Groepsdynamiek
16-04-2024 Mark Derksen S1213357 EN-PD-
GD.XX.20_24
Inleiding Waarnemen
Groepsdynamica is cruciaal voor passend De klas en mijn eigen gedrag zijn in kaart
onderwijs. Gedurende mijn periode op gebracht met diverse methoden, gebaseerd op
basisschool X, maar ook in mijn stages Ik in de Wij (2019). Als eerst is Wij opgesteld.
voorafgaand hieraan, heb ik mij geïnteresseerd Tijdens reguliere lessen heb ik geobserveerd en
in de dynamiek binnen een klas. Ik heb binnen opvallend gedrag, interacties en houdingen
het afgelopen jaar bij verschillende klassen genoteerd. Daarnaast is een video-analyse
meegelopen, zowel in ‘betere’ wijken als gedaan om te vergelijken of de dynamiek
‘mindere’ wijken. De samenstelling van de tijdens mijn eigen lessen afweek.
klassen was hier steeds verschillend, maar de
vraag bleef bij mij hetzelfde. Waarom doen Aan de hand van deze informatie is een 3D-
bepaalde kinderen wat ze doen, en hoe zit deze sociogram opgesteld. In de klas zijn drie
groep in elkaar? leerlingen op/onder de lastlijn. Om de
observatie te bevestigen is het sociogram is op
Ik ben gemotiveerd om inzicht te krijgen in mijn vier manieren getoetst. Eerst heb ik met alle
eigen groep, groep 4. In het afgelopen halfjaar kinderen uit de klas een gesprek gevoerd,
in deze groep ben ik druk bezig geweest met buiten de klas, over hun sociale verhoudingen in
klassenmanagement. Het doel is in mijn ogen de klas (bijlage 1). Vervolgens heb ik de eerder
dus om meer inzicht de krijgen in de dynamiek opgestelde sociomatrix van Kanjer (2024)
binnen mijn klas. Groepsdynamisch werken geraadpleegd (bijlage 2) en gekwantificeerd
bestaat uit vier stappen volgens de literatuur (bijlage 3).
van Dokman et al. (2019). Dit zijn In kaart
brengen, doel en plan, interventie en monitoren Om beeld te krijgen in de Ik hebben de kinderen
& delen is vermenigvuldigen. Deze vier in de klas ook de klimaatschaal (2008) laten
onderdelen zijn verwerkt binnen de fases van invullen (bijlage 4). Hieruit blijkt dat de positief
het beoordelingsformulier: waarnemen, geformuleerde stellingen ‘Ik vind mijn klas leuk’
begrijpen en plannen. hoog scoren. De negatief geformuleerde
stellingen ‘kinderen maken spullen kapot’
scoren laag. Over het algemeen voelen
kinderen zich op hun plek in de klas, werken ze
, goed samen. Over de sfeer in de klas is dus sprake is van onzekerheid of onveiligheid. Dit
weinig negatiefs naar voren gekomen. De kan voortkomen uit de groepsvorming en
belangrijkste positieve punten zijn: ‘De leraar sociale dynamiek in de klas (Slooter, 2018).
vindt het leuk om les te geven’, ‘ik vind mijn Deze literatuur ondersteunt de aanname van
klas leuk’. De belangrijkste verbeterpunten zijn: een gebrek van onzekerheid bij V.T., waarin zij
‘Het kost tijd om de klas rustig te krijgen’, ‘ik zichzelf graag wil bewijzen tegenover de klas en
kan door onrust moeilijk opletten’. Naast het leerkracht.
maken van de klimaatschaal, hebben de 3. Waarom vallen kinderen onder de
leerlingen een lerarenspin ingevuld (bijlage 5). lastlijn? Leerlingen die onder de lastlijn vallen,
Hier komt ook een stuk reflectie op mijn eigen hebben vaak te maken met meerdere factoren,
handelen bij kijken. Het meest voorkomende zoals problemen in de thuissituatie of een laag
punt is vrolijk, dit past ook goed bij mij. Twee zelfbeeld. Uit de klimaatschaal komt naar voren
punten die genoemd zijn waar ik, ook aan de dat dit zeker te maken kan hebben met
hand van observaties tijdens mijn lessen, nog zelfbeeld. Hier geven Se.F. en L.G. (onder de
aan kan werken zijn duidelijk & rustig. In lastlijn) beiden op de vraag ‘ik denk dat andere
sommige lessen spreek ik mijn verwachtingen leerlingen mij aardig vinden’ een 2. Dit is het
niet duidelijk uit, of kan ik mijzelf slecht rustig laagste van de hele klas en zij zijn ook de enige
houden. twee die dit geven. Volgens Lammers (2018) is
het herkennen van triggers en signalen
Ten slotte heb ik twee activiteiten uitgevoerd in essentieel om escalatie te voorkomen.
