regelmatig agressie
van patiënten, zowel verbaal als fysiek. Verbale agressie komt hierbij het vaakst
voor en vormt een structureel probleem, dat de werkveiligheid en het welzijn van
verpleegkundigen negatief beïnvloedt. Op de afdeling is momenteel onvoldoende
inzicht in welke factoren volgens verpleegkundigen bijdragen aan het ontstaan
van verbale agressie vanuit patiënten op de SEH van het CWZ.
Doelstelling
De doelstelling is om in kaart te brengen welke factoren volgens
verpleegkundigen het ontstaan van verbale agressie vanuit patiënten
beïnvloeden op de Spoedeisende Hulp van het Canisius Wilhelmina Ziekenhuis.
Methode
Er is gekozen voor een kwalitatief onderzoeksdesign om de belevingen van de
verpleegkundigen goed in beeld te brengen. De onderzoekspopulatie bestond uit
verpleegkundigen (in opleiding), werkzaam op de SEH van het CWZ. De gegevens
zijn verzameld via focusgroepen, waarbij een vooraf opgestelde handleiding en
topiclijst zijn gebruikt om de gesprekken te structureren. De focusgroepen zijn
vervolgens getranscribeerd. Deze transcripten zijn thematisch geanalyseerd en
gecodeerd om patronen en belangrijke thema’s te identificeren.
Resultaten
Er hebben in totaal vijf respondenten deelgenomen aan het praktijkonderzoek.
Uit de focusgroep blijkt dat verpleegkundigen verschillende factoren ervaren die
bijdragen aan verbale agressie op de SEH. Genoemd worden onder andere pijn,
honger, angst, onzekerheid, middelengebruik, ziektebeelden en verwachtingen
van patiënten. Daarnaast ervaren de respondenten dat communicatie, houding
en werkervaring van invloed zijn. Ook organisatorische factoren zoals triage,
wachttijden, werktijden en de inrichting van de SEH worden genoemd. Verder
geven verpleegkundigen aan dat maatschappelijke ontwikkelingen en het digitale
tijdperk verwachtingen en gedrag van patiënten beïnvloeden.
Conclusie
Dit onderzoek toont aan dat verbale agressie op de Spoedeisende Hulp van het
Canisius Wilhelmina Ziekenhuis volgens verpleegkundigen ontstaat door een
samenspel van (onderverdeeld in patiënten en verpleegkundigen) individuele,
sociale, organisatorische en maatschappelijke factoren. Deze factoren versterken
elkaar en vergroten het risico op verbale agressie vanuit patiënten. Deze
inzichten bieden aanknopingspunten voor passende richtlijnen.
Trefwoorden
Agressie op de spoedeisende hulp 5
