Samenvatting gezondheidspsychologie – 5e editie – Val
Morrison – Paul Bennet – Pearson MyLab -
9789043041881- H 1, 2, 3, 4, 5, 6 & 7
,Hoofdstuk 1 - Wat is gezondheid?
Levensverwachting: Het aantal jaren dat iemand naar verwachting te leven
heeft.
Mortaliteit: Het aantal sterfgevallen in een gegeven populatie en/of in een
gegeven jaar toegeschreven aan een bepaalde aandoening (bijvoorbeeld het
aantal sterfgevallen als gevolg van kanker onder de vrouwen in 2024).
Hippocrates, een Griekse arts uit de oudheid beschouwde lichaam en geest als
een eenheid. Zijn humorale theorie over ziekte schreef gezondheid en ziekte
toe aan een verstoord evenwicht tussen vier circulerende lichaamsvloeistoffen,
de zogenoemde humores: gele gal, slijm, bloed en zwarte gal.
Slijm: winter (koud-nat) > veel > kalm temperament
Bloed: voorjaar (nat-warm) > veel > optimistische persoonlijkheid
Zwarte gal: herfst (koud-droog) > veel > droefenis en melancholie
Gele gal: zomer (warm-droog) > veel > boosaardig temperament
Het standpunt van Hippocrates werd gedeeld door Galenus.
Etiologie: De leer van de oorzaken. Hier: alles wat bijdraagt aan ziekte, pijn en
klachten daarover.
Dualisme: Het idee dat lichaam en geest afzonderlijke eenheden zijn.
Mechanistische benadering: Een benadering die het gedrag reduceert tot het
niveau van het orgaan of de lichamelijke functie. Geassocieerd met het
biomedisch ziektemodel. (Het dualistische standpunt van het lichaam als
machine).
Materialistisch monisme: Het idee dat het niet-materiële niet afzonderlijk kan
worden bestudeerd van de fysieke hersenen.
Behaviorisme: Een benadering die de nadruk legt op de invloed van de
omgeving op ons gedrag en die stelt dat gedrag is aangeleerd.
Humanisme: Een benadering die de nadruk legt op de innerlijke gevoelens en
behoeften van personen en deze ziet als drijfveer voor gedrag.
Biomedisch ziektemodel: De opvatting dat ziekten en symptomen een
achterliggende fysiologische verklaring hebben en dat daarmee ook genezing
mechanistisch en rechtlijnig werkt.
Biopsychosociaal ziektemodel: Het standpunt dat ziekten en symptomen door
een combinatie van lichamelijke, sociale, culturele en psychologische factoren
kunnen worden verklaard.
Positieve gezondheid: Een brede kijk op gezondheid, waarbij gezondheid wordt
omschreven als het vermogen om je aan te passen en je eigen regie te voeren, in
het licht van de sociale, fysieke en emotionele uitdagingen van het leven (Huber).
, Gezondheidsgedrag: Gedrag dat, ongeacht de gezondheidstoestand waarin
men zich bevindt, is bedoeld om de gezondheid te beschermen, te bevorderen of
in stand te houden, bijvoorbeeld door het eten van gezonde voeding.
Holistische benadering: Een benadering waarbij niet alleen gekeken wordt
naar het zuiver lichamelijke of waarneembare, maar naar het hele wezen.
Collectivistische benadering: Een culturele filosofie die de nadruk legt op het
individu als deel van een groter geheel en op handelingen die meer door
collectieve dan door individuele behoeften en wensen worden gemotiveerd.
Individualistische benadering: Een culturele filosofie die de
verantwoordelijkheid in handen legt van het individu; het zijn de individuele
behoeften en wensen (en niet die van de groep) die het gedrag motiveren.
Ziekteattributie: Toekenning van de oorzaak van een ziekte. Bij zogeheten
externe ziekteattributies legt men de oorzaak van de ziekte buiten de
persoon, door toe te schrijven aan het lot, verkeerde informatie of aan een
losliggende traploper. Bij interne ziekteattributies zoekt men de oorzaak bij
zichzelf. Analoog aan de genoemde externe ziekteattributies: “Ik heb
onvoldoende weerstand opgebouwd”, “Ik heb me iets op de mouw laten
spelden”, “Ik heb de traploper niet goed vastgemaakt.
