Beyond orientalism – Joris Luyendijk
Joris Luyendijk werkte tussen 1998 en 2003 in het Midden-Oosten als correspondent.
Ondanks zijn goede intenties was zijn media coverage bijna identiek aan dat van de rest van
de westerse mainstream media. Hoe kan dat?
Hoewel ideologie en onwetendheid een rol spelen, zijn er ook andere factoren die een
belangrijke rol spelen in de selectie en framing van nieuws. Deze dilemma’s zijn anders in de
berichtgeving over conflicten van niet-democratische en niet-westerse samenlevingen. Het
vereist een fundamentele heroverweging van wat nieuws en actualiteiten zijn, zowel van de
kant van journalisten als het publiek.
Beyond ignorance, bias and ideology
Luyendijk merkte dat er af en toe correspondenten in het Midden-Oosten onvoorbereid
arriveerden: sommige spraken niet eens goed genoeg Arabisch. De meeste leefden ook nog
eens een luxe leven en hadden assistenten, waardoor ze ver weg stonden van de dagelijkse
realiteit. Hierdoor hadden ze een ‘asymmetrische vocabulaire’, mensen werden extremer
weggezet dan dat het eigenlijk was (ultranationalisten, fundamentalisten, anti-westers).
Onwetendheid, vooringenomenheid en ideologie lijken belangrijk en verdienen de aandacht.
Maar er zijn meer factoren, sommige universeel en andere specifiek voor de Arabische
wereld: dilemma’s.
The problem with news
Toen hij in 2000 werd gevraagd de Palestijnse intifada te verslaan, reisde hij naar Ramallah.
Tijdens zijn 8-uur durige trip bekeek hij CNN en zag het soort beeldmateriaal dat conflict
uitstraalt. Toen hij – een beetje bang – aankwam was het rustig op straat. Een voorbijganger
wees hem erop dat hij om 14.00 bij het City Inn Hotel weer ‘stone throwers’ kon verwachten,
wat hij op CNN had gezien. En dat klopte: de volgende dag zag hij dezelfde beelden als die
hij op CNN had gezien.
Luyendijk was bang voor geen reden. Nieuws is de uitzondering op de regel, in het MO vormt
dit het eerste dilemma: wat gebeurt er als je uitzondering na uitzondering presenteert aan een
publiek dat geen beeld heeft van wat ‘de regel’ is in samenlevingen in het Midden-Oosten? Je
kunt de media de schuld geven, maar je moet niet vergeten dat ‘negatieve beelden en
verhalen’ kenmerkend zijn voor het nieuws. Een universeel probleem, maar in de Arabische
wereld komt er nog een confronterend deel bij: het zijn allemaal politiestaten. Per land
verschilt het in mate hoe erg het is, maar allemaal missen ze het democratische deel. Het
ontbreken van een rechtsstaat heeft een grote impact op de beschikbaarheid, het bestaan van
informatie en om dat over te brengen op een westers publiek dat geen ervaring heeft met een
niet-democratisch systeem.
Journalism in non-democratic countries: dilemmas
Na vijf jaar als correspondent te hebben gewerkt heeft hij de indruk dat de codes, methoden
en conventies van de journalistiek behoren tot de democratische samenlevingen waar ze uit
voort zijn gekomen. Betrouwbaarheid (all the news that’s fit to print = verifieerbaar),
fachtchecken, onder vermelding van de naam en hoor en wederhoor. Democratische
samenlevingen gaan gepaart met transparantie, mensen zijn burgers in plaats van
Joris Luyendijk werkte tussen 1998 en 2003 in het Midden-Oosten als correspondent.
Ondanks zijn goede intenties was zijn media coverage bijna identiek aan dat van de rest van
de westerse mainstream media. Hoe kan dat?
Hoewel ideologie en onwetendheid een rol spelen, zijn er ook andere factoren die een
belangrijke rol spelen in de selectie en framing van nieuws. Deze dilemma’s zijn anders in de
berichtgeving over conflicten van niet-democratische en niet-westerse samenlevingen. Het
vereist een fundamentele heroverweging van wat nieuws en actualiteiten zijn, zowel van de
kant van journalisten als het publiek.
Beyond ignorance, bias and ideology
Luyendijk merkte dat er af en toe correspondenten in het Midden-Oosten onvoorbereid
arriveerden: sommige spraken niet eens goed genoeg Arabisch. De meeste leefden ook nog
eens een luxe leven en hadden assistenten, waardoor ze ver weg stonden van de dagelijkse
realiteit. Hierdoor hadden ze een ‘asymmetrische vocabulaire’, mensen werden extremer
weggezet dan dat het eigenlijk was (ultranationalisten, fundamentalisten, anti-westers).
Onwetendheid, vooringenomenheid en ideologie lijken belangrijk en verdienen de aandacht.
Maar er zijn meer factoren, sommige universeel en andere specifiek voor de Arabische
wereld: dilemma’s.
The problem with news
Toen hij in 2000 werd gevraagd de Palestijnse intifada te verslaan, reisde hij naar Ramallah.
Tijdens zijn 8-uur durige trip bekeek hij CNN en zag het soort beeldmateriaal dat conflict
uitstraalt. Toen hij – een beetje bang – aankwam was het rustig op straat. Een voorbijganger
wees hem erop dat hij om 14.00 bij het City Inn Hotel weer ‘stone throwers’ kon verwachten,
wat hij op CNN had gezien. En dat klopte: de volgende dag zag hij dezelfde beelden als die
hij op CNN had gezien.
Luyendijk was bang voor geen reden. Nieuws is de uitzondering op de regel, in het MO vormt
dit het eerste dilemma: wat gebeurt er als je uitzondering na uitzondering presenteert aan een
publiek dat geen beeld heeft van wat ‘de regel’ is in samenlevingen in het Midden-Oosten? Je
kunt de media de schuld geven, maar je moet niet vergeten dat ‘negatieve beelden en
verhalen’ kenmerkend zijn voor het nieuws. Een universeel probleem, maar in de Arabische
wereld komt er nog een confronterend deel bij: het zijn allemaal politiestaten. Per land
verschilt het in mate hoe erg het is, maar allemaal missen ze het democratische deel. Het
ontbreken van een rechtsstaat heeft een grote impact op de beschikbaarheid, het bestaan van
informatie en om dat over te brengen op een westers publiek dat geen ervaring heeft met een
niet-democratisch systeem.
Journalism in non-democratic countries: dilemmas
Na vijf jaar als correspondent te hebben gewerkt heeft hij de indruk dat de codes, methoden
en conventies van de journalistiek behoren tot de democratische samenlevingen waar ze uit
voort zijn gekomen. Betrouwbaarheid (all the news that’s fit to print = verifieerbaar),
fachtchecken, onder vermelding van de naam en hoor en wederhoor. Democratische
samenlevingen gaan gepaart met transparantie, mensen zijn burgers in plaats van
