HC1: Beeldvorming
Leerdoelen
• Welke beelden er bestaan over ouderen en ouder worden
• E3ecten van deze beeldvorming
• Theorieën die deze beeldvorming verklaren
• Verschillende manieren om deze beeldvorming te veranderen
Geriatrie vs veroudering
Geriatrie: pathologie van veroudering (verouderingsziekten)
Veroudering = gerontologie (normale proces van veroudering)
Samenhang domeinen – voorbeeld
Samenhang domeinen - voorbeeld
• Lichamelijk domein: oudere persoon ontwikkelt artrose in de knieën → leidt tot pijn en moeite met
lopen
• Sociaal domein: hierdoor gaat de persoon minder vaak de deur uit en stopt bijvoorbeeld met het
bezoeken van de wekelijkse kaartclub
• Psychisch domein: kan gevoelens van eenzaamheid en somberheid veroorzaken of versterken → leiden
tot afname in motivatie om actief te blijven
• Functioneel domein: verminderde activiteit kan ook leiden tot een achteruitgang in dagelijkse
bezigheden, zoals boodschappen doen of koken
Samenhang domeinen - voorbeeld
• Lichamelijk domein: man van 72 krijgt na een lichte beroerte het advies om gezonder te gaan eten en
meer te bewegen → besluit deel te nemen aan een wandelgroep in zijn buurt → helpt hem om zijn
conditie te verbeteren en zijn bloeddruk beter onder controle te houden
• Psychisch domein: daarnaast merkt hij dat hij zich mentaal scherper en minder gestrest voelt door de
regelmatige beweging en sociale interactie
• Sociaal domein: tijdens de wandelingen bouwt hij nieuwe vriendschappen op en voelt hij zich weer
onderdeel van een gemeenschap
• Functioneel domein: bovendien merkt hij dat hij minder moeite heeft met dagelijkse activiteiten, zoals
boodschappen doen en traplopen, waardoor hij zijn zelfstandigheid behoudt
,Beeldvorming loopt langs 2 dimensies: warmte en competentie
• Competentie: het gaat om hoe intelligent, krachtig, vaardig iemand is
• Warmte: het gaat om hoe vriendelijk, zorgzaam, lief iemand is
Door de media is een bepaald beeld geschetst van ouderen dan er vaak maar 2 type zijn:
1. De afhankelijke, zorgbehoevende ouderen
2. De onafhankelijke, vitale, actieve ouderen
Waar komt de negatieve beeldvorming vandaan?
Je hebt 3 theorieën:
Terror management theory (TMT):
• Confrontatie met sterfelijkheid
• Angst voor de dood
• Speelt vooral onder jongeren → deze zijn relatief banger voor de dood dan ouderen
• Als je dus iemand tegenkomt die ouder is, dan neem je afstand van hun omdat je dit associeert met de
dood
Social Identity Theory:
• Theorie gaat ervan uit dat leden uit een sociale groep hun eigen groep (leeftijdsgroep) positiever
beoordelen dan een andere groep
• Hierdoor nemen jongeren afstand van ouderen
Social Role Theory:
• Theorie stelt dat bepaalde mensen in bepaalde rollen worden gezien en dat de basis vormt voor ideeën
over sociale rollen
• Beeldvorming wordt gevormd door de posities en functies van een individu
• Als je een baan hebt dan heb je een bepaalde status, als je stopt met werken ban je dan ook die rol
kwijt, waardoor er een negatief beeld komt
Hoe kunnen we deze beeldvorming beïnvloeden/veranderen?
