Een kwalitatief onderzoek naar
kennistekorten wat betreft
mondhygiëne bij verpleegkundigen
en verzorgenden uit wijkteams in de
regio Woerden
NAAM: SUZANNE YUSUF
STUDENTNUMMER: 1715886
STUDIEGROEPSCODE: GVE-AIB-VO-40-20
CURSUS: AFSTUDEERONERZOEK
DOCENTEN: RIXT ZUIDEMA (EERSTE BEOORDELAAR)
MARIANNE SINOO (TWEEDE BEOORDELAAR)
INLEVERDARUM: 4 JANUARI 2021
AANTAL WOORDEN: 3974
,Voorwoord
Dit verslag is het resultaat van het afstudeeronderzoek van Suzanne Yusuf (4 e jaar HBO-V student),
waarin inzichtelijk is gemaakt welke kennistekorten er zijn wat betreft mondhygiëne bij
verpleegkundigen en verzorgenden uit de wijkteams. Dit onderzoek heeft plaatsgevonden in de
wijkteams in de regio Woerden. Vanuit wetenschappelijk literatuur blijkt dat beperkte aandacht van
mondhygiëne door kennistekorten op verschillende gebieden is ontstaan bij verpleegkundigen en
verzorgenden.
Dit onderzoek is doormiddel van semigestructureerde interviews uitgevoerd in de periode van
september t/m januari onder begeleiding van Mirjam Visser, opdrachtgever en wijkverpleegkundige.
En Rixt Zuidema, docent.
Graag wil ik alle participanten bedanken voor hun tijd en deelname. Verder wil ik Mirjam Visser
bedanken voor de mogelijkheid om het onderzoek uit te voeren. Ook wil ik Rixt Zuidema, docent en
onderzoeker op de Hogeschool Utrecht, bedanken voor de begeleiding, bereikbaarheid en feedback
voor dit onderzoek. Als laatste wil ik Marianne Sinoo, tweede beoordelaar, bedanken voor de
feedback op het onderzoeksvoorstel.
Suzanne Yusuf
Utrecht, januari 2021
1
,Samenvatting
Aanleiding: In Nederland lijden 273.500 kwetsbare ouderen aan slechte mondhygiëne. Slechte
mondhygiëne beïnvloedt de gezondheid negatief. Uit literatuur blijkt dat verpleegkundigen en
verzorgenden een kennistekort ervaren in mondhygiëne. Echter is het nog onduidelijk welke
kennistekorten verpleegkundigen en verzorgenden hebben met betrekking tot mondhygiëne. Het
doel van dit onderzoek is om inzicht te krijgen welke kennistekorten er zijn met betrekking tot
mondhygiëne bij verpleegkundigen en verzorgenden in wijkteams in de regio Woerden.
Methode: Er zijn semigestructureerde interviews telefonisch afgenomen bij verpleegkundigen en
verzorgenden uit wijkteams in de regio Woerden. De audio opnames zijn getranscribeerd en open,
axiaal- en selectief gecodeerd.
Resultaten: Negen respondenten zijn geïnterviewd. De kennistekorten van de verpleegkundigen en
verzorgenden bevinden zich op de volgende gebieden: het niet inzien van het belang en noodzaak
van mondhygiëne, geen onderscheid kunnen maken of cliënten wel/niet zelfstandig mondzorg toe
kunnen passen, gebrek aan kennis bij mondhygiënische handelingen en onvoldoende inzicht in
nieuwe ontwikkelingen betreft mondhygiëne. Naast kennistekorten benoemen verpleegkundigen en
verzorgenden onduidelijkheid over de rol-taakverdeling over mondhygiëne tussen disciplines als
barrière bij het uitvoeren van mondzorg. Als oorzaken worden benoemd: onvoldoende scholing
tijdens de opleiding, beperkte werkervaring en het niet verplichten van verpleegkundigen en
verzorgenden binnen wijkteams om e-learnings te maken.
Conclusie en discussie: Dit onderzoek geeft een inzicht in de kennistekorten rondom mondhygiëne bij
verpleegkundigen en verzorgenden. De belangrijkste kennistekorten zijn het niet inzien van het
belang en noodzaak van mondhygiëne en geen inzicht hebben op nieuwe ontwikkelingen wat betreft
mondhygiëne. Daarnaast is er onduidelijkheid over de rol-taakverdeling tussen disciplines die
betrokken zijn bij de mondzorg in de wijk.
