Tijdvakdossier
Naam: Stijn Broersma Klas: LVW5B
Tijdvak 1: Tijd van jagers en boeren.
1. De levenswijze van jagers-verzamelaars
Mensen in deze tijd leefden van de jacht en het verzamelen van noten, vruchten, wortels etc. De mensen waren
nomadisch, dit betekende leven in kleine groepjes en er was geen vaste woonplaats.
2. Het ontstaan van landbouw en landbouwsamenleving
Vanaf 7000 v.Chr. werd in het Midden-Oosten geëxperimenteerd met landbouw. Ze leefden niet meer van de
natuur maar gingen zelf gewassen planten en dieren temmen. Dit had als gevolg dat het nomadisch bestaan
verdween en dat er een sociale gelaagdheid ontstond. Het ontstaan van deze levenswijze wordt ook wel de
Neolithische Revolutie genoemd.
3.Het ontstaan van de eerste stedelijke gemeenschappen
Vanwege de grote groeperingen en het feit dat dorpen aan elkaar groeiden, ontstonden er steden. De opbrengst
in de landbouw was zo groot dat niet iedereen zich daar meer bezig mee moest houden, er ontstond handel en
nijverheid. Vanwege de vraag naar wetgeving ontstond het schrift. Een van de eerste steden was Mesopotamië.
Tijdvak 2: Tijd van Grieken en Romeinen.
1. De ontwikkeling van wetenschappelijk denken en het denken over burgerschap en de politiek in de Griekse
stadstaat.
Athene was het middelpunt van de wetenschap. Mensen zochten bij verschijnselen waarvan zij de oorzaak niet
wisten eerst de oorzaak bij de goden. Dit veranderde, mensen gingen meer opzoek naar natuurlijke oorzaken. Dit
had te maken met het wetenschappelijk denken van deze periode. Naast het middelpunt van de wetenschap was
Athene ook een democratie met een volksvergadering. Alle politieke functies waren toegankelijk voor Atheners
met burgerschap. Als je wilde meebeslissen moest je aanwezig zijn in de volksvergadering, er was dus sprake van
een directe democratie. In Sparta was er een aristocratie, het volk mocht daar niet bepalen.
2. De klassieke vormentaal van de Grieks-Romeinse cultuur.
Toen de Romeinen de Griekse steden in Zuid-Italië veroveren kwamen ze voor het eerst in contact met hun
cultuur. Na het ontstaan van het Imperium Romanum kwam de Griekse kunst naar Rome en gingen ze beelden en
kunstvoorwerpen in de tempels plaatsen. De Romeinen pasten de Griekse kunst aan, indien nodig. De
standbeelden en tempels zagen er anders uit. De Romeinen kwamen met twee belangrijke verbeteringen: het
beton en de boogconstructie. Hieruit kwamen de Dorische, Ionische en Corintische bouwstijlen met hun
kenmerken.
3. De groei van het Romeinse Imperium, waardoor de Grieks-Romeinse cultuur zich in Europa verspreidde.
In 106 werd Dacië toegevoegd aan het Imperium Romanum, deze was nu op zijn grootst. Als de Romeinen een
gebied veroverden konden de edelen gewoon leiders blijven van hun stam en als leiders meewerkten konden ze
zelfs voorrechten krijgen. Er werden stadjes tot hoofdstad gemaakt van een bestaand civitas en stammen
samengevoegd tot nieuwe civitates. Zo’n nieuwe stad had een forum, tempels, bestuursgebouwen en een
handelsbeurs. Ook theaters, badhuizen en alles wat er in een Romeinse stad hoorde te zijn. Dit was de
romanisering van deze tijd en zo werd de Grieks-Romeinse cultuur verspreid over het veroverde gebied. Ook
werden onze streken en de Germaanse streken getroffen door de romanisering.
,4. De confrontatie tussen de Grieks-Romeinse cultuur en de Germaanse cultuur van Noordwest-Europa.
