Samenvatting Dilemma 4/5/6 vwo maatschappijleer - duidelijk

Dilemma – hoofdstuk 3 - verzorgingsstaat

§3.1 – de overheid of mensen zelf?
Wie zorgt er voor mensen die hulp nodig hebben?
Verzorgingsstaat  overheid stelt zich garant voor noodzakelijk geachte materiële en
immateriële voorzieningen voor alle burgers. Zorg door familieleden, buren en vrienden =
mantelzorg.

Overheid, markt of particulier initiatief?
Dit zijn de 3 mechanismen om hulp en inkomsten te produceren en te verdelen. Iedere
burger betaald dus mee als de overheid zorg regelt voor mensen die dat nodig hebben (door
belastingen). Er is sprake van gelijkheid: iedereen die in een gelijke situatie zit, wordt gelijk
geholpen. Het nadeel is wel dat er geen keuzevrijheid is. Wachtlijsten gelden ook voor
iedereen.
De uitgangspunten van de overheid zijn: zelf als het kan, thuis als het kan & digitaal als het
kan. Je kan ook zelf zorg regelen, dit wordt dan geregeld via de markt. Op die markt sluiten
zorgaanbieders contracten met zorgvragers. Dat doen zij in vrijheid en op basis van
wederkerigheid. Hierbij geldt de wet van aanbod.
De markt laat mensen vrij, dit gebeurd bijvoorbeeld bij een (verplichte) zorgverzekering. Het
nadeel is wel dat het te duur kan zijn  geen hulp of ondersteuning van de markt.
Mantelzorg is een voorbeeld van particulier initiatief. Andere voorbeelden zijn:
georganiseerd vrijwilligerswerk, verenigingen en stichtingen. Bij hulp via particulier initiatief
staat naastenliefde voorop. Een belangrijk voordeel hiervan is dat het de band tussen
mensen in de samenleving versterkt + het kost de overheid niks. Het nadeel is wel dat
mensen zonder een sterk sociaal netwerk geen ondersteuning krijgen.

Welk(e) mechanisme(n) kiezen we in Nederland ?
Overheid, markt en particulier initiatief zijn de drie reguleringsmechanismen om in de
samenleving goederen en diensten te verdelen. Deze mechanismen zijn samen verbeeld in
de welfare triangle. Markt: medicijnen, overheid: onderwijs & particulier initiatief:
sportverenigingen. Een samenleving hoeft niet altijd te kiezen tussen mechanismen om hulp
of inkomsten te verdelen (kinderopvang). Je koopt een paar dagen zelf maar je kan een deel
van de prijs aan overheid terugvragen. Ook zorgen opa’s en oma’s soms voor de
kleinkinderen (particulier initiatief).

De welfare triangle: wat is de beste keuze?
Sociaaldemocratische partijen willen graag de overheid als besturingsmechanisme. Liberalen
graag de markt (meeste vrijheid, mensen kiezen zelf). Gelijkheid is de kernwaarde van
sociaaldemocraten. Christendemocraten: particulier initiatief  mensen hebben elkaar
nodig en helpen elkaar.

De overheid of mensen zelf?
Er is geen 1 antwoord te geven op de vraag wie er voor de zieken en werklozen moet zorgen.
In de afgelopen 2 eeuwen heeft de Nederlandse overheid steeds meer taken overgenomen
van de markt en het particulier initiatief.

§3.2 – verzorgingsstaat: betutteling of noodzaak?
Ligt hier een rol voor de overheid?

, Dilemma – hoofdstuk 3 - verzorgingsstaat

De mensen die vinden dat de overheid zich niet te veel met het volk moet bemoeien, gaan
uit van het standpunt dat de overheid zich afzijdig dient te houden van het maatschappelijk
leven. Het Kinderwetje van Van Houten wordt vaak gezien als het begin van sociale
wetgeving in Nederland.

Waardoor is de verzorgingsstaat ontstaan ?
In de theorie van De Swaan staan de volgende begrippen centraal:
 Interdependentie
o Onderlinge of wederzijdse afhankelijkheid. De geschiedenis van de mens is
een toenemende interdependentie. Arbeidsdeling ontstond later: mensen
hadden elkaar (verschillende beroepen) nodig om zich in hun
levensonderhoud te voorzien. De industrialisatie ging gepaard met
arbeidsverdeling: het productieproces werd opgedeeld in deelhandelingen.
 Externe effecten
o Iemands gedrag heeft (negatieve) gevolgen voor iemand anders.
 Collectieve actieprobleem
o Individuele keuzes leiden tot collectief ongewenste gevolgen.

Collectieve oplossingen kunnen belemmerd worden door: het freeriderprobleem & dat
mensen denken dat een bijdrage van 1 iemand toch geen zin heeft. Overheidswetgeving kan
het dilemma van de collectieve actie doorbreken. Iedereen wordt dan gedwongen om bij te
dragen aan het oplossen van collectieve-actieproblemen. Als er meer interdependentie is,
zullen we ook meer externe effecten ervaren. Het collectieve-actieprobleem laat zien dat
dwang soms noodzakelijk is om voorzieningen zoals sociale zekerheid, onderwijs en
gezondheidszorg, in het leven te roepen. Vanuit De Swaans visie beredeneerd is de
verzorgingsstaat dus geen gevolg van altruïsme en solidariteit met de minder bedeelden,
maar het gevolg van welbegrepen eigenbelang van de beter gesitueerden.

Zijn er ook andere theorieën?
De Swaan; verklaring voor steeds grotere overheidsbemoeienis met de samenleving. Andere
theorie; arbeidersbeweging  industriële samenleving = nieuwe maatschappelijke klasse: de
arbeiders. De werkomstandigheden waren slecht  het verzet tegen deze omstandigheden
en de strijd voor meer rechten kwam vanuit de arbeidersbeweging.
Derde theorie; initiatieven vanuit de gegoede burgerij om tot sociale wetgeving te komen. Er
waren in de 19e eeuw enorme verschillen in de samenleving. Veel fabriekseigenaren wilden
bijdragen aan een beschavingsoffensief en probeerden ‘goed’ gedrag af te dwingen met
fabrieksreglementen, loonsancties en (dreiging) met ontslag. Ook via onderwijs,
volksontwikkeling en armen- en ziekenzorg werd geijverd voor verheffing. Hiermee werd een
aanzet gegeven tot sociale wetgeving.

Wat doet de verzorgingsstaat nu?
De overheid draagt in onze samenleving nu verantwoordelijkheid voor het welzijn van zijn
burgers. Het vervult 4 functies.
 Verzorgingsfunctie
o Hulp aanbieden aan mensen die dat zelf niet meer kunnen.
 Verzekeringsfunctie
o Zekerheid van een minimum inkomen wanneer inkomen plots wegvalt.