De contact hypothese stelt dat contact tussen groepen, onder bepaalde voorwaarden, beeldvorming kan
veranderen
Interventies:
• Intergenerationeel contact: projecten waarbij ouderen en jongeren in contact zijn (bijvoorbeeld:
onderwijs, zorgprojecten)
• Interventies die het beeld van ouderen zelf beïnvloed: hierbij wordt ingezet om de kennis en het
versterken van zelfbeeld en positieve beelden over ouder worden → kan gedaan worden door middel
van gespreksgroepen of coaching
• Het veranderen van maatschappelijke rollen en rollen die ouderen innemen: dit kan gedaan worden
zodat de rollen die oudere innemen positiever en gewaardeerd worden → kan bijvoorbeeld gedaan
worden door middel van nationale publiekscampagnes
,Demografische trends (wereld & Europa)
De eerste sectie laat zien dat de wereldbevolking verandert van een ‘piramide’ naar een meer gelijkmatige
verdeling
• Wereldgroei: de totale wereldbevolking vlakt naar verwachting af rond het jaar 2100. Terwijl de jongere
leeftijdsgroepen stabiliseren of krimpen, stijgt het aantal 65-plussers hard
• Europa: in de EU is de vergrijzing zeer zichtbaar → in 2024 is 21,3% van de bevolking 65 jaar of ouder
• Koplopers vergrijzing: Japan heeft de oudste bevolking ter wereld (bijna ⅓ is 65+). In Europa voeren
Italië (25,1%) en Portugal (24,9%) de lijst aan, met Nederland op 20,9%
Casussen van extreme langlevendheid
De dia’s bespreken individuele voorbeelden om te laten zien wat biologisch mogelijk is:
• Ethel Caterham (116 jaar): de huidigste oudste persoon in het VK → reed nog auto op haar 97e
• Jeanne-Louise Calment (122 jaar): de oudste mens ooit gemeten. Er is wetenschappelijke discussie
(assessment) over de validiteit van haar record, maar ze blijft het ijkpunt
• Elizabeth (Bets) van Boven-Smaal (111 jaar): de oudste inwoner van Nederland. Opvallend: ze woont
nog zelfstandig en heeft een levensstijl die indruist tegen moderne gezondheidsadviezen (vroeger
gerookt, nooit gesport)
• Hendrikje van Andel-Schipper (115 jaar): bij haar overlijden bleek uit hersenonderzoek dat haar brein
nog de vitaliteit had van een 60- tot 70-jarige, met nauwelijkse aderverkalking
, Maatschappelijke Agenda & Beleid
Omdat we met z’n allen ouder worden, verandert de focus van de overheid en de wetenschap
Onderzoeksagenda (Nationale Wetenschapsagenda)
De kernvragen voor de toekomst zijn:
1. Hoe stimuleren we zelfredzaamheid en deelname aan de samenleving?
2. Hoe ontwikkelen we medicijnen om vitaal oud te worden?
3. Wat is de ultieme levensstijl voor een lang en gezond leven?
Gezondheidsbeleid (hoofdlijnenakkoord 2025)
De Nederlandse overheid stelt nieuwe doelen voor de ouderenzorg:
• Zelfregie: ouderen willen zo lang mogelijk zelfstandig blijven wonen in hun eigen vertrouwde omgeving
• Zorgzame buurten: het concept dat buren en naasten elkaar helpen wordt de norm (“mensen willen
elkaar helpen”)
• Maatschappelijke bijdrage: ouderen worden niet alleen gezien als zorgbehoevenden, maar als mensen
die een waardevolle bijdrage willen leveren aan de maatschappij
Leerdoelen
• Welke beelden er bestaan over ouderen en ouder worden
• E3ecten van deze beeldvorming
• Theorieën die deze beeldvorming verklaren
• Verschillende manieren om deze beeldvorming te veranderen
Geriatrie vs veroudering
Geriatrie: pathologie van veroudering (verouderingsziekten)
Veroudering = gerontologie (normale proces van veroudering)
Samenhang domeinen – voorbeeld
Samenhang domeinen - voorbeeld
• Lichamelijk domein: oudere persoon ontwikkelt artrose in de knieën → leidt tot pijn en moeite met
lopen
• Sociaal domein: hierdoor gaat de persoon minder vaak de deur uit en stopt bijvoorbeeld met het
bezoeken van de wekelijkse kaartclub
• Psychisch domein: kan gevoelens van eenzaamheid en somberheid veroorzaken of versterken → leiden
tot afname in motivatie om actief te blijven
• Functioneel domein: verminderde activiteit kan ook leiden tot een achteruitgang in dagelijkse
bezigheden, zoals boodschappen doen of koken
Samenhang domeinen - voorbeeld
• Lichamelijk domein: man van 72 krijgt na een lichte beroerte het advies om gezonder te gaan eten en
meer te bewegen → besluit deel te nemen aan een wandelgroep in zijn buurt → helpt hem om zijn
conditie te verbeteren en zijn bloeddruk beter onder controle te houden
• Psychisch domein: daarnaast merkt hij dat hij zich mentaal scherper en minder gestrest voelt door de
regelmatige beweging en sociale interactie
• Sociaal domein: tijdens de wandelingen bouwt hij nieuwe vriendschappen op en voelt hij zich weer
onderdeel van een gemeenschap
• Functioneel domein: bovendien merkt hij dat hij minder moeite heeft met dagelijkse activiteiten, zoals
boodschappen doen en traplopen, waardoor hij zijn zelfstandigheid behoudt
,Beeldvorming loopt langs 2 dimensies: warmte en competentie
• Competentie: het gaat om hoe intelligent, krachtig, vaardig iemand is
• Warmte: het gaat om hoe vriendelijk, zorgzaam, lief iemand is
Door de media is een bepaald beeld geschetst van ouderen dan er vaak maar 2 type zijn:
1. De afhankelijke, zorgbehoevende ouderen
2. De onafhankelijke, vitale, actieve ouderen
Waar komt de negatieve beeldvorming vandaan?
