Samenvatting Eindexamen vwo over ecologie en milieubiologie

Hoofstuk 23: Ecologie
 Organismen en hun omgeving; 6 niveaus
o Een individu
o Een populatie (een groep van één soort in een bepaald gebied)
o Een levensgemeenschap (één gebied met meerdere populaties)
o Het ecosysteem (een gebied waarin abiotische en biotische factoren een eenheid
vormen)
o De vegetatiegordels (een klimaat)
o De aarde

(a)biotische factoren:
 Abiotische factoren: factoren die tot de levenloze
natuur horen. Onder andere: temperatuur, licht,
lucht, water en de bodemstructuur
o Verschilt per micro/macroklimaat
 Biotische factoren: de levende en niet-meer-
levende omgeving. Hieronder vallen plantaardig en
dierlijk voedsel, vijanden, parasieten en
soortgenoten

Tolerantiegrenzen
 Optimum: de meeste gunstige omstandigheden
 Minimum- en maximumwaarden zorgenn voor de
tolerantiegrenzen
o Wordt weergegeven in een
tolerantiekromme, met een abiotische
factor op de x-as
 Factor die het verst van de optimumwaarde afligt bepaalt levenskansen
= beperkende factor
Licht
 Planten die naast elkaar groeien beconcurreren om het licht
o Hebben wel verschillen in optimale lichtintensiteit
 Schaduwplanten hebben meet chlorofyl en grotere bladeren
Temperatuur
 Warmbloedige dieren hebben meer warmte nodig
 Oppervlakte-inhoud-
relatie belangrijk
 Extremofielen: bacteriën in
heel extreme gebieden
leven
Lucht
 Voor vliegende dieren
 Voor plannten voor
verspreiden zaden en
stuimeel
Water
 Dient als bouwstof, oplosmiddel, tranportmiddel, warmteresevoir en koelmiddel

,  Waterplanten hebben smalle dunne bladeren en slappe stengels
 Waterplanten die deels boven water zijn hebben holle stengels en veel huidmondjes boven
water
 Landplaten hebben cuticula (waslaagje) op de bladeren met huidmondjes aan de onderkant
tegen uitdroging
 Planten in droge omgevingen hebben een dikke waslaag en weinig huidmondjes met
uitgebreide wortelstelsels
 Dieren in een droge omgeving hebben een pantser tegen uitdroging en ze maken
geconcentreerde urine of ze gebruiken water dat vrijkomt bij verbranding
Bodem
 Bovenste laag van de aardkorst die door planten beworteld is en waarin bodemvormende
processen zich afspelen
 Gevormd door sedimentatie
 Zorgen voor houvast voor planten en kleine diersoorten
 Bovenste laag: humus (dode plantaardige en dierlijke resten)
o Houdt water vast
 Belangrijke kenmerken: korrelgrootte (zand of klei), zuurgraad, kalkgehalte, vochtigeheid,
opgeloste zouten en bodemgesteldheid

Relaties
 Intraspecifiek: tussen soortgenoten
o Vermengen van de eigenschappen zorgt voor variatie
o Vaak is er concurrentie ofwel competitie binnen een soort
 Leidt vaak tot territoriumgedrag
 Vaak stellen twee soorten niet 100% dezelfde eisen aan de omgeving,
waardoor er altijd één als winnaar zal uitkomen
 Interspecifiek
o Voedselrelaties: eten en gegeten worden
 3 groepen organismen:
 Producenten (autotrofe groene planten en bacteriën): produceren
organische stoffen uit anorganische stoffen
 Consumenten (heterotrofe organismen): leven van producenten of
van andere consumenten
o Bestaan uit ordes
 Reducenten (heterotrofe organismen): leven van dode resten van
andere organismen en maken daar anorganische stoffen van
 Weergegeven in voedselketens, voedselwebben of voedselpiramides, met
trofische niveaus om ze te onderscheiden
 Piramide: elk niveau bevat minder energie en minder organismen
 Vraat: opeten van planten
 Predatie: het opeten van een dier door een ander dier
 Prooi-predator-relatie
 Reguleert het aantal prooidieren
 Organismen die prooi zijn willen de pakkans zo klein mogelijk maken door
 Leven in groepen  beter beschermd, want predator wordt eerder
opgemerkt
 Camouflage, aanmaken gifstoffen of lijken op een
gevaarlijke/onsmakelijke andere diersoort