de klas, waaruit de dynamiek duidelijk wordt. Daarnaast speelt effectieve didactiek een rol:
Dit waren tegelijkertijd over de lijn heen leerlingen hebben baat bij structuur, duidelijke
springen en een spel waar de kinderen zonder instructies en differentiatie om hen binnen het
te praten een pad moeten maken met stoelen, leerproces te houden.
om de klas uit te komen. Uit al deze informatie 4. Waarom is er sprake van onrust
wordt duidelijk dat V.T. de normdrager is binnen voor en tijdens een les? Onrust kan
de klas. Dit is een strijdende normdrager, ze wil verschillende oorzaken hebben, zoals een
niet dat anderen haar positie als leider onduidelijke klassenstructuur, gebrek aan
overnemen. Haar invloed op de klas is voorspelbaarheid of escalatie van gedrag.
opvallend, ruimtenemers reageren snel op haar Overveld (2012) beschrijft dat leraren moeten
aanwezige gedrag, terwijl ruimtegevers het zorgen voor duidelijke verwachtingen en
tegenovergestelde gedrag laten zien. V.T. consistente aanpak van ordeverstoring. Dit valt
overschreeuwt snel anderen in de klas die haar wederom terug op duidelijkheid, waar bij mij
‘spotlight’ willen overnemen. Het grootste deel groei valt te behalen. Daarnaast kunnen
van de kinderen valt echter binnen de norm, die preventieve strategieën, zoals begroeten bij
deels door V.T. wordt bepaald, behalve L.G, Y.D binnenkomst en het bieden van structuur,
en Se.F. Zij ervaren de klas niet als negatief helpen om de rust te bewaren (Lammers, 2018)
(bijlage 1), maar komen niet makkelijk mee met .
de groep. De klas beoordeelt hen als niet prettig
om mee te spelen of samen te werken. De sfeer Doel en plan
in de klas is positief, dus hoewel de kinderen Aan de hand van de informatie die in kaart is
niet goed binnen de norm passen, worden zij gebracht, is een doel en plan opgesteld. Het
niet gepest. doel, zoals ook weergegeven in het sociogram,
is de Possibility Atmosphere (Dokman et al.,
Begrijpen 2020) te verbeteren, zodat kinderen onder de
1. Wat is er nodig om leerlingen te lastlijn beter binnen de norm gaan functioneren.
motiveren voor het onderwijsaanbod? Dit wordt gedaan met behulp van de volgende
Motivatie van leerlingen hangt sterk af van een doelstelling: Binnen een periode van tien weken
veilig en ondersteunend klassenklimaat. wordt de groepsdynamiek
Mitchell (2016) benadrukt dat een positieve versterkt door het verminderen
sfeer, waarin leerlingen zich gewaardeerd en van strijd en het stimuleren
begrepen voelen, cruciaal is voor motivatie. van positief sociaal gedrag,
Hier is duidelijk sprake van in de klas. Ook helpt zodat de norm 'zie mij'
het om expliciet verwachtingen en verschuift naar een positieve
gedragsregels te stellen (Overveld, 2012). groepsinvloed.
Effectieve instructie, waarin duidelijke uitleg en Om dit doel te halen, zijn interventies
actieve verwerking van leerstof centraal staan, opgesteld, gebaseerd op het didactisch
draagt bij aan de betrokkenheid en motivatie klaverblad.
van leerlingen. Dit is een punt ligt in lijn met de Relatie met de normdrager
lerarenspin (bijlage 5) en is iets waar ik nog aan versterken
kan werken. Uit ‘Begrijpen’ blijkt dat de normdrager (V.T.)