Vanaf het einde van de tweede eeuw vielen grote groepen Germanen het Romeinse Rijk binnen. Ze wilden een
bondgenootschap, waren op plundertocht of wilden zich vestigen. Vanaf 250 stonden alle grenzen onder druk en
er was sprake van crisis. De christenen, die sinds kort in het Romeinse Rijk waren, kregen hier de schuld van en er
kwamen christenvervolgingen. Het Romeinse Rijk viel uiteindelijk uit elkaar. Germanen dongen Romeinse keizers
hen als bondgenoten te laten blijven, maar met het behoud van eigen leiders en bestuur. Ook trokken groepen
Germanen plunderend door het Rijk en stichtten zelfstandige koninkrijken. In 476 werd in Italië de keizer afgezet
en dit was het einde van het West-Romeinse Rijk. Het Oost-Romeinse Rijk bleef bestaan tot 1453.
5. De ontwikkeling van het jodendom en christendom als de eerste monotheïstische godsdiensten.
In het jaar 0 werd Jezus geboren in Palestina. Zijn aanhangers zagen hem als de verlosser en degene die de wereld
weer goed moest maken. Toen hij werd gekruisigd gingen zijn volgelingen het geloof verspreiden over het
Romeinse Rijk. De joden en christenen begonnen uit elkaar te groeien. De christenen wilden zoveel mogelijk
mensen tot het christendom bekeren, de joden vonden dit minder belangrijk. In het jaar 64 kwam de
christenvervolging, na de Brand in Rome. Later werd het steeds meer geaccepteerd om christen te zijn en in de
tweede eeuw werden de gemeenschappen steeds meer georganiseerd. Ze woonden vooral in de steden en meer
in het oostelijke deel. Pas in de vierde eeuw werd het christendom helemaal toegestaan en later werd het zelfs de
Romeinse staatsgodsdienst, waarbij andere godsdiensten werden verboden.
, Tijdvak 3: Tijd van monniken en ridders
1. Het ontstaan van feodale verhoudingen in het bestuur.
Door de val van het West-Romeinse rijk was er geen georganiseerd bestuur en leger meer. In Gallië namen vooral
Franken gebieden in. Frankische koning Clovis had steun van zijn ‘vazallen’ nodig om een groot gebied te
veroveren en te behouden. De vazallen vochten voor hem en hij gaf hen beloningen in de vorm van goud,
juwelen, vrouwen en slaven. Hierna kwam de macht van Clovis’ rijk in handen van Karel Martel. Hij voerde veel
oorlogen en had hiervoor geld nodig, de uitrusting voor die oorlogen was namelijk zeer duur.
Wanneer de koning ridders aan zich wilde binden, moest hij hen land geven in ruil voor raad en daad. Dit land
noemde je een leen (feodum). Hier ontstond het leenstelsel, ook wel het feodalisme. De koning was de leenheer
en de ridder de leenman. De leenmannen hadden weer achterleenmannen, dit waren lage edelen.
Zwakte van het leenstelsel: leenmannen wilden het gebied doorgeven aan hun zonen koning verloor de
controle maar kon het niet weigeren, hij had de leenmannen nodig. Zo werden de leenmannen machtiger en
verloor de koning steeds meer controle.
2. De vrijwel volledige vervanging in West-Europa van de agrarisch-urbane cultuur door een zelfvoorzienende
agrarische cultuur, georganiseerd via hofstelsel en horigheid.
Een agrarisch-urbane samenleving is als volgt opgedeeld. Grootgrondbezitters, bestuursambtenaren en rijke
handelaren waren de elite. De slaven stonden onder aan de ladder en deze deden het zware werk op de akkers.