Aanbevelingen: De aanbeveling is om aandacht te brengen naar mondhygiëne, doormiddel van
klinische- en praktijklessen van de tandarts/mondhygiënist op gebieden waar de kennistekorten
spelen, scholing taakherschikking mondzorg en een toegankelijke mondzorg kit op kantoor voor de
zorgverleners.
2
, Inhoud
1. Inleiding..............................................................................................................................................5
2. Methode.............................................................................................................................................7
3. Resultaten...........................................................................................................................................9
3.1 Kennistekorten wat betreft mondhygiëne..................................................................................10
3.1.1 Kennistekort wordt niet erkend...........................................................................................10
3.1.2 Kennistekort handeling en attributen..................................................................................10
3.1.3 Kennistekort adequaatheid onderscheiden.........................................................................10
3.1.4 Kennistekort gebit en taakverdeling....................................................................................10
3.1.5 Kennistekort nieuwe ontwikkelingen..................................................................................10
3.2 Kennis over mondhygiëne..........................................................................................................11
3.3 Oorzaak kennistekort..................................................................................................................11
3.4 Barrières om mondhygiëne toe te passen..................................................................................12
3.5 Kennis vergarende interventies..................................................................................................12
4. Conclusie en discussie......................................................................................................................13
4.2 Sterke en zwakke punten............................................................................................................13
4.3 Implicaties...................................................................................................................................14
4.3.1 Implicaties voor de praktijk..................................................................................................14
4.3.2 Implicaties voor vervolgonderzoek......................................................................................14
5. Het Advies.........................................................................................................................................15
5.1 Aanbeveling aandacht mondhygiëne in de praktijk....................................................................15
5.2 Implementatie............................................................................................................................15
5.3 Micro- en mesoniveau................................................................................................................15
6. Referenties.......................................................................................................................................16
7. Bijlagen.............................................................................................................................................21
7.1 Resultaten enquête CAT PL 3.....................................................................................................21
7.2 Interview gids & interviewvragen...............................................................................................22
7.3 Open- en axiaal codes.................................................................................................................25
7.3.1 Respondent A......................................................................................................................25
7.3.2 Respondent B.......................................................................................................................34
7.3.3 Respondent C.......................................................................................................................44
7.3.4 Respondent D......................................................................................................................53
7.3.5 Respondent E.......................................................................................................................63
7.3.6 Respondent F.......................................................................................................................72
7.3.7 Respondent G......................................................................................................................84
3
kennistekorten wat betreft
mondhygiëne bij verpleegkundigen
en verzorgenden uit wijkteams in de
regio Woerden
NAAM: SUZANNE YUSUF
STUDENTNUMMER: 1715886
STUDIEGROEPSCODE: GVE-AIB-VO-40-20
CURSUS: AFSTUDEERONERZOEK
DOCENTEN: RIXT ZUIDEMA (EERSTE BEOORDELAAR)
MARIANNE SINOO (TWEEDE BEOORDELAAR)
INLEVERDARUM: 4 JANUARI 2021
AANTAL WOORDEN: 3974
,Voorwoord
Dit verslag is het resultaat van het afstudeeronderzoek van Suzanne Yusuf (4 e jaar HBO-V student),
waarin inzichtelijk is gemaakt welke kennistekorten er zijn wat betreft mondhygiëne bij
verpleegkundigen en verzorgenden uit de wijkteams. Dit onderzoek heeft plaatsgevonden in de
wijkteams in de regio Woerden. Vanuit wetenschappelijk literatuur blijkt dat beperkte aandacht van
mondhygiëne door kennistekorten op verschillende gebieden is ontstaan bij verpleegkundigen en
verzorgenden.
Dit onderzoek is doormiddel van semigestructureerde interviews uitgevoerd in de periode van
september t/m januari onder begeleiding van Mirjam Visser, opdrachtgever en wijkverpleegkundige.
En Rixt Zuidema, docent.
Graag wil ik alle participanten bedanken voor hun tijd en deelname. Verder wil ik Mirjam Visser
bedanken voor de mogelijkheid om het onderzoek uit te voeren. Ook wil ik Rixt Zuidema, docent en
onderzoeker op de Hogeschool Utrecht, bedanken voor de begeleiding, bereikbaarheid en feedback
voor dit onderzoek. Als laatste wil ik Marianne Sinoo, tweede beoordelaar, bedanken voor de
feedback op het onderzoeksvoorstel.