2. Waarom is er een vraag naar behoefte heeft aan erkenning en aandacht,
aandacht van de normdrager? Lammers zoals beschreven door Lammers (2018). Om
(2018) beschrijft dat leerlingen vaak zoeken deze reden ga ik met V.T. apart in gesprek,
naar bevestiging en aandacht, vooral als er zodat zij zich gehoord voelt zonder dat dit de
16-04-2024 Mark Derksen S1213357 EN-PD-
GD.XX.20_24
Inleiding Waarnemen
Groepsdynamica is cruciaal voor passend De klas en mijn eigen gedrag zijn in kaart
onderwijs. Gedurende mijn periode op gebracht met diverse methoden, gebaseerd op
basisschool X, maar ook in mijn stages Ik in de Wij (2019). Als eerst is Wij opgesteld.
voorafgaand hieraan, heb ik mij geïnteresseerd Tijdens reguliere lessen heb ik geobserveerd en
in de dynamiek binnen een klas. Ik heb binnen opvallend gedrag, interacties en houdingen
het afgelopen jaar bij verschillende klassen genoteerd. Daarnaast is een video-analyse
meegelopen, zowel in ‘betere’ wijken als gedaan om te vergelijken of de dynamiek
‘mindere’ wijken. De samenstelling van de tijdens mijn eigen lessen afweek.
klassen was hier steeds verschillend, maar de
vraag bleef bij mij hetzelfde. Waarom doen Aan de hand van deze informatie is een 3D-
bepaalde kinderen wat ze doen, en hoe zit deze sociogram opgesteld. In de klas zijn drie
groep in elkaar? leerlingen op/onder de lastlijn. Om de
observatie te bevestigen is het sociogram is op
Ik ben gemotiveerd om inzicht te krijgen in mijn vier manieren getoetst. Eerst heb ik met alle
eigen groep, groep 4. In het afgelopen halfjaar kinderen uit de klas een gesprek gevoerd,
in deze groep ben ik druk bezig geweest met buiten de klas, over hun sociale verhoudingen in
klassenmanagement. Het doel is in mijn ogen de klas (bijlage 1). Vervolgens heb ik de eerder
dus om meer inzicht de krijgen in de dynamiek opgestelde sociomatrix van Kanjer (2024)
binnen mijn klas. Groepsdynamisch werken geraadpleegd (bijlage 2) en gekwantificeerd
bestaat uit vier stappen volgens de literatuur (bijlage 3).
van Dokman et al. (2019). Dit zijn In kaart
brengen, doel en plan, interventie en monitoren Om beeld te krijgen in de Ik hebben de kinderen
& delen is vermenigvuldigen. Deze vier in de klas ook de klimaatschaal (2008) laten
onderdelen zijn verwerkt binnen de fases van invullen (bijlage 4). Hieruit blijkt dat de positief
het beoordelingsformulier: waarnemen, geformuleerde stellingen ‘Ik vind mijn klas leuk’
begrijpen en plannen. hoog scoren. De negatief geformuleerde
stellingen ‘kinderen maken spullen kapot’
scoren laag. Over het algemeen voelen
kinderen zich op hun plek in de klas, werken ze
, goed samen. Over de sfeer in de klas is dus sprake is van onzekerheid of onveiligheid. Dit
weinig negatiefs naar voren gekomen. De kan voortkomen uit de groepsvorming en
belangrijkste positieve punten zijn: ‘De leraar sociale dynamiek in de klas (Slooter, 2018).
vindt het leuk om les te geven’, ‘ik vind mijn Deze literatuur ondersteunt de aanname van
klas leuk’. De belangrijkste verbeterpunten zijn: een gebrek van onzekerheid bij V.T., waarin zij
‘Het kost tijd om de klas rustig te krijgen’, ‘ik zichzelf graag wil bewijzen tegenover de klas en
kan door onrust moeilijk opletten’. Naast het leerkracht.
maken van de klimaatschaal, hebben de 3. Waarom vallen kinderen onder de
leerlingen een lerarenspin ingevuld (bijlage 5). lastlijn? Leerlingen die onder de lastlijn vallen,
Hier komt ook een stuk reflectie op mijn eigen hebben vaak te maken met meerdere factoren,
handelen bij kijken. Het meest voorkomende zoals problemen in de thuissituatie of een laag
punt is vrolijk, dit past ook goed bij mij. Twee zelfbeeld. Uit de klimaatschaal komt naar voren
punten die genoemd zijn waar ik, ook aan de dat dit zeker te maken kan hebben met
hand van observaties tijdens mijn lessen, nog zelfbeeld. Hier geven Se.F. en L.G. (onder de
aan kan werken zijn duidelijk & rustig. In lastlijn) beiden op de vraag ‘ik denk dat andere
sommige lessen spreek ik mijn verwachtingen leerlingen mij aardig vinden’ een 2. Dit is het
niet duidelijk uit, of kan ik mijzelf slecht rustig laagste van de hele klas en zij zijn ook de enige
houden. twee die dit geven. Volgens Lammers (2018) is
het herkennen van triggers en signalen
Ten slotte heb ik twee activiteiten uitgevoerd in essentieel om escalatie te voorkomen.