Door de Germaanse invallen in de vijfde eeuw sloegen Romeinen op de vlucht en hierdoor stortten de
voedselvoorziening en de handel in, en werd de maatschappij agrarischer van karakter. Kleine boeren konden zich
niet handhaven en plaatsten zich onder bescherming van een grootgrondbezitter. Deze grootgrondbezitters
organiseerden hun landgoederen in domeinen, en deze waren grotendeels zelfvoorzienend.
De nieuwe Frankische elite werd gevormd door de koning en zijn ridders. Onder de Frankische adel had je de
sociale laag van vrijen, deze boeren hadden zelf een stuk land. Het nadeel hieraan was dat ze geen bescherming
hadden.
In de zevende en achtste eeuw werden steeds meer vrijen horigen. Ze leefden onder bescherming van een lokale
heer en gaven hem een deel van de oogst, bewerkten akkers en voerden herendiensten uit.
Onder de horigen stonden de lijfeigenen, die als een soort knechten geheel in dienst van de heer op zijn land
werkten in ruil voor voedsel en huisvesting.
Het hofstelsel was de indeling van zo’n domein/hof. Aan de ene het vroonland, waar de heer woonde. Dit werd
onderhouden door lijfeigenen. Aan de andere kant het hoevenland, dit werd gepacht en beheerd door de horige
en vrije boeren.
3. De verspreiding van het christendom in geheel Europa.
Het christendom verspreidde al snel, en dit werd nog beter toen de paus en de Karolingische vorsten samen
gingen werken. Ook Frankische koning Clovis bekeerde zich rond 500. Hij werd door bisschop Remigius gedoopt
samen met duizenden van zijn ridders.
Paus Gregorius zond vanaf 600 missionarissen door heel Europa om heidense volkeren te kerstenen (bekeren tot
het christendom). Deze missionarissen bekeerden eerst de plaatselijke heerser en zijn edelen. De bevolking
volgde dan meestal het voorbeeld.
Sommige volkeren werden ook met geweld gedwongen zich te bekeren. (750 na Christus = Karel Martel en Karel
de Grote bekeren Noord-Spanje en Noord-Duitsland)
Naam: Stijn Broersma Klas: LVW5B
Tijdvak 1: Tijd van jagers en boeren.
1. De levenswijze van jagers-verzamelaars
Mensen in deze tijd leefden van de jacht en het verzamelen van noten, vruchten, wortels etc. De mensen waren
nomadisch, dit betekende leven in kleine groepjes en er was geen vaste woonplaats.
2. Het ontstaan van landbouw en landbouwsamenleving
Vanaf 7000 v.Chr. werd in het Midden-Oosten geëxperimenteerd met landbouw. Ze leefden niet meer van de
natuur maar gingen zelf gewassen planten en dieren temmen. Dit had als gevolg dat het nomadisch bestaan
verdween en dat er een sociale gelaagdheid ontstond. Het ontstaan van deze levenswijze wordt ook wel de
Neolithische Revolutie genoemd.
3.Het ontstaan van de eerste stedelijke gemeenschappen
Vanwege de grote groeperingen en het feit dat dorpen aan elkaar groeiden, ontstonden er steden. De opbrengst
in de landbouw was zo groot dat niet iedereen zich daar meer bezig mee moest houden, er ontstond handel en
nijverheid. Vanwege de vraag naar wetgeving ontstond het schrift. Een van de eerste steden was Mesopotamië.
Tijdvak 2: Tijd van Grieken en Romeinen.
1. De ontwikkeling van wetenschappelijk denken en het denken over burgerschap en de politiek in de Griekse
stadstaat.
Athene was het middelpunt van de wetenschap. Mensen zochten bij verschijnselen waarvan zij de oorzaak niet
wisten eerst de oorzaak bij de goden. Dit veranderde, mensen gingen meer opzoek naar natuurlijke oorzaken. Dit
had te maken met het wetenschappelijk denken van deze periode. Naast het middelpunt van de wetenschap was
Athene ook een democratie met een volksvergadering. Alle politieke functies waren toegankelijk voor Atheners
met burgerschap. Als je wilde meebeslissen moest je aanwezig zijn in de volksvergadering, er was dus sprake van
een directe democratie. In Sparta was er een aristocratie, het volk mocht daar niet bepalen.
