Week 1 Media & Beïnvloeding
Intervention mapping is een planning model
● Planning models:
○ Helpen om oplossingen te vinden voor een probleem, maar dan op een
systematische manier!
○ Dus niet gebaseerd op onderbuikgevoelens, assumpties of meer of
minder passende ervaringen.
Model → ontwikkeling → interventie
Intervention Mapping
● Een protocol voor besluitvorming bij het proces van interventieontwikkeling
● Gebaseerd op theorie en empirie
● Bestaat uit 6 stappen
Performance objectives/programmadoelstelling (HOOFDDOEL): Als resultaat van
de interventie, wat moet er veranderen in het (uiteindelijke doel)gedrag van de
doelgroep of wat moet het uiteindelijke resultaat zijn?
Prestatiedoelstelling (SUBDOEL): Voorbereidend gedrag(ingen) die de doelgroep
moet uitvoeren om in staat te zijn het uiteindelijke doelgedrag uit te voeren
Veranderingsdoelstellingen (GEDRAGSBEPALERS VAN SUBDOEL): Welke
(gedrags)determinanten moeten worden veranderd door de interventie teneinde
elke prestatiedoelstelling te bereiken
Parameters (voor inzet): Voorwaarden die een interventiestrategie meer of minder
effectief maken
,Stap 1 – Evalueren behoefte(n) - (needs assessment)
Doelstelling van Stap 1 is een overzicht van gewenste programmadoelstelling(en)
Stap 2 – Veranderingsdoelstellingen matrix
Doelstelling Stap 2: Vertalen van gewenste programmadoelstelling(en) naar
concrete prestatiedoelstellingen en veranderingsdoelstellingen
● Prestatiedoelstellingen (PD): Voorbereidende of (deel-) gedragingen die de
doelgroep moet uitvoeren om een programmadoelstelling te bereiken
● Veranderingsdoelstellingen:
○ Identificeer de belangrijke en veranderbare determinanten van
gedragsmatige en omgevingsfactoren van prestatiedoelstelling (PD1).
○ Gebruik hiervoor een of meerdere gedragsdeterminantentheorieën,
aangevuld met relevante determinanten die (nog) niet in de gekozen
theorieën zitten (bv., theorie van gepland gedrag, extended parallel
process model)
○ Veranderingsdoelstellingen moeten in matrix worden geplaatst
● De matrices met prestatiedoelstellingen en veranderingsdoelstellingen zijn
input voor:
○ Interventie ontwikkeling
○ Interventie evaluatie
Stap 3 – Theoretische methoden & praktische toepassingen
Doelstelling van Stap 3 is een lijst van:
● Bruikbare (op theorie gebaseerde!!) methoden die zich richten op de
relevante determinanten, vertaald in praktische strategieën.
● Praktische strategie: Specifieke techniek voor toepassing van de op theorie
gebaseerde methode.
● Parameters (voor inzet) – Voorwaarden waaronder bepaalde strategie
effectief is. Sommige parameters voor de inzet van modeling:
○ Identificatie: doelgroep moet zich op enigerlei wijze kunnen
identificeren met het model (psychologische nabijheid)
○ Versterking van het gedrag (reinforcement): Het model moet worden
beloond voor het gewenste gedrag
○ Eigen effectiviteit: Doelgroep moet het gevoel hebben dat het
haalbaar is om het gedrag dat het model uitvoert, zelf ook uit te
voeren.
○ Model is een lerend model (coping model), d.w.z., een model dat niet
meteen succesvol is, maar geleidelijk beter wordt in uitvoeren van het
gedrag.
,Stap 4 – Produceren van interventieprogramma
Interventie ontwikkelen:
● Combineer de praktische strategieën uit Stap 3
● Reviewen & aanpassen van bestaande interventiematerialen
● Of ontwikkelen van nieuwe interventiematerialen
● Bouwt dus voort op al je verzamelde informatie uit Stap 1-3
→ Pretesten van de interventie!
Stap 5 – Adoptie & implementatie plan
● Adoptie betekent dat mensen in de praktijk bereid zijn om de interventie te
implementeren (= de interventie te adopteren)
● De impact van een interventie hangt af van zowel effectiviteit als bereik, dus
deze stap is essentieel!
● Implementeren van een interventie is een interventie op zich
○ Stap 1, programmadoelstelling, b.v.: gemeentes bieden de interventie
aan de bewoners aan.
○ Stap 2: Wat zijn de veranderingsdoelstellingen van deze
programmadoelstelling?
○ Etc.
Stap 6 – Evaluatieplan
Effectevaluatie van:
● Veranderingsdoelstellingen (verandering in determinanten)
● Prestatiedoelstellingen (verandering in voorbereidend of deelgedrag)
● Programmadoelstellingen (verandering in uiteindelijke doelgedrag[ingen])
Procesevaluatie, bijv:
● Ervaringen van gebruikers van de interventie & intermediairen
● Precisie (fidelity): Implementatie zoals bedoeld, en compleet
Evidence-based interventies en interventiemapping
● Traditioneel waren interventieprogramma’s vaak niet gebaseerd op
onderzoek, maar op persoonlijke ervaring en intuïtie.