Sociale uitsluiting: Een multidimensionaal proces waardoor mensen buiten de
samenleving vallen en rechten, hulpmiddelen en diensten kwijtraken waarover de
meerderheid wel kan beschikken.
Het ontwikkelingsproces is een functie van de interactie tussen drie factoren:
1. Leren: een relatief permanente verandering in kennis, vaardigheid of
vermogen als resultaat van ervaring.
2. Ervaring: wat we doen, zien, horen, voelen, denken.
3. Rijping: gedachten, gedrag of fysieke groei, eerder toegeschreven aan een
genetisch bepaalde opeenvolging van ontwikkeling en veroudering dan
aan ervaring.
Ontwikkelingstheorie van Piaget, die een brede uiteenzetting deed over het
verstandelijk vermogen om de werkelijkheid te begrijpen. Hij meende dat deze
cognitieve ontwikkeling in een aantal opeenvolgende, vaste stadia verloopt:
- De sensomotorische fase (0-2 jaar). In deze fase verkennen kinderen de
wereld door middel van zintuigelijke waarnemingen en bewegingen. Ze
handelen vrijwel geheel op basis van impulsen en zijn nog niet in staat tot
symbolisch denken.
- De preoperationele fase (2-7 jaar). In deze fase ontwikkelen kinderen zich
taalkundig. Bovendien betekent cognitief en symbolisch denken dat ze
bewustzijn ontwikkelen over de wijze waarop ze de buitenwereld kunnen
beïnvloeden. Kinderen in deze fase hebben een zwart-witte kijk op
gezondheid en ziekte.
- De concreet operationele fase (7-11 jaar). Volgens Piaget zijn kinderen
ouder dan 7 jaar in staat om logisch na te denken over objecten en
gebeurtenissen. Ze kunnen steeds beter verbanden leggen tussen oorzaak
en gevolg, hoewel ze tot ze ongeveer 11 jaar oud zijn nog steeds geen
onderscheid kunnen maken tussen lichaam en geest.
Morrison – Paul Bennet – Pearson MyLab -
9789043041881- H 1, 2, 3, 4, 5, 6 & 7
,Hoofdstuk 1 - Wat is gezondheid?
Levensverwachting: Het aantal jaren dat iemand naar verwachting te leven
heeft.
Mortaliteit: Het aantal sterfgevallen in een gegeven populatie en/of in een
gegeven jaar toegeschreven aan een bepaalde aandoening (bijvoorbeeld het
aantal sterfgevallen als gevolg van kanker onder de vrouwen in 2024).
Hippocrates, een Griekse arts uit de oudheid beschouwde lichaam en geest als
een eenheid. Zijn humorale theorie over ziekte schreef gezondheid en ziekte
toe aan een verstoord evenwicht tussen vier circulerende lichaamsvloeistoffen,
de zogenoemde humores: gele gal, slijm, bloed en zwarte gal.
Slijm: winter (koud-nat) > veel > kalm temperament
Bloed: voorjaar (nat-warm) > veel > optimistische persoonlijkheid
Zwarte gal: herfst (koud-droog) > veel > droefenis en melancholie
Gele gal: zomer (warm-droog) > veel > boosaardig temperament
Het standpunt van Hippocrates werd gedeeld door Galenus.
Etiologie: De leer van de oorzaken. Hier: alles wat bijdraagt aan ziekte, pijn en
klachten daarover.
Dualisme: Het idee dat lichaam en geest afzonderlijke eenheden zijn.
Mechanistische benadering: Een benadering die het gedrag reduceert tot het
niveau van het orgaan of de lichamelijke functie. Geassocieerd met het
biomedisch ziektemodel. (Het dualistische standpunt van het lichaam als
machine).
Materialistisch monisme: Het idee dat het niet-materiële niet afzonderlijk kan
worden bestudeerd van de fysieke hersenen.
Behaviorisme: Een benadering die de nadruk legt op de invloed van de
omgeving op ons gedrag en die stelt dat gedrag is aangeleerd.