2. De klassieke vormentaal van de Grieks-Romeinse cultuur.
Toen de Romeinen de Griekse steden in Zuid-Italië veroveren kwamen ze voor het eerst in contact met hun
cultuur. Na het ontstaan van het Imperium Romanum kwam de Griekse kunst naar Rome en gingen ze beelden en
kunstvoorwerpen in de tempels plaatsen. De Romeinen pasten de Griekse kunst aan, indien nodig. De
standbeelden en tempels zagen er anders uit. De Romeinen kwamen met twee belangrijke verbeteringen: het
beton en de boogconstructie. Hieruit kwamen de Dorische, Ionische en Corintische bouwstijlen met hun
kenmerken.
3. De groei van het Romeinse Imperium, waardoor de Grieks-Romeinse cultuur zich in Europa verspreidde.
In 106 werd Dacië toegevoegd aan het Imperium Romanum, deze was nu op zijn grootst. Als de Romeinen een
gebied veroverden konden de edelen gewoon leiders blijven van hun stam en als leiders meewerkten konden ze
zelfs voorrechten krijgen. Er werden stadjes tot hoofdstad gemaakt van een bestaand civitas en stammen
samengevoegd tot nieuwe civitates. Zo’n nieuwe stad had een forum, tempels, bestuursgebouwen en een
handelsbeurs. Ook theaters, badhuizen en alles wat er in een Romeinse stad hoorde te zijn. Dit was de
romanisering van deze tijd en zo werd de Grieks-Romeinse cultuur verspreid over het veroverde gebied. Ook
werden onze streken en de Germaanse streken getroffen door de romanisering.
,4. De confrontatie tussen de Grieks-Romeinse cultuur en de Germaanse cultuur van Noordwest-Europa.
Vanaf het einde van de tweede eeuw vielen grote groepen Germanen het Romeinse Rijk binnen. Ze wilden een
bondgenootschap, waren op plundertocht of wilden zich vestigen. Vanaf 250 stonden alle grenzen onder druk en
er was sprake van crisis. De christenen, die sinds kort in het Romeinse Rijk waren, kregen hier de schuld van en er
kwamen christenvervolgingen. Het Romeinse Rijk viel uiteindelijk uit elkaar. Germanen dongen Romeinse keizers
hen als bondgenoten te laten blijven, maar met het behoud van eigen leiders en bestuur. Ook trokken groepen
Germanen plunderend door het Rijk en stichtten zelfstandige koninkrijken. In 476 werd in Italië de keizer afgezet
en dit was het einde van het West-Romeinse Rijk. Het Oost-Romeinse Rijk bleef bestaan tot 1453.
5. De ontwikkeling van het jodendom en christendom als de eerste monotheïstische godsdiensten.
In het jaar 0 werd Jezus geboren in Palestina. Zijn aanhangers zagen hem als de verlosser en degene die de wereld
weer goed moest maken. Toen hij werd gekruisigd gingen zijn volgelingen het geloof verspreiden over het
Romeinse Rijk. De joden en christenen begonnen uit elkaar te groeien. De christenen wilden zoveel mogelijk
mensen tot het christendom bekeren, de joden vonden dit minder belangrijk. In het jaar 64 kwam de
christenvervolging, na de Brand in Rome. Later werd het steeds meer geaccepteerd om christen te zijn en in de
tweede eeuw werden de gemeenschappen steeds meer georganiseerd. Ze woonden vooral in de steden en meer
in het oostelijke deel. Pas in de vierde eeuw werd het christendom helemaal toegestaan en later werd het zelfs de
Romeinse staatsgodsdienst, waarbij andere godsdiensten werden verboden.