● Tegenwoordig zijn interventies steeds vaker evidence-based, gebaseerd op
empirisch onderzoek en theoretische inzichten.
● Doel van gezondheidsbevorderende interventies: effectiviteit monitoren en
programma’s indien nodig aanpassen.
Interventiemapping: systematische aanpak
● Interventiemapping is een model om interventies systematisch te
ontwikkelen, plannen, implementeren en evalueren.
● Het proces bevordert samenwerking tussen onderzoekers, professionals,
doelgroep en andere betrokkenen.
, De zes stappen van interventiemapping
1. Needs assessment (analyse van het probleem)
○ Identificeer en analyseer het gezondheidsprobleem.
○ Bepaal prioriteiten en risicogroepen (bijv. obesitas bij kinderen, roken
bij adolescenten).
○ Onderzoek omgevings- en gedragsdeterminanten (bijv. voeding,
beweging, sociale en culturele factoren).
2. Matrices van veranderdoelen opstellen
○ Specificeer wie en wat je wilt veranderen.
○ Voorbeeld obesitas:
■ Minder suikerhoudende dranken
■ Meer gezonde snacks
■ Minder schermtijd
○ Rol van ouders, leerkrachten en voedselvoorzieners wordt duidelijk
gemaakt.
3. Selectie van theorie- en evidence-based methoden
○ Kies methoden om gedrag en determinanten te veranderen (bijv.
overtuiging, sociale steun, beloning, empowerment).
○ Betrek ook stakeholders en sociale structuren (ouders, leerkrachten,
gemeenschappen).
4. Programmaproductie
○ Ontwerp en test alle onderdelen van de interventie (materiaal,
protocollen).
○ Zorg dat implementatie correct kan plaatsvinden.
5. Adoptie en implementatie
○ Identificeer mogelijke adopters (bijv. scholen) en uitvoerders.
○ Maak een plan voor duurzaamheid van het programma.
○ Overtuig besluitvormers van het nut van de interventie.
6. Evaluatie van effectiviteit
○ Meet veranderingen in gedrag en relevante determinanten.
○ Analyseer implementatieproces: werd alles uitgevoerd zoals gepland?
Hoeveel van de doelgroep werd bereikt?
○ Gebruik resultaten om programma aan te passen of voort te zetten.
Intervention mapping is een planning model
● Planning models:
○ Helpen om oplossingen te vinden voor een probleem, maar dan op een
systematische manier!
○ Dus niet gebaseerd op onderbuikgevoelens, assumpties of meer of
minder passende ervaringen.
Model → ontwikkeling → interventie
Intervention Mapping
● Een protocol voor besluitvorming bij het proces van interventieontwikkeling
● Gebaseerd op theorie en empirie
● Bestaat uit 6 stappen
Performance objectives/programmadoelstelling (HOOFDDOEL): Als resultaat van
de interventie, wat moet er veranderen in het (uiteindelijke doel)gedrag van de
doelgroep of wat moet het uiteindelijke resultaat zijn?
Prestatiedoelstelling (SUBDOEL): Voorbereidend gedrag(ingen) die de doelgroep
moet uitvoeren om in staat te zijn het uiteindelijke doelgedrag uit te voeren
Veranderingsdoelstellingen (GEDRAGSBEPALERS VAN SUBDOEL): Welke
(gedrags)determinanten moeten worden veranderd door de interventie teneinde
elke prestatiedoelstelling te bereiken
Parameters (voor inzet): Voorwaarden die een interventiestrategie meer of minder
effectief maken
,Stap 1 – Evalueren behoefte(n) - (needs assessment)
Doelstelling van Stap 1 is een overzicht van gewenste programmadoelstelling(en)
Stap 2 – Veranderingsdoelstellingen matrix
Doelstelling Stap 2: Vertalen van gewenste programmadoelstelling(en) naar
concrete prestatiedoelstellingen en veranderingsdoelstellingen
● Prestatiedoelstellingen (PD): Voorbereidende of (deel-) gedragingen die de
doelgroep moet uitvoeren om een programmadoelstelling te bereiken
● Veranderingsdoelstellingen:
○ Identificeer de belangrijke en veranderbare determinanten van
gedragsmatige en omgevingsfactoren van prestatiedoelstelling (PD1).
○ Gebruik hiervoor een of meerdere gedragsdeterminantentheorieën,
aangevuld met relevante determinanten die (nog) niet in de gekozen
theorieën zitten (bv., theorie van gepland gedrag, extended parallel
process model)
○ Veranderingsdoelstellingen moeten in matrix worden geplaatst
● De matrices met prestatiedoelstellingen en veranderingsdoelstellingen zijn
input voor:
○ Interventie ontwikkeling
○ Interventie evaluatie
Stap 3 – Theoretische methoden & praktische toepassingen
Doelstelling van Stap 3 is een lijst van:
● Bruikbare (op theorie gebaseerde!!) methoden die zich richten op de
relevante determinanten, vertaald in praktische strategieën.
