Katern 5: Samenwerken & Risico
Hoofdstuk 1
,1.1 Speltheorie
Speltheorie
• Met speltheorie bestudeer je de manier waarop mensen beslissingen nemen, waarbij ze rekening houden met de keuzes van anderen.
• Het is een manier om situaties te analyseren waarin meerdere spelers beslissingen nemen die elkaar beïnvloeden.
• Dit wordt veel gebruikt in de economie, politiek en zelfs in het dagelijks leven, zoals bij onderhandelingen of concurrentie tussen bedrijven.
• We onderscheiden verschillende soorten spellen:
Soort spel Wat betekent het? Duidelijk voorbeeld Wat gebeurt er precies?
Beiden beslissen op maandagochtend of ze de prijs
1. Statisch Albert Heijn en Jumbo bepalen verlagen. Ze weten niet wat de ander kiest.
Spelers kiezen tegelijk
(simultaan) tegelijk hun prijs • Als beiden verlagen → lagere winst.
• Als één verlaagt → die wint klanten.
Als Jumbo deze week de prijs verlaagt, kan Albert Heijn
2. Dynamisch Supermarkten die elke week
Het spel wordt steeds opnieuw gespeeld volgende week reageren. Ze komen elkaar steeds weer
(herhaald) prijzen aanpassen
tegen.
Apple introduceert een nieuw model. Samsung ziet dit en
3. Dynamisch Apple brengt nieuwe iPhone uit →
Spelers kiezen na elkaar besluit daarna of ze ook een nieuw model uitbrengen of hun
(sequentieel) Samsung reageert
prijs verlagen.
Landen maken afspraken over hoeveel olie ze oppompen,
Spelers werken samen OPEC-landen spreken af minder
4. Coöperatief spel zodat de prijs hoog blijft. Ze werken samen voor
Er worden wel bindende afspraken gemaakt olie te produceren
gezamenlijke winst.
Beide willen meer klanten. Ze spreken niets af en verlagen
5. Niet-coöperatief Ieder denkt aan zijn eigen belang,
Twee taxibedrijven op een station hun prijs om klanten te trekken → kan leiden tot een
spel Er worden geen bindende afspraken gemaakt
prijzenoorlog.
Combinaties van spellen
• Het gevangenendilemma is een voorbeeld van een statisch/simultaan en niet-coöperatief spel.
• Prijzenoorlog is een voorbeeld van een dynamisch en niet-coöperatief spel.
• Klimaatonderhandelingen zijn een voorbeeld van een dynamisch (soms coöperatief) spel.
, Wat is een pay-off matrix?
Een pay-off matrix (opbrengstenmatrix) is een tabel waarin je ziet:
1) Welke keuzes (strategieën) spelers hebben en
2) Welke uitkomst / opbrengst (pay-off) daarbij hoort
• Elke cel in tabel hoort bij één combinatie van keuzes (bijv. Speler 1 kiest zwart en Speler 2 kiest wit) en laat dan zien wat Speler 1 krijgt en wat Speler 2 krijgt.
• Waar dient het voor? Om systematisch te bepalen wat de “slimme” keuze is als jouw opbrengst afhangt van wat de ander doet.
Wat is de best response methode
• De best response methode betekent: Voor elke keuze van de ander kies jij de optie die jou de hoogste pay-off (= opbrengst) geeft.
• Dus je zoekt per rij/kolom telkens: wat is mijn beste reactie op wat de ander doet?
• Als je vervolgens een vakje vindt waar:
• Speler 1 zijn beste reactie kiest én Speler 2 zijn beste reactie kiest
• dan is dat vakje een Nash-evenwicht (beiden hebben geen reden om alleen te veranderen).
Speltheorie begrippen
1. Nash Evenwicht Niemand wil zijn keuze veranderen, omdat dat niets oplevert.
• Voorbeeld: Supermarkten blijven hun prijzen laag houden, want wie de prijs verhoogt, verliest klanten.
2. Dominante Strategie De beste keuze, ongeacht wat de ander doet.
• Voorbeeld: Een supermarkt kiest altijd voor een lage prijs, omdat dat het meeste oplevert.
3. Gevangenendilemma Samenwerken is beter, maar spelers kiezen toch voor eigenbelang.
• Voorbeeld: Twee verdachten bekennen allebei uit angst dat de ander hen verraadt, terwijl zwijgen beter zou zijn.
4. Optimale Uitkomst De beste situatie voor iedereen samen.
• Voorbeeld: In het gevangenendilemma zou zwijgen de beste keuze zijn, maar dit gebeurt bijna nooit.
5. Individueel belang Spelers kiezen voor de uitkomst die voor henzelf het meest gunstig is, ook als dat samen niet de beste oplossing is.
• Voorbeeld: In het gevangenendilemma kiezen beide verdachten voor verraden, omdat dat voor henzelf het veiligst lijkt.
5. Gezamenlijk belang (=collectief belang) De uitkomst die voor alle spelers samen het hoogste totale voordeel oplevert.
• Voorbeeld: In het gevangenendilemma zou zwijgen voor beide spelers samen beter zijn, omdat ze dan minder straf krijgen..