Je hebt 3 theorieën:
Terror management theory (TMT):
• Confrontatie met sterfelijkheid
• Angst voor de dood
• Speelt vooral onder jongeren → deze zijn relatief banger voor de dood dan ouderen
• Als je dus iemand tegenkomt die ouder is, dan neem je afstand van hun omdat je dit associeert met de
dood
Social Identity Theory:
• Theorie gaat ervan uit dat leden uit een sociale groep hun eigen groep (leeftijdsgroep) positiever
beoordelen dan een andere groep
• Hierdoor nemen jongeren afstand van ouderen
Social Role Theory:
• Theorie stelt dat bepaalde mensen in bepaalde rollen worden gezien en dat de basis vormt voor ideeën
over sociale rollen
• Beeldvorming wordt gevormd door de posities en functies van een individu
• Als je een baan hebt dan heb je een bepaalde status, als je stopt met werken ban je dan ook die rol
kwijt, waardoor er een negatief beeld komt
Hoe kunnen we deze beeldvorming beïnvloeden/veranderen?
De contact hypothese stelt dat contact tussen groepen, onder bepaalde voorwaarden, beeldvorming kan
veranderen
Interventies:
• Intergenerationeel contact: projecten waarbij ouderen en jongeren in contact zijn (bijvoorbeeld:
onderwijs, zorgprojecten)
• Interventies die het beeld van ouderen zelf beïnvloed: hierbij wordt ingezet om de kennis en het
versterken van zelfbeeld en positieve beelden over ouder worden → kan gedaan worden door middel
van gespreksgroepen of coaching
• Het veranderen van maatschappelijke rollen en rollen die ouderen innemen: dit kan gedaan worden
zodat de rollen die oudere innemen positiever en gewaardeerd worden → kan bijvoorbeeld gedaan
worden door middel van nationale publiekscampagnes
,Demografische trends (wereld & Europa)
De eerste sectie laat zien dat de wereldbevolking verandert van een ‘piramide’ naar een meer gelijkmatige
verdeling
• Wereldgroei: de totale wereldbevolking vlakt naar verwachting af rond het jaar 2100. Terwijl de jongere
leeftijdsgroepen stabiliseren of krimpen, stijgt het aantal 65-plussers hard
• Europa: in de EU is de vergrijzing zeer zichtbaar → in 2024 is 21,3% van de bevolking 65 jaar of ouder
• Koplopers vergrijzing: Japan heeft de oudste bevolking ter wereld (bijna ⅓ is 65+). In Europa voeren
Italië (25,1%) en Portugal (24,9%) de lijst aan, met Nederland op 20,9%
Casussen van extreme langlevendheid
De dia’s bespreken individuele voorbeelden om te laten zien wat biologisch mogelijk is:
• Ethel Caterham (116 jaar): de huidigste oudste persoon in het VK → reed nog auto op haar 97e
• Jeanne-Louise Calment (122 jaar): de oudste mens ooit gemeten. Er is wetenschappelijke discussie
(assessment) over de validiteit van haar record, maar ze blijft het ijkpunt
• Elizabeth (Bets) van Boven-Smaal (111 jaar): de oudste inwoner van Nederland. Opvallend: ze woont
nog zelfstandig en heeft een levensstijl die indruist tegen moderne gezondheidsadviezen (vroeger
gerookt, nooit gesport)
• Hendrikje van Andel-Schipper (115 jaar): bij haar overlijden bleek uit hersenonderzoek dat haar brein
nog de vitaliteit had van een 60- tot 70-jarige, met nauwelijkse aderverkalking
, Maatschappelijke Agenda & Beleid
Omdat we met z’n allen ouder worden, verandert de focus van de overheid en de wetenschap
Onderzoeksagenda (Nationale Wetenschapsagenda)
De kernvragen voor de toekomst zijn:
1. Hoe stimuleren we zelfredzaamheid en deelname aan de samenleving?
2. Hoe ontwikkelen we medicijnen om vitaal oud te worden?
3. Wat is de ultieme levensstijl voor een lang en gezond leven?
Gezondheidsbeleid (hoofdlijnenakkoord 2025)
De Nederlandse overheid stelt nieuwe doelen voor de ouderenzorg:
• Zelfregie: ouderen willen zo lang mogelijk zelfstandig blijven wonen in hun eigen vertrouwde omgeving
• Zorgzame buurten: het concept dat buren en naasten elkaar helpen wordt de norm (“mensen willen
elkaar helpen”)
• Maatschappelijke bijdrage: ouderen worden niet alleen gezien als zorgbehoevenden, maar als mensen
die een waardevolle bijdrage willen leveren aan de maatschappij