Suzanne Yusuf
Utrecht, januari 2021
1
,Samenvatting
Aanleiding: In Nederland lijden 273.500 kwetsbare ouderen aan slechte mondhygiëne. Slechte
mondhygiëne beïnvloedt de gezondheid negatief. Uit literatuur blijkt dat verpleegkundigen en
verzorgenden een kennistekort ervaren in mondhygiëne. Echter is het nog onduidelijk welke
kennistekorten verpleegkundigen en verzorgenden hebben met betrekking tot mondhygiëne. Het
doel van dit onderzoek is om inzicht te krijgen welke kennistekorten er zijn met betrekking tot
mondhygiëne bij verpleegkundigen en verzorgenden in wijkteams in de regio Woerden.
Methode: Er zijn semigestructureerde interviews telefonisch afgenomen bij verpleegkundigen en
verzorgenden uit wijkteams in de regio Woerden. De audio opnames zijn getranscribeerd en open,
axiaal- en selectief gecodeerd.
Resultaten: Negen respondenten zijn geïnterviewd. De kennistekorten van de verpleegkundigen en
verzorgenden bevinden zich op de volgende gebieden: het niet inzien van het belang en noodzaak
van mondhygiëne, geen onderscheid kunnen maken of cliënten wel/niet zelfstandig mondzorg toe
kunnen passen, gebrek aan kennis bij mondhygiënische handelingen en onvoldoende inzicht in
nieuwe ontwikkelingen betreft mondhygiëne. Naast kennistekorten benoemen verpleegkundigen en
verzorgenden onduidelijkheid over de rol-taakverdeling over mondhygiëne tussen disciplines als
barrière bij het uitvoeren van mondzorg. Als oorzaken worden benoemd: onvoldoende scholing
tijdens de opleiding, beperkte werkervaring en het niet verplichten van verpleegkundigen en
verzorgenden binnen wijkteams om e-learnings te maken.
Conclusie en discussie: Dit onderzoek geeft een inzicht in de kennistekorten rondom mondhygiëne bij
verpleegkundigen en verzorgenden. De belangrijkste kennistekorten zijn het niet inzien van het
belang en noodzaak van mondhygiëne en geen inzicht hebben op nieuwe ontwikkelingen wat betreft
mondhygiëne. Daarnaast is er onduidelijkheid over de rol-taakverdeling tussen disciplines die
betrokken zijn bij de mondzorg in de wijk.
Aanbevelingen: De aanbeveling is om aandacht te brengen naar mondhygiëne, doormiddel van
klinische- en praktijklessen van de tandarts/mondhygiënist op gebieden waar de kennistekorten
spelen, scholing taakherschikking mondzorg en een toegankelijke mondzorg kit op kantoor voor de
zorgverleners.
2
, Inhoud
1. Inleiding..............................................................................................................................................5
2. Methode.............................................................................................................................................7
3. Resultaten...........................................................................................................................................9
3.1 Kennistekorten wat betreft mondhygiëne..................................................................................10
3.1.1 Kennistekort wordt niet erkend...........................................................................................10
3.1.2 Kennistekort handeling en attributen..................................................................................10
3.1.3 Kennistekort adequaatheid onderscheiden.........................................................................10
3.1.4 Kennistekort gebit en taakverdeling....................................................................................10
3.1.5 Kennistekort nieuwe ontwikkelingen..................................................................................10
3.2 Kennis over mondhygiëne..........................................................................................................11
3.3 Oorzaak kennistekort..................................................................................................................11
3.4 Barrières om mondhygiëne toe te passen..................................................................................12
3.5 Kennis vergarende interventies..................................................................................................12
4. Conclusie en discussie......................................................................................................................13
4.2 Sterke en zwakke punten............................................................................................................13
4.3 Implicaties...................................................................................................................................14
4.3.1 Implicaties voor de praktijk..................................................................................................14
4.3.2 Implicaties voor vervolgonderzoek......................................................................................14
5. Het Advies.........................................................................................................................................15
5.1 Aanbeveling aandacht mondhygiëne in de praktijk....................................................................15
5.2 Implementatie............................................................................................................................15
5.3 Micro- en mesoniveau................................................................................................................15
6. Referenties.......................................................................................................................................16
7. Bijlagen.............................................................................................................................................21
7.1 Resultaten enquête CAT PL 3.....................................................................................................21
7.2 Interview gids & interviewvragen...............................................................................................22
7.3 Open- en axiaal codes.................................................................................................................25
7.3.1 Respondent A......................................................................................................................25
7.3.2 Respondent B.......................................................................................................................34
7.3.3 Respondent C.......................................................................................................................44
7.3.4 Respondent D......................................................................................................................53
7.3.5 Respondent E.......................................................................................................................63
7.3.6 Respondent F.......................................................................................................................72
7.3.7 Respondent G......................................................................................................................84
3