● Praktische strategie: Specifieke techniek voor toepassing van de op theorie
gebaseerde methode.
● Parameters (voor inzet) – Voorwaarden waaronder bepaalde strategie
effectief is. Sommige parameters voor de inzet van modeling:
○ Identificatie: doelgroep moet zich op enigerlei wijze kunnen
identificeren met het model (psychologische nabijheid)
○ Versterking van het gedrag (reinforcement): Het model moet worden
beloond voor het gewenste gedrag
○ Eigen effectiviteit: Doelgroep moet het gevoel hebben dat het
haalbaar is om het gedrag dat het model uitvoert, zelf ook uit te
voeren.
○ Model is een lerend model (coping model), d.w.z., een model dat niet
meteen succesvol is, maar geleidelijk beter wordt in uitvoeren van het
gedrag.
,Stap 4 – Produceren van interventieprogramma
Interventie ontwikkelen:
● Combineer de praktische strategieën uit Stap 3
● Reviewen & aanpassen van bestaande interventiematerialen
● Of ontwikkelen van nieuwe interventiematerialen
● Bouwt dus voort op al je verzamelde informatie uit Stap 1-3
→ Pretesten van de interventie!
Stap 5 – Adoptie & implementatie plan
● Adoptie betekent dat mensen in de praktijk bereid zijn om de interventie te
implementeren (= de interventie te adopteren)
● De impact van een interventie hangt af van zowel effectiviteit als bereik, dus
deze stap is essentieel!
● Implementeren van een interventie is een interventie op zich
○ Stap 1, programmadoelstelling, b.v.: gemeentes bieden de interventie
aan de bewoners aan.
○ Stap 2: Wat zijn de veranderingsdoelstellingen van deze
programmadoelstelling?
○ Etc.
Stap 6 – Evaluatieplan
Effectevaluatie van:
● Veranderingsdoelstellingen (verandering in determinanten)
● Prestatiedoelstellingen (verandering in voorbereidend of deelgedrag)
● Programmadoelstellingen (verandering in uiteindelijke doelgedrag[ingen])
Procesevaluatie, bijv:
● Ervaringen van gebruikers van de interventie & intermediairen
● Precisie (fidelity): Implementatie zoals bedoeld, en compleet
Evidence-based interventies en interventiemapping
● Traditioneel waren interventieprogramma’s vaak niet gebaseerd op
onderzoek, maar op persoonlijke ervaring en intuïtie.
● Tegenwoordig zijn interventies steeds vaker evidence-based, gebaseerd op
empirisch onderzoek en theoretische inzichten.
● Doel van gezondheidsbevorderende interventies: effectiviteit monitoren en
programma’s indien nodig aanpassen.
Interventiemapping: systematische aanpak
● Interventiemapping is een model om interventies systematisch te
ontwikkelen, plannen, implementeren en evalueren.
● Het proces bevordert samenwerking tussen onderzoekers, professionals,
doelgroep en andere betrokkenen.
, De zes stappen van interventiemapping
1. Needs assessment (analyse van het probleem)
○ Identificeer en analyseer het gezondheidsprobleem.
○ Bepaal prioriteiten en risicogroepen (bijv. obesitas bij kinderen, roken
bij adolescenten).
○ Onderzoek omgevings- en gedragsdeterminanten (bijv. voeding,
beweging, sociale en culturele factoren).
2. Matrices van veranderdoelen opstellen
○ Specificeer wie en wat je wilt veranderen.
○ Voorbeeld obesitas:
■ Minder suikerhoudende dranken
■ Meer gezonde snacks
■ Minder schermtijd
○ Rol van ouders, leerkrachten en voedselvoorzieners wordt duidelijk
gemaakt.
3. Selectie van theorie- en evidence-based methoden
○ Kies methoden om gedrag en determinanten te veranderen (bijv.
overtuiging, sociale steun, beloning, empowerment).
○ Betrek ook stakeholders en sociale structuren (ouders, leerkrachten,
gemeenschappen).
4. Programmaproductie
○ Ontwerp en test alle onderdelen van de interventie (materiaal,
protocollen).
○ Zorg dat implementatie correct kan plaatsvinden.
5. Adoptie en implementatie
○ Identificeer mogelijke adopters (bijv. scholen) en uitvoerders.
○ Maak een plan voor duurzaamheid van het programma.
○ Overtuig besluitvormers van het nut van de interventie.
6. Evaluatie van effectiviteit
○ Meet veranderingen in gedrag en relevante determinanten.
○ Analyseer implementatieproces: werd alles uitgevoerd zoals gepland?
Hoeveel van de doelgroep werd bereikt?
○ Gebruik resultaten om programma aan te passen of voort te zetten.