Hoofdstuk 1
,1.1 Speltheorie
Speltheorie
• Met speltheorie bestudeer je de manier waarop mensen beslissingen nemen, waarbij ze rekening houden met de keuzes van anderen.
• Het is een manier om situaties te analyseren waarin meerdere spelers beslissingen nemen die elkaar beïnvloeden.
• Dit wordt veel gebruikt in de economie, politiek en zelfs in het dagelijks leven, zoals bij onderhandelingen of concurrentie tussen bedrijven.
• We onderscheiden verschillende soorten spellen:
Soort spel Wat betekent het? Duidelijk voorbeeld Wat gebeurt er precies?
Beiden beslissen op maandagochtend of ze de prijs
1. Statisch Albert Heijn en Jumbo bepalen verlagen. Ze weten niet wat de ander kiest.
Spelers kiezen tegelijk
(simultaan) tegelijk hun prijs • Als beiden verlagen → lagere winst.
• Als één verlaagt → die wint klanten.
Als Jumbo deze week de prijs verlaagt, kan Albert Heijn
2. Dynamisch Supermarkten die elke week
Het spel wordt steeds opnieuw gespeeld volgende week reageren. Ze komen elkaar steeds weer
(herhaald) prijzen aanpassen
tegen.
Apple introduceert een nieuw model. Samsung ziet dit en
3. Dynamisch Apple brengt nieuwe iPhone uit →
Spelers kiezen na elkaar besluit daarna of ze ook een nieuw model uitbrengen of hun
(sequentieel) Samsung reageert
prijs verlagen.
Landen maken afspraken over hoeveel olie ze oppompen,
Spelers werken samen OPEC-landen spreken af minder
4. Coöperatief spel zodat de prijs hoog blijft. Ze werken samen voor
Er worden wel bindende afspraken gemaakt olie te produceren
gezamenlijke winst.
Beide willen meer klanten. Ze spreken niets af en verlagen
5. Niet-coöperatief Ieder denkt aan zijn eigen belang,
Twee taxibedrijven op een station hun prijs om klanten te trekken → kan leiden tot een
spel Er worden geen bindende afspraken gemaakt
prijzenoorlog.
Combinaties van spellen
• Het gevangenendilemma is een voorbeeld van een statisch/simultaan en niet-coöperatief spel.
• Prijzenoorlog is een voorbeeld van een dynamisch en niet-coöperatief spel.
• Klimaatonderhandelingen zijn een voorbeeld van een dynamisch (soms coöperatief) spel.
, Wat is een pay-off matrix?
Een pay-off matrix (opbrengstenmatrix) is een tabel waarin je ziet:
1) Welke keuzes (strategieën) spelers hebben en
2) Welke uitkomst / opbrengst (pay-off) daarbij hoort
• Elke cel in tabel hoort bij één combinatie van keuzes (bijv. Speler 1 kiest zwart en Speler 2 kiest wit) en laat dan zien wat Speler 1 krijgt en wat Speler 2 krijgt.
• Waar dient het voor? Om systematisch te bepalen wat de “slimme” keuze is als jouw opbrengst afhangt van wat de ander doet.
Wat is de best response methode
• De best response methode betekent: Voor elke keuze van de ander kies jij de optie die jou de hoogste pay-off (= opbrengst) geeft.
• Dus je zoekt per rij/kolom telkens: wat is mijn beste reactie op wat de ander doet?
• Als je vervolgens een vakje vindt waar:
• Speler 1 zijn beste reactie kiest én Speler 2 zijn beste reactie kiest
• dan is dat vakje een Nash-evenwicht (beiden hebben geen reden om alleen te veranderen).
Speltheorie begrippen
1. Nash Evenwicht Niemand wil zijn keuze veranderen, omdat dat niets oplevert.
• Voorbeeld: Supermarkten blijven hun prijzen laag houden, want wie de prijs verhoogt, verliest klanten.
2. Dominante Strategie De beste keuze, ongeacht wat de ander doet.
• Voorbeeld: Een supermarkt kiest altijd voor een lage prijs, omdat dat het meeste oplevert.
3. Gevangenendilemma Samenwerken is beter, maar spelers kiezen toch voor eigenbelang.
• Voorbeeld: Twee verdachten bekennen allebei uit angst dat de ander hen verraadt, terwijl zwijgen beter zou zijn.
4. Optimale Uitkomst De beste situatie voor iedereen samen.
• Voorbeeld: In het gevangenendilemma zou zwijgen de beste keuze zijn, maar dit gebeurt bijna nooit.
5. Individueel belang Spelers kiezen voor de uitkomst die voor henzelf het meest gunstig is, ook als dat samen niet de beste oplossing is.
• Voorbeeld: In het gevangenendilemma kiezen beide verdachten voor verraden, omdat dat voor henzelf het veiligst lijkt.
5. Gezamenlijk belang (=collectief belang) De uitkomst die voor alle spelers samen het hoogste totale voordeel oplevert.
• Voorbeeld: In het gevangenendilemma zou zwijgen voor beide spelers samen beter zijn, omdat ze dan minder straf krijgen..