Humanisme: Een benadering die de nadruk legt op de innerlijke gevoelens en
behoeften van personen en deze ziet als drijfveer voor gedrag.
Biomedisch ziektemodel: De opvatting dat ziekten en symptomen een
achterliggende fysiologische verklaring hebben en dat daarmee ook genezing
mechanistisch en rechtlijnig werkt.
Biopsychosociaal ziektemodel: Het standpunt dat ziekten en symptomen door
een combinatie van lichamelijke, sociale, culturele en psychologische factoren
kunnen worden verklaard.
Positieve gezondheid: Een brede kijk op gezondheid, waarbij gezondheid wordt
omschreven als het vermogen om je aan te passen en je eigen regie te voeren, in
het licht van de sociale, fysieke en emotionele uitdagingen van het leven (Huber).
, Gezondheidsgedrag: Gedrag dat, ongeacht de gezondheidstoestand waarin
men zich bevindt, is bedoeld om de gezondheid te beschermen, te bevorderen of
in stand te houden, bijvoorbeeld door het eten van gezonde voeding.
Holistische benadering: Een benadering waarbij niet alleen gekeken wordt
naar het zuiver lichamelijke of waarneembare, maar naar het hele wezen.
Collectivistische benadering: Een culturele filosofie die de nadruk legt op het
individu als deel van een groter geheel en op handelingen die meer door
collectieve dan door individuele behoeften en wensen worden gemotiveerd.
Individualistische benadering: Een culturele filosofie die de
verantwoordelijkheid in handen legt van het individu; het zijn de individuele
behoeften en wensen (en niet die van de groep) die het gedrag motiveren.
Ziekteattributie: Toekenning van de oorzaak van een ziekte. Bij zogeheten
externe ziekteattributies legt men de oorzaak van de ziekte buiten de
persoon, door toe te schrijven aan het lot, verkeerde informatie of aan een
losliggende traploper. Bij interne ziekteattributies zoekt men de oorzaak bij
zichzelf. Analoog aan de genoemde externe ziekteattributies: “Ik heb
onvoldoende weerstand opgebouwd”, “Ik heb me iets op de mouw laten
spelden”, “Ik heb de traploper niet goed vastgemaakt.
Sociale uitsluiting: Een multidimensionaal proces waardoor mensen buiten de
samenleving vallen en rechten, hulpmiddelen en diensten kwijtraken waarover de
meerderheid wel kan beschikken.
Het ontwikkelingsproces is een functie van de interactie tussen drie factoren:
1. Leren: een relatief permanente verandering in kennis, vaardigheid of
vermogen als resultaat van ervaring.
2. Ervaring: wat we doen, zien, horen, voelen, denken.
3. Rijping: gedachten, gedrag of fysieke groei, eerder toegeschreven aan een
genetisch bepaalde opeenvolging van ontwikkeling en veroudering dan
aan ervaring.
Ontwikkelingstheorie van Piaget, die een brede uiteenzetting deed over het
verstandelijk vermogen om de werkelijkheid te begrijpen. Hij meende dat deze
cognitieve ontwikkeling in een aantal opeenvolgende, vaste stadia verloopt:
- De sensomotorische fase (0-2 jaar). In deze fase verkennen kinderen de
wereld door middel van zintuigelijke waarnemingen en bewegingen. Ze
handelen vrijwel geheel op basis van impulsen en zijn nog niet in staat tot
symbolisch denken.
- De preoperationele fase (2-7 jaar). In deze fase ontwikkelen kinderen zich
taalkundig. Bovendien betekent cognitief en symbolisch denken dat ze
bewustzijn ontwikkelen over de wijze waarop ze de buitenwereld kunnen
beïnvloeden. Kinderen in deze fase hebben een zwart-witte kijk op
gezondheid en ziekte.
- De concreet operationele fase (7-11 jaar). Volgens Piaget zijn kinderen
ouder dan 7 jaar in staat om logisch na te denken over objecten en
gebeurtenissen. Ze kunnen steeds beter verbanden leggen tussen oorzaak
en gevolg, hoewel ze tot ze ongeveer 11 jaar oud zijn nog steeds geen
onderscheid kunnen maken tussen lichaam en geest.