de klas, waaruit de dynamiek duidelijk wordt. Daarnaast speelt effectieve didactiek een rol:
Dit waren tegelijkertijd over de lijn heen leerlingen hebben baat bij structuur, duidelijke
springen en een spel waar de kinderen zonder instructies en differentiatie om hen binnen het
te praten een pad moeten maken met stoelen, leerproces te houden.
om de klas uit te komen. Uit al deze informatie 4. Waarom is er sprake van onrust
wordt duidelijk dat V.T. de normdrager is binnen voor en tijdens een les? Onrust kan
de klas. Dit is een strijdende normdrager, ze wil verschillende oorzaken hebben, zoals een
niet dat anderen haar positie als leider onduidelijke klassenstructuur, gebrek aan
overnemen. Haar invloed op de klas is voorspelbaarheid of escalatie van gedrag.
opvallend, ruimtenemers reageren snel op haar Overveld (2012) beschrijft dat leraren moeten
aanwezige gedrag, terwijl ruimtegevers het zorgen voor duidelijke verwachtingen en
tegenovergestelde gedrag laten zien. V.T. consistente aanpak van ordeverstoring. Dit valt
overschreeuwt snel anderen in de klas die haar wederom terug op duidelijkheid, waar bij mij
‘spotlight’ willen overnemen. Het grootste deel groei valt te behalen. Daarnaast kunnen
van de kinderen valt echter binnen de norm, die preventieve strategieën, zoals begroeten bij
deels door V.T. wordt bepaald, behalve L.G, Y.D binnenkomst en het bieden van structuur,
en Se.F. Zij ervaren de klas niet als negatief helpen om de rust te bewaren (Lammers, 2018)
(bijlage 1), maar komen niet makkelijk mee met .
de groep. De klas beoordeelt hen als niet prettig
om mee te spelen of samen te werken. De sfeer Doel en plan
in de klas is positief, dus hoewel de kinderen Aan de hand van de informatie die in kaart is
niet goed binnen de norm passen, worden zij gebracht, is een doel en plan opgesteld. Het
niet gepest. doel, zoals ook weergegeven in het sociogram,
is de Possibility Atmosphere (Dokman et al.,
Begrijpen 2020) te verbeteren, zodat kinderen onder de
1. Wat is er nodig om leerlingen te lastlijn beter binnen de norm gaan functioneren.
motiveren voor het onderwijsaanbod? Dit wordt gedaan met behulp van de volgende
Motivatie van leerlingen hangt sterk af van een doelstelling: Binnen een periode van tien weken
veilig en ondersteunend klassenklimaat. wordt de groepsdynamiek
Mitchell (2016) benadrukt dat een positieve versterkt door het verminderen
sfeer, waarin leerlingen zich gewaardeerd en van strijd en het stimuleren
begrepen voelen, cruciaal is voor motivatie. van positief sociaal gedrag,
Hier is duidelijk sprake van in de klas. Ook helpt zodat de norm 'zie mij'
het om expliciet verwachtingen en verschuift naar een positieve
gedragsregels te stellen (Overveld, 2012). groepsinvloed.
Effectieve instructie, waarin duidelijke uitleg en Om dit doel te halen, zijn interventies
actieve verwerking van leerstof centraal staan, opgesteld, gebaseerd op het didactisch
draagt bij aan de betrokkenheid en motivatie klaverblad.
van leerlingen. Dit is een punt ligt in lijn met de Relatie met de normdrager
lerarenspin (bijlage 5) en is iets waar ik nog aan versterken
kan werken. Uit ‘Begrijpen’ blijkt dat de normdrager (V.T.)
2. Waarom is er een vraag naar behoefte heeft aan erkenning en aandacht,
aandacht van de normdrager? Lammers zoals beschreven door Lammers (2018). Om
(2018) beschrijft dat leerlingen vaak zoeken deze reden ga ik met V.T. apart in gesprek,
naar bevestiging en aandacht, vooral als er zodat zij zich gehoord voelt zonder dat dit de