, Tijdvak 3: Tijd van monniken en ridders
1. Het ontstaan van feodale verhoudingen in het bestuur.
Door de val van het West-Romeinse rijk was er geen georganiseerd bestuur en leger meer. In Gallië namen vooral
Franken gebieden in. Frankische koning Clovis had steun van zijn ‘vazallen’ nodig om een groot gebied te
veroveren en te behouden. De vazallen vochten voor hem en hij gaf hen beloningen in de vorm van goud,
juwelen, vrouwen en slaven. Hierna kwam de macht van Clovis’ rijk in handen van Karel Martel. Hij voerde veel
oorlogen en had hiervoor geld nodig, de uitrusting voor die oorlogen was namelijk zeer duur.
Wanneer de koning ridders aan zich wilde binden, moest hij hen land geven in ruil voor raad en daad. Dit land
noemde je een leen (feodum). Hier ontstond het leenstelsel, ook wel het feodalisme. De koning was de leenheer
en de ridder de leenman. De leenmannen hadden weer achterleenmannen, dit waren lage edelen.
Zwakte van het leenstelsel: leenmannen wilden het gebied doorgeven aan hun zonen koning verloor de
controle maar kon het niet weigeren, hij had de leenmannen nodig. Zo werden de leenmannen machtiger en
verloor de koning steeds meer controle.
2. De vrijwel volledige vervanging in West-Europa van de agrarisch-urbane cultuur door een zelfvoorzienende
agrarische cultuur, georganiseerd via hofstelsel en horigheid.
Een agrarisch-urbane samenleving is als volgt opgedeeld. Grootgrondbezitters, bestuursambtenaren en rijke
handelaren waren de elite. De slaven stonden onder aan de ladder en deze deden het zware werk op de akkers.
Door de Germaanse invallen in de vijfde eeuw sloegen Romeinen op de vlucht en hierdoor stortten de
voedselvoorziening en de handel in, en werd de maatschappij agrarischer van karakter. Kleine boeren konden zich
niet handhaven en plaatsten zich onder bescherming van een grootgrondbezitter. Deze grootgrondbezitters
organiseerden hun landgoederen in domeinen, en deze waren grotendeels zelfvoorzienend.
De nieuwe Frankische elite werd gevormd door de koning en zijn ridders. Onder de Frankische adel had je de
sociale laag van vrijen, deze boeren hadden zelf een stuk land. Het nadeel hieraan was dat ze geen bescherming
hadden.
In de zevende en achtste eeuw werden steeds meer vrijen horigen. Ze leefden onder bescherming van een lokale
heer en gaven hem een deel van de oogst, bewerkten akkers en voerden herendiensten uit.
Onder de horigen stonden de lijfeigenen, die als een soort knechten geheel in dienst van de heer op zijn land
werkten in ruil voor voedsel en huisvesting.
Het hofstelsel was de indeling van zo’n domein/hof. Aan de ene het vroonland, waar de heer woonde. Dit werd
onderhouden door lijfeigenen. Aan de andere kant het hoevenland, dit werd gepacht en beheerd door de horige
en vrije boeren.
3. De verspreiding van het christendom in geheel Europa.
Het christendom verspreidde al snel, en dit werd nog beter toen de paus en de Karolingische vorsten samen
gingen werken. Ook Frankische koning Clovis bekeerde zich rond 500. Hij werd door bisschop Remigius gedoopt
samen met duizenden van zijn ridders.
Paus Gregorius zond vanaf 600 missionarissen door heel Europa om heidense volkeren te kerstenen (bekeren tot
het christendom). Deze missionarissen bekeerden eerst de plaatselijke heerser en zijn edelen. De bevolking
volgde dan meestal het voorbeeld.
Sommige volkeren werden ook met geweld gedwongen zich te bekeren. (750 na Christus = Karel Martel en Karel
de Grote bekeren Noord-Spanje en Noord-Duitsland)
